Dit antwoord is geschreven voor 2020. Benieuwd naar de nieuwste inzichten? Stel de vraag opnieuw via Stel je vraag.
De woordenschatontwikkeling van kinderen wordt om verschillende redenen geëvalueerd. Om informatie over de woordenschatontwikkeling te verstrekken aan de leerling zelf, zijn of haar ouders, collega’s of andere instanties. De evaluatiegegevens worden ook gebruikt om onderwijs te bieden dat aansluit op het niveau van de leerlingen. En met die gegevens kan de school het eigen taalonderwijs evalueren en zo nodig bijsturen. Bovendien kan de informatie uit de evaluatie helpen bij het nemen van beslissingen over bijvoorbeeld zittenblijven of externe hulpverlening. Bij de evaluatie van de woordenschatontwikkeling wordt idealiter gebruikgemaakt van verschillende bronnen, zoals toetsen, observaties en interactieve gesprekken.
Welke toetsen
Om de woordenschatontwikkeling van leerlingen te meten, zijn er methodegebonden toetsen en methodeonafhankelijke toetsen. Methodegebonden toetsen gaan na in hoeverre de leerling de aangeboden woorden in de methode beheerst. Methodeonafhankelijke toetsen, zoals de toetspakketten LOVS (Leerling en Onderwijs Volg Systeem) Woordenschat, brengen het algemene woordenschatniveau van leerlingen in kaart. De resultaten maken het mogelijk het niveau van een leerling te vergelijken met dat van leeftijdsgenoten. Het gaat dan niet om beheersingstoetsen, maar om normgerichte toetsen.
Of een leerling de getoetste woorden kent, is afhankelijk van een groot aantal verschillende factoren, zoals het aanbod in de methode, de woorden die voorkomen in leesboeken, het leesgedrag van kinderen en het taalgebruik van de leerkracht en de ouders. Hoe meer de inhoud van het curriculum aansluit op de toetsen, hoe groter de kans op een hogere toetsscore.
Doel LOVS
Er kunnen verschillende aspecten van woordenschat worden geëvalueerd. Bijvoorbeeld de brede woordenschat (hoeveel woorden ken je?) en de diepe woordenschat (hoeveel weet je van een woord? Welke betekenisrelaties kun je leggen?). Daarnaast is er onderscheid tussen de receptieve woordenschat (begrijpen van woorden) en de productieve woordenschat (gebruiken van woorden).
De toetsen LOVS Woordenschat zijn bedoeld om de receptieve woordenschatontwikkeling (zowel de breedte als de diepte van de woordenschat) van leerlingen over de tijd vast te stellen. En scholen kunnen verschillen tussen leerlingen in kaart brengen. LOVS Woordenschat heeft dus twee doelen: het niveau en de ontwikkeling van de woordenschat bepalen. De resultaten kunnen worden gebruikt om betrokkenen te informeren en een beslissing te nemen over bijvoorbeeld het inschakelen van extra hulp. Ook laat de toets zien waar leerlingen nog moeite mee hebben, zowel qua brede als diepe woordenschat.
De informatie uit de toetsen kunnen scholen gebruiken om leerlingen onderwijs te bieden dat past bij hun niveau én om het eigen taalonderwijs te evalueren en zo nodig bij te sturen. De toetspakketten LOVS Woordenschat kunnen dus worden ingezet om leerlingen te classificeren (summatief) en om het woordenschatonderwijs eventueel aan te passen (formatief).
Resultaten van leerlingen
De toetspakketten LOVS Woordenschat zijn een middel om het niveau en de ontwikkeling van de woordenschat van leerlingen in kaart te brengen. Om een positieve invloed te hebben op de leerprestaties van leerlingen, zullen de resultaten moeten worden gebruikt om de instructie aan te passen en/of feedback te geven. De toetspakketten kunnen dus formatief ingezet worden en zo een didactische functie vervullen. De Hulpboeken Woordenschat kunnen daarbij helpen. Voor een optimaal resultaat van het formatief toetsen moet aan een aantal randvoorwaarden worden voldaan. Zo zijn er eisen aan de toets zelf, de frequentie van afname, de leerling, de schoolcultuur, de inrichting van het (digitale) LOVS en de expertise van schoolteams.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Martine Gijsel (kennismakelaar). Zij heeft hiertoe Saskia van Berkel (Cito) geconsulteerd.