Welke interventies kunnen het competentiegevoel van vo-leerlingen in vreemdetalenonderwijs verhogen?
Docenten kunnen ervoor zorgen dat hun leerlingen zich competenter voelen bij het lezen, luisteren en schrijven van vreemde talen. Dat doen ze vooral door expliciete instructie te geven in zelfregulerende leerstrategieën als planning, monitoring en evaluatie.
Gepubliceerd:
Ook enkele andere interventies zijn effectief om het competentiegevoel (of self-efficacy) te vergroten:
- lesgeven met een combinatie van succesverhalen, voordoen, positieve feedback en aandacht voor emotionele reacties
- een negatieve mindset over het leren van vreemde talen veranderen
- een taalportfolio gebruiken
- een meertalige identiteit ontwikkelen
Aandacht voor strategie-instructie vergroot het competentiegevoel bij vreemde talen
Expliciete instructie in zelfregulerende leerstrategieën, zoals planning, monitoring en evaluatie, vergroot het competentiegevoel van leerlingen bij vreemde talen. Verschillende onderzoeken, zowel in het Nederlandse onderwijs als in het buitenland, laten dit zien.
Strategie-instructie had een bescheiden positief effect op het zelfvertrouwen van 14- en 15-jarige Nederlandse vmbo-leerlingen bij spreekvaardigheid Engels. In een experimenteel onderzoek kreeg één groep leerlingen expliciete instructie in gespreksstrategieën om communicatieproblemen op te lossen en wederzijds begrip te behouden. De docenten boden strategieën aan, de leerlingen bestudeerden voorbeelddialogen en probeerden de strategieën hierin te herkennen, en oefenden ermee. Deze groep leerlingen kreeg meer zelfvertrouwen om Engels te spreken dan leerlingen die geen strategie-instructie kregen
Van Batenburg, E. S. L., Oostdam, R. J., Van Gelderen, A. J. S., Fukkink, R. G., & De Jong, N. H. (2019). Oral Interaction in the EFL Classroom: The Effects of Instructional Focus and Task Type on Learner Affect. The Modern Language Journal, 103(1), 308-326. https://doi.org/10.1111/modl.12545
.
Ook bij het lezen van een vreemde taal voelden leerlingen zich competenter na expliciete strategie-instructie. Het effect was het grootst bij leerlingen met een laag competentiegevoel. Dat bleek uit een interventie bij Engelse leerlingen in het eerste jaar van het voortgezet onderwijs die de Franse taal leerden. De strategie-instructie bestond uit bewustwording van strategiegebruik, voorbeelden van de docent, begeleid oefenen en afvinklijsten om strategiegebruik vast te leggen en erop te reflecteren
Graham, S., Woore, R., Porter, A., Courtney, L., & Savory, C. (2020). Navigating the Challenges of L2 Reading: Self-Efficacy, Self-Regulatory Reading Strategies, and Learner Profiles. The Modern Language Journal, 104(4), 693-714. https://doi.org/10.1111/modl.12670
. Ook bij luistervaardigheden Frans zorgde strategie-instructie ervoor dat 16- en 17-jarige Engelse leerlingen zich competenter voelden
Graham, S., & Macaro, E. (2008). Strategy Instruction in Listening for Lower-Intermediate Learners of French. Language Learning, 58(4), 747-783. https://doi.org/10.1111/j.1467-9922.2008.00478.x
.
Strategie-instructie in concept mapping kan het competentiegevoel van leerlingen in vreemde talen vergroten. Dat bleek uit onderzoek onder studenten van 15 tot 22 jaar die in de Verenigde Staten Engels als tweede taal leerden. Het effect op het competentiegevoel was vooral groot bij studenten met een hoge taalvaardigheid. Maar ook studenten met een lagere taalvaardigheid hadden baat bij de interventie
Chularut, P., & DeBacker, T. K. (2004). The influence of concept mapping on achievement, self-regulation, and self-efficacy in students of English as a second language. Contemporary Educational Psychology, 29(3), 248-263. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2003.09.001
.
Concept mapping is een leerstrategie waarbij leerlingen hun begrip van een tekst of onderwerp tonen door sleutelbegrippen in de tekst en hun onderlinge relaties in beeld te brengen. Concept mapping helpt leerlingen om actieve, zelfregulerende strategieën toe te passen. Als ze een concept map maken, stellen ze zichzelf een duidelijk, haalbaar doel. Door na te gaan wat ze al snappen en waar ze nog informatie missen verdiepen ze hun begrip van de tekst. Doordat leerlingen merken dat zij vooruitgang boeken en complexere conceptmaps kunnen maken, ontwikkelen ze een sterker geloof in hun eigen leervermogen.
Succeservaringen, voordoen, positieve feedback en aandacht voor emotionele reacties bevorderen het competentiegevoel
Succeservaringen, voordoen, positieve feedback en aandacht voor emotionele reacties versterken het competentiegevoel van leerlingen als ze vreemde talen leren. Dit blijkt uit een onderzoek onder Chinese leerlingen in het voortgezet onderwijs die Engels als vreemde taal kregen. De onderdelen van de interventie zijn gebaseerd op de vier bronnen van self-efficacy van de Canadese psycholoog Albert Bandura
Bandura, A. (2006). Toward a Psychology of Human Agency. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 164-180. https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00011.x
.
De docenten lieten leerlingen bijvoorbeeld reflecties schrijven over eerdere succeservaringen met taal. Verder lieten ze voorbeelden zien van goed uitgevoerde opdrachten en mochten sterke leerlingen hun aanpak uitleggen. Ze moedigden leerlingen aan en gaven gerichte complimenten. Ten slotte creëerden ze een positief klassenklimaat en hielpen ze leerlingen om stress en angst bij taalproductie te reguleren. Het positieve effect nam aan het einde van de interventie wel af, mogelijk omdat docenten toen minder vaak ondersteuning boden. Dit lijkt erop te duiden dat voortdurende ondersteuning nodig is
Li, J., Wang, C., Zhao, Y., & Li, Y. (2024). Boosting Learners’ Confidence in Learning English: Can Self-Efficacy-Based Intervention Make a Difference? TESOL Quarterly, 58(4), 1518-1547. https://doi.org/10.1002/tesq.3292
.
Een negatieve mindset over het leren van vreemde talen veranderen
Docenten kunnen het competentiegevoel van hun leerlingen vergroten door hun negatieve mindset rond talen te helpen veranderen. Dat blijkt uit een interventie, gebaseerd op de mindset-theorie
Dweck, C. S. (1999). Self-theories: Their role in motivation, personality, and development (pp. xiii, 195). Psychology Press.
Oyserman, D., Bybee, D., & Terry, K. (2006). Possible selves and academic outcomes: How and when possible selves impel action. Journal of Personality and Social Psychology, 91(1), 188-204. https://doi.org/10.1037/0022-3514.91.1.188
. Deze maakt onderscheid tussen een fixed mindset (het geloof dat capaciteiten vastliggen) en een growth mindset (het geloof dat je capaciteiten kunt ontwikkelen door inzet en strategie). In een onderzoek onder 13- en 14-jarige Engelse scholieren probeerden docenten de leerlingen bewust te maken van hun mindset en een groeimindset te bevorderen. Vooral bij jongens was enige verbetering zichtbaar, waardoor de verschillen tussen jongens en meisjes in competentiegevoel kleiner werden. Wel waren de effecten klein en van korte duur. Voor grotere effecten op het competentiegevoel zijn waarschijnlijk meer tijd, intensievere begeleiding en een sterkere vertrouwensband nodig
Lanvers, U. (2020). Changing language mindsets about modern languages: A school intervention. The Language Learning Journal, 48(5), 571-597. https://doi.org/10.1080/09571736.2020.1802771
.
Een taalportfolio gebruiken
Docenten vreemde talen kunnen het competentiegevoel van leerlingen versterken door het European Language Portfolio (ELP) te gebruiken. Het ELP stimuleert leerlingen om actief doelen te stellen, hun voortgang te monitoren en te reflecteren op hun leerproces. In een onderzoek onder 575 leerlingen in het Duitse voortgezet onderwijs zeiden leerlingen die het ELP gebruikten zich competenter te voelen dan leerlingen in de controlegroep die dat niet deden
Ziegler, N. A. (2014). Fostering Self-Regulated Learning Through the European Language Portfolio: An Embedded Mixed Methods Study. The Modern Language Journal, 98(4), 921-936. https://doi.org/10.1111/modl.12147
.
Een meertalige identiteit ontwikkelen
Leerlingen kunnen een groter gevoel van competentie krijgen bij vreemde talenonderwijs door hun meertalige identiteit te ontwikkelen. Dat blijkt uit een quasi-experimenteel onderzoek onder 13- en 14-jarigen op vier Engelse middelbare scholen. De interventie bestond uit zes lessen van één uur, verspreid over een schooljaar, gericht op het ontwikkelen van een meertalige identiteit. De reguliere taaldocenten gaven de lessen. Ze combineerden kennisoverdracht over meertaligheid, zoals cognitieve en sociale voordelen, taal en cultuur, en dialectgebruik, met activiteiten in de doeltaal. Uit de resultaten blijkt dat de interventiegroep na afloop van het programma beter over zichzelf dacht in verhouding tot taal (met items gerelateerd aan competentiegevoel), hoewel het effect klein was
Forbes, K., Evans, M., Fisher, L., Gayton, A., Liu, Y., & Rutgers, D. (2021). Developing a multilingual identity in the languages classroom: The influence of an identity-based pedagogical intervention. The Language Learning Journal. https://doi.org/10.1080/09571736.2021.1906733
.
Kennismakelaars: Johan Coenen en Edwin Buijs
Referentie:Kennisrotonde (2025). Hoe kun je het competentiegevoel van weinig taalvaardige vo-leerlingen in het vreemdetalenonderwijs verhogen? (KR.2593)
Geraadpleegde bronnen
Van Batenburg, E. S. L., Oostdam, R. J., Van Gelderen, A. J. S., Fukkink, R. G., & De Jong, N. H. (2019). Oral Interaction in the EFL Classroom: The Effects of Instructional Focus and Task Type on Learner Affect. The Modern Language Journal, 103(1), 308-326. https://doi.org/10.1111/modl.12545Graham, S., Woore, R., Porter, A., Courtney, L., & Savory, C. (2020). Navigating the Challenges of L2 Reading: Self-Efficacy, Self-Regulatory Reading Strategies, and Learner Profiles. The Modern Language Journal, 104(4), 693-714. https://doi.org/10.1111/modl.12670
Graham, S., & Macaro, E. (2008). Strategy Instruction in Listening for Lower-Intermediate Learners of French. Language Learning, 58(4), 747-783. https://doi.org/10.1111/j.1467-9922.2008.00478.x
Chularut, P., & DeBacker, T. K. (2004). The influence of concept mapping on achievement, self-regulation, and self-efficacy in students of English as a second language. Contemporary Educational Psychology, 29(3), 248-263. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2003.09.001
Bandura, A. (2006). Toward a Psychology of Human Agency. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 164-180. https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00011.x
Li, J., Wang, C., Zhao, Y., & Li, Y. (2024). Boosting Learners’ Confidence in Learning English: Can Self-Efficacy-Based Intervention Make a Difference? TESOL Quarterly, 58(4), 1518-1547. https://doi.org/10.1002/tesq.3292
Dweck, C. S. (1999). Self-theories: Their role in motivation, personality, and development (pp. xiii, 195). Psychology Press.
Oyserman, D., Bybee, D., & Terry, K. (2006). Possible selves and academic outcomes: How and when possible selves impel action. Journal of Personality and Social Psychology, 91(1), 188-204. https://doi.org/10.1037/0022-3514.91.1.188
Lanvers, U. (2020). Changing language mindsets about modern languages: A school intervention. The Language Learning Journal, 48(5), 571-597. https://doi.org/10.1080/09571736.2020.1802771
Ziegler, N. A. (2014). Fostering Self-Regulated Learning Through the European Language Portfolio: An Embedded Mixed Methods Study. The Modern Language Journal, 98(4), 921-936. https://doi.org/10.1111/modl.12147
Forbes, K., Evans, M., Fisher, L., Gayton, A., Liu, Y., & Rutgers, D. (2021). Developing a multilingual identity in the languages classroom: The influence of an identity-based pedagogical intervention. The Language Learning Journal. https://doi.org/10.1080/09571736.2021.1906733
Bandura, A. (2006). Toward a Psychology of Human Agency. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 164-180. https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00011.x
Chularut, P., & DeBacker, T. K. (2004). The influence of concept mapping on achievement, self-regulation, and self-efficacy in students of English as a second language. Contemporary Educational Psychology, 29(3), 248-263. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2003.09.001
Dweck, C. S. (1999). Self-theories: Their role in motivation, personality, and development (pp. xiii, 195). Psychology Press.
Forbes, K., Evans, M., Fisher, L., Gayton, A., Liu, Y., & Rutgers, D. (2021). Developing a multilingual identity in the languages classroom: The influence of an identity-based pedagogical intervention. The Language Learning Journal. https://doi.org/10.1080/09571736.2021.1906733
Graham, S., & Macaro, E. (2008). Strategy Instruction in Listening for Lower-Intermediate Learners of French. Language Learning, 58(4), 747-783. https://doi.org/10.1111/j.1467-9922.2008.00478.x
Graham, S., Woore, R., Porter, A., Courtney, L., & Savory, C. (2020). Navigating the Challenges of L2 Reading: Self-Efficacy, Self-Regulatory Reading Strategies, and Learner Profiles. The Modern Language Journal, 104(4), 693-714. https://doi.org/10.1111/modl.12670
Lanvers, U. (2020). Changing language mindsets about modern languages: A school intervention. The Language Learning Journal, 48(5), 571-597. https://doi.org/10.1080/09571736.2020.1802771
Li, J., Wang, C., Zhao, Y., & Li, Y. (2024). Boosting Learners’ Confidence in Learning English: Can Self-Efficacy-Based Intervention Make a Difference? TESOL Quarterly, 58(4), 1518-1547. https://doi.org/10.1002/tesq.3292
Oyserman, D., Bybee, D., & Terry, K. (2006). Possible selves and academic outcomes: How and when possible selves impel action. Journal of Personality and Social Psychology, 91(1), 188-204. https://doi.org/10.1037/0022-3514.91.1.188
Van Batenburg, E. S. L., Oostdam, R. J., Van Gelderen, A. J. S., Fukkink, R. G., & De Jong, N. H. (2019). Oral Interaction in the EFL Classroom: The Effects of Instructional Focus and Task Type on Learner Affect. The Modern Language Journal, 103(1), 308-326. https://doi.org/10.1111/modl.12545
Ziegler, N. A. (2014). Fostering Self-Regulated Learning Through the European Language Portfolio: An Embedded Mixed Methods Study. The Modern Language Journal, 98(4), 921-936. https://doi.org/10.1111/modl.12147
