Welke didactische strategieën van docenten dragen eraan bij dat BOL-studenten actief meedoen in de les?

Effectieve activerende didactiek heeft een aantal algemene kenmerken die niet specifiek aan een onderwijssector gebonden zijn, maar daar uiteraard wel een eigen invulling moeten krijgen. Specifiek voor het mbo is de grote diversiteit in de studentenpopulatie, waardoor differentiëren belangrijk maar ook heel lastig is. Aan de andere kant biedt het mbo vanwege het beroepsgerichte karakter ook specifieke kansen voor activerende didactiek, die studenten helpt om hun beroepskennis, beroepsmatig handelen en een initiële beroepsidentiteit te ontwikkelen.

Gepubliceerd:

© Phovoir / Shutterstock didactische strategieën

Actief zijn in de les houdt in dat studenten daadwerkelijk met de inhoud en verwerkingsopdrachten aan de slag gaan. Hierdoor komen leerprocessen op gang of verdiepen die zich.

Algemene kenmerken van activerende didactiek

Effectieve activerende didactiek heeft kenmerken die in alle onderwijscontexten gelden. Zo is het belangrijk om rekening te houden met de voorkennis van studenten en daarop voort te bouwen. De instructie moet duidelijk, gestructureerd en uitdagend zijn. De docent stimuleert studenten om leerstof actief te verwerken, met afwisselende oefeningen. Gedurende het gehele onderwijs- en leerproces checkt de docent de studievoortgang van alle studenten en biedt individuele begeleiding. Formatieve toetsing en feedback helpen daarbij. Ook kan de docent de ontwikkeling van zelfregulatievaardigheden van studenten bevorderen, zodat ze zelfstandig hun leren kunnen organiseren.

Uitdagingen en kansen voor activerende didactiek

De genoemde kenmerken krijgen in elke onderwijssituatie een eigen invulling, dus ook in de beroepsopleidende leerweg (BOL) in het mbo. Mede gezien de grote diversiteit in studentenpopulatie is differentiëren daarbij noodzakelijk en een extra uitdaging. Docenten moeten niet alleen rekening houden met verschillen in voorkennis van studenten maar ook bijvoorbeeld met hun ervaren moeite met opdrachten. Het beroepsgerichte karakter van het mbo biedt juist specifieke kansen voor activerende didactiek.

Differentiatie is noodzaak en uitdaging

In het mbo is heel beperkt onderzoek beschikbaar naar differentiatievormen. Voortbouwend op onderzoeksinzichten hierover uit primair en voortgezet onderwijs zijn wel aanknopingspunten te geven over vormen en opbrengsten van differentiatie in het mbo – met name interne convergente  differentiatie (met als doel dat iedereen de minimumdoelen behaalt). Een eerste stap is dat docenten gegevens over de beginsituatie van studenten verzamelen. Vervolgens maken ze niveaugroepen en ontwerpen per groep een passend onderwijsaanbod, zodat iedereen actief meedoet en de leerdoelen kan halen. Om dit te realiseren, zullen docenten zich bewust moeten zijn van eisen die dit stelt aan lesopbouw, lesorganisatie en leerklimaat.

Leren voor een beroep biedt kansen voor activerende didactiek

Leren voor een beroep betekent dat studenten beroepskennis, beroepsvaardigheden en een initiële beroepsidentiteit ontwikkelen. Mbo-opleiders – docenten op school en praktijkbegeleiders in het werkveld – kunnen daarvoor drie met elkaar samenhangende leerprocessen ondersteunen: context maken, betekenis geven en ingroeien.

Context maken 

Om de verbinding tussen leren op school en leren in de beroepspraktijk te benutten, moeten studenten dat wat ze leren in de ene context kunnen gebruiken in een andere context. Dit zogeheten context maken vraagt om herhaald concretiseren en conceptualiseren, een vaardigheid die studenten niet zomaar beheersen. Opleiders zullen hen daarin moeten ondersteunen door vragen te stellen en begrippen te introduceren die helpen om de overeenkomsten tussen verschillende contexten te zien.

Betekenis

Om als aankomend beroepsbeoefenaar bewust te handelen, is het belangrijk dat studenten betekenis geven aan wat ze meemaken in de beroepspraktijk, zowel in relatie tot het beroep als voor zichzelf als persoon. Opleiders kunnen hen hierbij ondersteunen door te helpen reflecteren en door eigen initiatief te stimuleren. Dan kunnen studenten meer leermogelijkheden voor zichzelf realiseren en nieuwe taken uitproberen.

Ingroeien

Ingroeien in een beroep betekent dat je erbij gaat horen; van vakmens worden naar vakmens zijn. Ook dit gaat niet vanzelf. Het helpt al wanneer opleiders studenten beschouwen als collega-beroepsbeoefenaren, met hen reflecteren op hun praktijkervaringen en door uitdagende taken aan hen toe te vertrouwen.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Annoesjka Boersma en Inge Zweers (experts leerprocessen en begeleiden in het beroepsonderwijs) geconsulteerd.


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Vrij gebruik van smartphones, tablets en laptops tijdens de lessen heeft een negatief effect op leerprestaties. Waarschijnlijk is de aandacht die sociale media en berichtenverkeer opeisen daarvan de belangrijkste oorzaak. Leerlingen in het voortgezet onderwijs en mbo-studenten worden te veel afgeleid en kunnen zich niet concentreren op de leertaak. Er zijn aanwijzingen dat vooral lager presterende leerlingen deze negatieve effecten ondervinden. Een verbod op het bezit van smartphones op school kan de concentratie bij leerlingen tijdens de les verbeteren en daarmee hun leerprestaties.

    Lees meer

    Een gemiddeld niveau van complexiteit en kleur op wanden van het klaslokaal werkt voor het leren van jonge leerlingen het best. Of dat eveneens geldt voor studenten in het mbo is niet bekend. Vakinhoudelijk toegespitste aankleding kan afleiden, vooral voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Stereotype symboliek in de aankleding kan bepaalde groepen leerlingen het gevoel geven minder thuis te horen in het klaslokaal. Anderzijds kan de aankleding zorgen voor een meer authentieke leeromgeving, wat passend is bij de doelgroep van het mbo.

    Lees meer

    Er bestaan verschillende manieren om rekening te houden met verschillen tussen studenten. Het is belangrijk in het onderwijsproces te differentiëren maar ook in de instructie aan studenten. Binnen het mbo is er nauwelijks onderzoek naar effectieve didactieken die rekening houden met cognitieve verschillen en verschillen in kennis binnen een groep. Er is enig bewijs dat een stappenplan of leerplan docenten kan helpen differentiëren. En relatief zwakkere studenten zijn gebaat bij een korte, krachtige instructie.

    Lees meer

    Geactualiseerd: 5 augustus 2021

    Dé mbo-student bestaat niet. Er is een grote diversiteit onder mbo’ers, onder andere in type en niveau van de vooropleiding, leeftijd, sociaal-economische status ouders, beheersing van de basisvaardigheden en ambities voor vervolgloopbaan (werk en/of doorleren). De vele verschillende mbo-opleidingen zijn ook debet aan die diverse populatie studenten. De pedagogisch-didactische aanpak afstemmen op de kenmerken van een groep of individuele studenten heeft in het algemeen een positief effect op leerprestaties en –ontwikkeling van studenten. Het is aannemelijk dat dit ook voor mbo-studenten geldt, maar nader onderzoek moet uitwijzen of dat inderdaad zo is.

    Lees meer