Een van de doelstellingen van het hoger onderwijs is studenten kritisch te laten denken. De aanname is dat studenten dit denken nodig hebben om te functioneren in de maatschappij en om de kwaliteit van beroepsproducten te kunnen verbeteren. Ook hebben studenten kritisch denkvermogen nodig om problemen op te lossen en besluiten te nemen.
Kritisch denken is doelgericht en beredeneerd tot een oordeel komen
Er zijn verschillende definities over wat kritisch denken inhoudt. Een breed gedragen definitie is: ‘het proces van doelbewust reflectief oordelen dat resulteert in een beredeneerde overweging van bewijsmateriaal, context, methoden, standaarden en conceptualisaties om te beslissen of te geloven wat te doen’. Hierbij moeten studenten bepaalde vaardigheden en houdingen inzetten. Veel genoemde vaardigheden zijn: interpreteren, analyseren, evalueren, concluderen en zelf-reguleren. Voorbeelden van kritische houdingen zijn: open van geest, analytisch, ordelijk, systematisch en nieuwsgierig zijn.
Schrijfvaardigheid en kritisch denken hangen samen
Er is veel bewijs dat schrijfvaardigheid en kritisch denken samenhangen. Meerdere studies laten een sterke relatie zien tussen de schrijfvaardigheid van studenten en hun kritisch denkvermogen. Studenten die bijvoorbeeld beter scoren op betogende teksten schrijven, scoren ook hoger op kritische vaardigheden als inferenties maken, interpreteren en evalueren.
Alleen is de precieze relatie tussen schrijven en kritisch denken complex en niet altijd eenduidig. Er zijn aanwijzingen dat schrijfcursussen bijdragen aan kritisch denken. Maar een enkele studie vindt juist dat meer van het één verband houdt met minder van het ander of betwist het bestaan van een relatie.
Door kritisch denken én schrijven kritisch denkvermogen stimuleren
Verschillende onderzoekers komen evenwel tot de conclusie dat beide trainingen tegelijk aanbieden, zorgt voor hoger kritisch denkvermogen. Studenten die zowel training krijgen in kritisch denken – waaronder interpreteren, analyseren, evalueren en concluderen – als in schrijfvaardigheid, scoren beter op kritisch denken dan studenten die alleen een schrijftraining volgen.
Ook studenten die met zichzelf worden vergeleken na een cursus waarin zij leren om kritisch te denken en te schrijven, scoren beter op kritisch denkvermogen dan voor de cursus . Het kan daarbij gaan om kritische vaardigheden en om kritisch houdingen als nieuwsgierigheid en een open geest.
Hoger kritisch denkvermogen door schrijven en discussiëren
Een aanpak om studenten te laten leren tijdens practica is Science Writing Heuristic. Een onderdeel van deze aanpak is dat studenten met elkaar discussiëren over wat informatie en data die ze hebben verzameld, kunnen betekenen en ze formuleren argumenten. Hierbij is schrijven een middel om na te denken, te reflecteren, te redeneren en om hun begrip en argumenten (samenvattend) te verwoorden.
Studenten die via de Science Writing Heuristic-aanpak instructie krijgen, scoren hoger op kritische vaardigheden dan studenten die meer traditionele vormen van instructie krijgen. Meer traditioneel houdt in dat studenten leren door wat de docent vertelt, wat er in de handleiding staat of door hun werk alleen met hun samenwerkingspartner te bespreken.
Meer weten?
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maartje Kouwenberg (kennismakelaar Kennisrotonde).
