Bekostiging, verantwoording en beloningen kunnen gunstige effecten hebben op de prestaties van leerlingen. Maar er zijn ook mogelijke negatieve bijwerkingen. Een externe prikkel met positieve effecten is het faciliteren van deskundigheidsbevordering, zoals de Lerarenbeurs en kennisdeling tussen scholen. Al met al lijken externe prikkels echter een beperkte invloed te hebben op kwaliteitsverbetering.
Driehoeksgesprekken tussen leerkracht, leerling en ouders kunnen de betrokkenheid van ouders bij het onderwijs aan hun kind stimuleren. Enkele uitgangspunten van een driehoeksgesprek zijn focus op onderwijsondersteunend gedrag thuis, en het bieden van ruimte voor reflectie en feedback. Directe kennis over hoe de basisschool het beste driehoeksgesprekken kan voeren, is uit onderzoek niet bekend.
Geschiedenisles voor jonge leerlingen, vanaf vijf jaar, is zinvol. Vanaf die leeftijd kan de leerkracht leerlingen helpen een eenvoudig historisch tijdsbesef te ontwikkelen. Op latere leeftijd verdiepen ze dit historisch tijdsbesef. Ze kunnen dan bijvoorbeeld jaartallen koppelen aan periodes in de geschiedenis. De ontwikkeling van historisch tijdsbesef is een essentieel doel bij geschiedenisonderwijs; dit staat los van de ontwikkeling van besef van klok- en kalendertijd. Tijdbalken ondersteunen leerlingen om overzicht te krijgen, chronologie zichtbaar te maken en verbanden te leggen.
Naast een grotere verbondenheid en een betere persoonlijke en sociale ontwikkeling draagt kunst- en cultuuronderwijs bij aan het fonologisch bewustzijn en de taalontwikkeling van leerlingen. Kunst- en cultuuronderwijs bevordert ook hun creativiteit en culturele betrokkenheid. Expliciete instructie in anders leren denken en aandacht voor een plezierige en belonende ervaring kunnen de impact van kunst- en cultuuronderwijs versterken.
Schoolbesturen hebben verschillende kenmerken. Besturen die over één school gaan, lijken zowel voor- als nadelen te hebben. Een keuze voor een specifiek bestuursmodel (functionele of organieke scheiding van bestuur en toezicht) is vermoedelijk van minder belang dan bezinning op een passende relatie tussen bestuur en intern toezicht. Onderwijsresultaten zijn beter op scholen met verbindende en ondersteunende besturen. Al met al laat het vrij schaarse onderzoek naar bestuurlijke inrichting van scholen lastig algemene uitspraken toe.
Ouderkamers dragen waarschijnlijk beperkt bij aan de ontwikkeling van kinderen. Belangrijker is het stimuleren van thuisbetrokkenheid, zoals samen voorlezen of praten over school. Als scholen graag de contacten tussen verschillende ouders willen stimuleren, moeten zij ouderactiviteiten zo organiseren dat deelname van zo veel mogelijk ouders mogelijk is, bijvoorbeeld door een goed tijdstip te kiezen. Het inzetten van leerlingen bij die activiteiten helpt daarbij.
Over de kansen op succesvolle doorstroom in het basisonderwijs van leerlingen met gedragsproblemen is weinig bekend. Duidelijk is wel dat er in kleinere klassen over het algemeen minder agressief en verstorend probleemgedrag voorkomt, maar niet of dit ook geldt voor leerlingen met speciale ondersteuningsbehoeften. Extra begeleiding in de klas helpt leerlingen met probleemgedrag, als de groepsleerkracht deze aanbiedt. Ondersteunende instructie door een onderwijsassistent is niet raadzaam.
Directe instructie door leerkrachten draagt voor alle leerlingen in het basisonderwijs bij aan hun resultaten. Leerlingen met achterstanden profiteren daarvan het meest. Het inzetten van verlengde instructie voor laag presterende kleuters is niet voldoende om hen een inhaalslag te laten maken. Over het effect van verschillende varianten van directe instructie op de taal- en rekenvaardigheden van laag presterende kleuters is weinig bekend.
De effectiviteit van het directe instructiemodel bij afstandsonderwijs in het primair onderwijs is niet onderzocht. Wel hebben experts adviezen gegeven over toepassing ervan, naar aanleiding van de covid-19-uitbraak. Zij zien goede mogelijkheden voor digitale toepassingen van verschillende fasen en werkvormen van het model. Leerkrachten moeten dan wel interactie met de leerlingen benutten en haalbare doelen stellen. Ook wijzen experts op het belang van differentiatie, om te voorkomen dat achterstanden toenemen.
Schoolleiders in het primair onderwijs die hun team inspireren tot een gedeelde onderwijsvisie schetsen toekomstbeelden en betrekken andere belanghebbenden bij het ontwikkelen van de visie. Dit gaat gemakkelijker in een schoolcultuur waarin teamleden samenwerken en veel contact hebben met elkaar. Dit impliceert dat schoolleiders mogelijk interventies voor cultuurverandering moeten inzetten. Dan zijn ze gebaat bij goede voorbeelden van visies, analyses van doelen en acties voor de school, en reflectie.