Maakt het uitschrijven van leerdoelen op het bord leerlingen bewuster van wat ze leren in de les?

Om leerlingen bewuster te maken van wat ze leren in de les, is het goed om leerdoelen expliciet met hen te delen en ze als een rode draad in de les aan te houden. Leerdoelen zorgen niet alleen voor meer bewustwording, maar leerlingen ontwikkelen ook meer zelfregulatie. Daarnaast geven ze leraren houvast om effectieve feedback te geven, gericht te differentiëren en leerlingen meer verantwoordelijk te maken voor hun eigen leerproces.

Gepubliceerd:

shutterstock_1865153398

Het expliciet delen van leerdoelen helpt leerlingen om beter het belang en de relevantie te zien van wat ze leren. Ze zijn zich er meer bewust van dat ze leren en dat leren een proces is. Het delen van leerdoelen vormt dan ook een belangrijk startpunt in verschillende didactische methoden, zoals bij formatief evalueren, opbrengstgericht werken, constructive alignment en Expliciete Directie Instructie (EDI).

Zo formuleer je goede leerdoelen

Het formuleren van leerdoelen luistert nauw, want als het niet op de juiste manier gebeurt, kunnen ze negatief uitwerken. Richtlijnen zijn:

  • Omschrijf wat leerlingen aan het eind van een les bereiken en niet hoe ze dat gaan doen.
  • Zorg voor heldere leerdoelen, zodat leerlingen goede keuzes kunnen maken. Gebruik hierbij actieve handelingswoorden die controleerbaar gedrag beschrijven.
  • Stel tussentijdse doelen zodat leerlingen grip krijgen op de weg naar het einddoel.
  • Formuleer leerdoelen (nieuwe kennis en vaardigheden) en geen prestatiedoelen (zoals een hoog cijfer).

Leerdoelen delen met leerlingen

Leerdoelen moeten expliciet worden gedeeld met de leerlingen, bijvoorbeeld door ze in de dagplanning mee te nemen en op het (digi)bord te schrijven. Zo worden leerlingen er gedurende de dag aan herinnerd en kunnen zij erop reflecteren. Voor een groter effect helpt het bijvoorbeeld om leerlingen te laten vertellen, ook aan elkaar, wat het leerdoel is, of om ze het te laten voorlezen of opschrijven. Op het bord schrijven is niet de enige optie. Het kan ook goed werken om leerdoelen te delen met voorbeelden van kwalitatief goede eindproducten, of een plaatje van het eindresultaat.

Leerdoelen als rode draad in de les

Het is belangrijk dat de doelen een rode draad vormen in de rest van de les. Dat helpt de leraar om:

  • Tijdens de les effectieve feedback en feedforward te geven aan leerlingen. Vooral positieve feedback bevordert het gevoel van competentie en de intrinsieke motivatie op langere termijn.
  • Preciezer te differentiëren en te bepalen welke leerlingen een basis-, verlengde- of verkorte instructie nodig hebben.
  • Leerlingen meer verantwoordelijkheid te geven in hun leerproces, wat de zelfregulatie van leerlingen stimuleert.
  • Samen met leerlingen persoonlijke leerdoelen te formuleren, waardoor de zelfstandigheid en autonomie van leerlingen wordt vergroot.

Enkele nadelen van leerdoelen

Het leerproces kan ook verbeteren door het einddoel juist niet direct bij het begin van de les te benoemen. Dan is de cognitieve werkbelasting namelijk een stuk lager, doordat leerlingen minder dingen tegelijk hoeven te onthouden. Verder blijkt dat leerlingen soms zo gefocust raken op het leerdoel dat ze kennis mislopen die daar niet over gaat. Voor leerlingen die bij het begin van de les een leerdoel al beheersen, geldt dat ze minder betrokken kunnen zijn bij de rest van de les. Dit is overigens te voorkomen door de les te beginnen met een leervraag, want dat wakkert de interesse en betrokkenheid aan.  

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Het platform Vernieuwenderwijs heeft een serie artikelen over leerdoelen:

Deel 1. Wat zijn leerdoelen en waarom zou je met leerdoelen werken?

Deel 2. Hoe formuleer je leerdoelen en succescriteria en hoe komen ze terug in de les?

Deel 3. Leerdoelen als onderdeel van een groter geheel

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Annabel Vaessen (antwoordspecialist) en Wouter Schenke (Kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Marcel Schmeier (onderwijsadviseur, coauteur EDI 2.0) geconsulteerd.


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Leerkrachten kunnen eigenaarschap van leerlingen bevorderen door samen haalbare en uitdagende doelen te stellen. Maar ook door leerstrategieën direct en ingebed in de leerstof te onderwijzen, en door procesgerichte feedback te geven. Louter autonomie verlenen aan leerlingen helpt vaak niet. Leerlingen tonen zich eigenaar van het leren als zij actief de verantwoordelijkheid nemen voor hun leerproces en resultaten. Dit hangt mede samen met de mate waarin zij in staat zijn om het eigen leerproces te sturen. Eigenaarschap en zelfgestuurd leren zijn al mogelijk vanaf jonge leeftijd. Daar is wel instructie en begeleiding door leerkrachten en ouders bij nodig.

    Lees meer

    Voor eigenaarschap voor leren lijkt het in zijn algemeenheid belangrijk om heldere, realistische en uitdagende doelen te stellen. Doelen die zijn afgestemd op de vorderingen en interesses van de leerlingen. Het helpt als leerlingen, begeleid door de docent, deze doelen zelf mee mogen formuleren. Ook begeleiding bij het leren benutten van de doelstellingen in hun leerproces is voor leerlingen van belang. Systematisch onderzoek naar direct effect van leerdoeldenken bij leerlingen in het voortgezet onderwijs ontbreekt echter.

    Lees meer

    Geactualiseerd: 15 september 2018

    Er zijn sterke aanwijzingen dat leerlingen betere leerprestaties kunnen behalen, als zij zelf goed de regie kunnen voeren over hun eigen leerproces. Daarvoor moeten ze bewust verschillende leerstrategieën combineren, zoals relateren, analyseren, structureren, oriënteren, plannen en evalueren. Het leren gebruiken van deze strategieën vraagt ondersteuning van docenten, bijvoorbeeld door na modelleren (voordoen of laten zien) gerichte te vragen te blijven stellen.

    Lees meer