Wat zijn de voor- en nadelen voor ouders, leerlingen en professionals als twee basisscholen in één gebouw worden gehuisvest?

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs (WPO, afdeling 3, artikelen 91-114). Omdat leegstand van gebouwen of lokalen gemeenten geld kost, kunnen zij kiezen voor een fusie, herschikking, verhuur of medegebruik van schoolgebouwen. Scholen die bij elkaar worden gehuisvest delen bijvoorbeeld faciliteiten zoals de gymzaal en het schoolplein. Er is dan minder geld nodig voor beheer, energie, schoonmaak en dergelijke (Architectenweb, 2023; Architectenweb (2023). Nieuwbouw twee basisscholen onder één dak*.*
 HEVO, 2024). HEVO (2024). Twee scholen in één nieuw gebouw*.*
 Ook het ministerie van OCW (2025) adviseert scholen die te klein worden om gezamenlijk in één gebouw te trekken. 

Maar het is de vraag of een gebouw delen altijd tot kostenbesparing leidt. Onderzoek naar drie multifunctionele accommodaties in Amsterdam laat zien dat dit soms tegenvalt, bijvoorbeeld omdat het beheer meer geld kost dan voorzien (Stoute, 2008). Stoute, M. (2008). Beheer en exploitatie van Amsterdamse brede scholen in multifunctionele accommodaties, scholen, kinderopvang en welzijnsinstellingen samen in één gebouw. OOG.
 Ook blijkt dat als het beheer niet goed geregeld is en aan scholen wordt overgelaten, dit bij de start al geen goede basis is voor samenwerking (Wolters & De Moel, 2016). Wolters, F. & Moel, I. de (2016). Dubbel gebruik ruimtes gaat niet vanzelf goed.  Grote verschillen tussen onderwijssectoren. Schoolfacilities (33)2, 4-5.

Verschillende perspectieven op onderwijshuisvesting 

Schoolbesturen kijken doorgaans anders naar onderwijshuisvesting dan gemeenten. Voor een schoolbestuur is onderwijshuisvesting meer verbonden met onderwijsinhoudelijk beleid (Waslander, 2016). Waslander, S. (2016). Huisvestingsbeleid en nieuwe scholen. Over de noodzaak van geografische perspectief in onderwijs. Beleid en Maatschappij (43)4, 28-48.
 Gemeenten moeten juist rekening houden met financiering, beschikbare gebouwen en geschikte plekken voor een school. Zo moet de verkeerstechnische toegankelijkheid goed zijn en moet de school passen in het bestemmingsplan of stedenbouwkundig plan. Dat geldt ook voor kleine en grotere scholen die samengaan in één gebouw. 

Vooral bij gemeenten met kleine dorpskernen speelt bovendien dat ze de functie van een schoolgebouw willen behouden voor de gemeenschap (Van Delden, 2009; Delden, P. (2009). Samenwerking in de publieke dienstverlening, Ontwikkelingsverloop en resultaten. Proefschrift, Eburon.
 IBO Onderwijshuisvesting, 2021). IBO Onderwijshuisvesting (2021). IBO Onderwijshuisvesting funderend onderwijs. Een vak apart: Een toekomstbestendig onderwijshuisvestingsstelsel*.* Ministerie van Financiën / Inspectie der Rijksfinanciën.
 Naast financiële redenen spelen juridische redenen een rol, zoals het behoud van openbaar onderwijs (WPO, artikelen 139-145) en de vrijheid van inrichting (artikel 23 GW). 

Vormen van samenwerking tussen scholen

Om de schaalvoordelen van twee-onder-één-dakconstructies te benutten moeten scholen samenwerken. De vorm van deze samenwerking kan verschillen. Bij facilitaire samenwerking delen scholen voorzieningen, zoals het schoolplein, de bibliotheek en de gymzaal. Ook delen ze het gezamenlijk beheer zoals de schoonmaak en energie. Een volgende stap kan zijn om sommige vieringen gezamenlijk te doen, zoals sinterklaas. Daarnaast kan er onderwijsinhoudelijke samenwerking tot stand komen, bijvoorbeeld met een gezamenlijke schakelklas, remedial teaching of de aanschaf van nieuwe methoden. Die laatste vorm van samenwerking raakt ook de identiteit van de school. De twee-onder-één-dakconstructie kan uiteindelijk leiden tot de oprichting van een samenwerkingsschool of een fusie.

Welke factoren beïnvloeden een potentiële samenwerking?

Of en hoe scholen binnen een twee-onder-één-dakconstructie samenwerken, hangt af van de denominatie (identiteit) van beide scholen, van de verschillen in grootte, persoonlijke verhoudingen en de wensen van ouders, volgens Deunk en collega’s (2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.
 Zij voerden een kwalitatief en exploratief onderzoek uit in de drie noordelijke provincies. Het onderzoek is niet representatief, maar biedt wel een inkijk in de ervaringen van directeuren en schoolbesturen.

Een twee-onder-een-dakconstructie leidt niet zonder meer tot samenwerking die verder gaat dan ruimtes en het beheer delen, blijkt uit de interviews. Verdergaande samenwerking ligt vooral op het gebied van activiteiten. Een vaak genoemd voorbeeld is de Koningsspelen, mogelijk omdat deze activiteit relatief nieuw is en niet verbonden is aan een identiteit. Persoonlijk contact tussen directeuren kan gezamenlijke activiteiten stimuleren, ook als scholen van elkaar verschillen in identiteit. Dat neemt niet weg dat er altijd een spanningsveld blijft bestaan tussen samenwerking en concurrentie, zeggen de geïnterviewde directeuren (Deunk et al., 2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.

Inhoudelijke samenwerking stuit op verzet ouders en achterban

Directeuren en soms ook bestuurders besteden veel tijd aan communicatie met ouders, dorpsbelanghebbenden en met de gemeente. Wanneer kleine scholen fuseren of inhoudelijk gaan samenwerken, stuit dat nogal eens op verzet bij ouders en bij de achterban in een dorp, vertellen de geïnterviewde directeuren en schoolbestuurders (Deunk et al., 2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.
 De onrust is nog groter bij samenwerking tussen scholen van verschillende signatuur. Dat heeft vooral te maken met de identiteit die opeens veel belangrijker lijkt te zijn dan daarvoor, zo ervaren de directeuren. 

Er zijn ook dorpen waar samenwerking tussen twee denominaties onbespreekbaar is voor ouders. Dan zijn besturen terughoudend, al hebben de schooldirecteuren wel contact (Deunk et al., 2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.
 
Daarnaast ervaren directeuren praktische problemen als zij willen samenwerken, bijvoorbeeld bij de gezamenlijke financiering van middelen en personeel (Deunk et al., 2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.

Directeuren willen met samenwerking opheffing voorkomen 

Geïnterviewde directeuren van kleine scholen die onderdeel zijn van een multifunctioneel centrum of samen met andere scholen in een nieuw gebouw zitten, vinden dit een veilig gevoel geven. Vanwege de regionale functie verwachten ze dan namelijk niet snel in aanmerking te komen voor sluiting of fusie. Driekwart van de veertig geïnterviewde directeuren van kleine scholen had te maken met een daling van leerlingenaantallen en een derde daarvan zocht of had contact met een school van een andere denominatie, met het oog op toekomstige samenwerking of een fusie. Hierdoor hoopten de directeuren dat beide scholen voor het dorp behouden konden blijven of dat er door een fusie in elk geval één basisschool in het dorp kon blijven (Deunk et al., 2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.

Onderwijskundige zaken en personeelsbeleid niet altijd goed geregeld

Het is niet bekend wat de voor- of nadelen voor het personeel zijn als twee scholen onder hetzelfde dak zitten. Wanneer deze constructie uiteindelijk uitmondt in een vergaande, ook inhoudelijke samenwerking, dan blijkt dat onderwijskundige zaken en het personeelsbeleid niet altijd goed zijn doorgesproken, vertellen geïnterviewde directeuren en schoolbesturen (Deunk et al., 2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.
 Denk hierbij aan het delen van een intern begeleider, waarbij bijvoorbeeld niet is afgesproken of deze deelneemt aan bijeenkomsten van beide besturen.
Het is niet bekend welke mening leerlingen hebben over twee scholen in één gebouw of wat ouders ervan vinden als twee scholen al in hetzelfde gebouw zijn gehuisvest.

Integraal kindcentrum wél gewaardeerd door ouders

Wat ouders wél waarderen zijn meerdere voorzieningen op dezelfde plek, zoals bij een integraal kindcentrum. Wat ouders hierin aanspreekt is een gezamenlijke aanpak, de mogelijkheden voor een brede ontwikkeling van hun kind, samenwerking tussen verschillende expertises en een veilige en vertrouwde omgeving. Ook spreekt een soepele overgang tussen school en kinderopvang aan (ook bso) en de beschikbaarheid van extra zorg en begeleiding (Kieft et al., 2017). Kieft, M., Grinten, M. van der, & Huizenga, J. (2017). Ouders over kindcentra. Kindcentra 2020.
 Directeuren zien ook voordelen van geclusterde voorzieningen, zoals kinderopvang en andere voorzieningen in hetzelfde gebouw, omdat dit de school aantrekkelijk maakt voor ouders (Deunk et al., 2015). Deunk, M., Maslowski, R., van Kuijk, M., & Doolaard, S. (2015). Scholen in verandering. RUG/GION.

Antwoordspecialist: Frank Studulski 

Kennismakelaar: Karin Hoogeveen

Kennisrotonde. (2025). Wat zijn de voor- en nadelen voor ouders, leerlingen en professionals als twee basisscholen in een gebouw zijn of worden gehuisvest? (KR. 2606)