De Engelse term sense-of-belonging betekent in het Nederlands een gevoel van verbondenheid en erbij horen. Voor studenten gaat het meestal om een gevoel van veiligheid en waardering, om onderdeel te zijn van de onderwijsgemeenschap en steun te ervaren van medestudenten en docenten. Sense-of-belonging blijkt samen te hangen met studentenwelzijn en aspecten van motivatie. Studenten die meer sense-of-belonging ervaren, vertonen minder vaak symptomen van burn-out, depressieve gevoelens, of studiestress. Ze ervaren meer doorzettingsvermogen, autonomie en betrokkenheid en ze zijn meer toegewijd en bevlogen. Ook is er een relatie met studiesucces: studenten met een hogere sense-of-belonging zijn eerder geneigd om hun studie voort te zetten. Ze vallen minder snel uit in het eerste studiejaar en presteren beter.
Bewijskracht onderzoeken
Belangrijk om te vermelden is dat onderzoeken naar sense-of-belonging niet zo maar met elkaar vergeleken kunnen worden. Dat komt doordat het begrip vaak verschillend wordt gedefinieerd en gemeten. Soms is de bewijskracht beperkt, bijvoorbeeld door de keuze van het type onderzoek en de grootte van de steekproeven. Verder leveren studies soms tegenstrijdige resultaten op. Ondanks die tekortkomingen zijn er aanwijzingen dat de volgende zes elementen van interventies kansrijk zijn om de sense-of-belonging te versterken. Vooral voor de eerste twee is de wetenschappelijke bewijskracht groot.
Activerende en verbindende werkvormen vergroten gevoel van betrokkenheid
Uit een onderzoek komt naar voren dat studenten die een cursus volgden met mogelijkheden voor discussie meer steun voelden van docenten in vergelijking met studenten die dezelfde cursus volgden zonder deze optie. Zij voelden zich comfortabeler in de klas en haalden hogere cijfers. Peerfeedback en intervisie lijken ook de sense-of-belonging te bevorderen.
Activiteiten buiten curriculum doen verbondenheid groeien
Ook extra-curriculaire activiteiten – in dit geval vakinhoudelijke cursussen, seminars gericht op solliciteren, onderzoekservaring en een zomerschool - hebben een positief effect op het gevoel van verbondenheid met medestudenten en docenten. Studenten blijken zich meer op hun gemak, meer erkend en gerespecteerd te voelen in de klas.
Samenwerking tussen studenten en docenten positief voor verbondenheid
Programma’s waarin studenten en docenten met elkaar samenwerken dragen bij aan het gevoel van verbondenheid met medestudenten en docenten, blijkt uit een kleinschalige studie.
Docententraining in interactievaardigheden kan sense-of-belonging versterken
Er zijn aanwijzingen dat de kwaliteit van interacties tussen studenten en docenten een relatie heeft met verbondenheid. Een beperkte studie laat zien dat een aantal acties van docenten positief samenhangt met een gevoel van verbondenheid bij studenten. Het gaat dan om studenten aanmoedigen tot vragen stellen en tot actieve deelname in de les. Daarnaast kunnen docenten studenten in staat stellen om van elkaar te leren en interesse tonen hun ontwikkeling. Uit een ander onderzoek komt naar voren dat docenten die werden getraind in inclusieve pedagogische praktijken vooral bij vrouwelijke studenten een positieve invloed bleken te hebben op hun gevoel van verbondenheid.
Omgeving die interactie aanmoedigt stimuleert sense-of-belonging
Het inrichten van een fysieke en online omgeving die interactie aanmoedigt kan bijdragen aan een gevoel van verbondenheid onder studenten. Zo kan een fysieke ruimte met studentmentoren en personeel, studenten helpen om contacten met docenten te leggen maar ook met studenten buiten hun eigen studie. Ook een online omgeving, zoals een Facebookpagina, kan daarbij helpen, zo gaven studenten zelf aan. Het droeg bij aan positieve ervaringen op de universiteit. Op de omgeving stond informatie over de opleiding, het werkveld en activiteiten die werden georganiseerd door de studievereniging.
Studentmentoren kunnen zorgen voor meer verbinding
Verder lijken ook studentmentoren bij te dragen aan een gevoel van verbondenheid. Studenten, veelal eerstejaars, worden hierbij begeleid door meer ervaren peers. Onderzoeken hierover laten echter wisselende resultaten zien, dus de bewijskracht hiervan is beperkt.
Meer weten?
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Denise Bijman en Christa Teurlings (kennismakelaars).