Wat is er bekend over de kennis en vaardigheden van de leraar als ontwerper?

Geactualiseerd: 31 augustus 2023

Voor curriculumontwerp zijn verschillende vaardigheden en expertise van de leraar nodig. Van (vak)inhoudelijke bekwaamheid tot pedagogisch-didactische bekwaamheid en van veranderkundige bekwaamheid tot ontwerp- en onderzoeksbekwaamheid. Niet elke leraar hoeft over alle vaardigheden te beschikken. Binnen de initiële lerarenopleidingen worden aankomende leraren zeer uiteenlopend voorbereid op het ontwerpen van onderwijs.

Gepubliceerd:

Ontwerpen curriculum

Een goed curriculum is relevant voor wat leerlingen dienen te leren en ondersteunt hun gewenste ontwikkeling. Het dient consistent in elkaar te zitten en is uitvoerbaar voor de gebruikers (leraren en leerlingen) en leidt tot de gewenste leerresultaten. Om tot een goed curriculum te komen, worden de volgende vijf stappen doorlopen:

  1. Analyseren: Leraren brengen de huidige leersituatie in kaart en onderzoeken wat er beter zou kunnen of moeten. 
  2. Ontwerpen: Leraren ontwerpen een oplossing; welke lesactiviteiten doe je wanneer, hoe lang duurt elke les, welke materialen zijn nodig, enzovoort. 
  3. Construeren: Leraren ontwikkelen leerlingmaterialen en een toelichting voor de uitvoerende leraar. 
  4. Implementeren: de lessenreeks wordt uitgevoerd. 
  5. Evalueren: leraren verzamelen gegevens over hoe de nieuwe lessenreeks werkt en bevalt en welke punten er voor verbetering vatbaar zijn. 

Ontwerpen op verschillende niveaus

Als curriculumontwikkelaars kunnen leraren op diverse niveaus werken: aan leerplannen voor specifieke leerlingen (nano-niveau), aan lessen of projecten voor groepen leerlingen (microniveau) en aan leerlijnen die over meer lesperiodes en soms meer leerjaren heen lopen (mesoniveau). Ook kunnen leraren betrokken zijn bij de ontwikkeling van landelijke leerplankaders (macroniveau) of op internationaal supra-niveau meewerken aan curriculumafspraken, zoals het Europees Referentiekader (ERK) voor de moderne vreemde talen. 

Bekwaamheden leraren voor ontwerpen curriculum

Voor curriculumontwerp zijn verschillende bekwaamheden van de leraar nodig.

  1. (vak)inhoudelijke bekwaamheid; de leraar dient overzicht te hebben van het vak/leergebied en vakoverstijgende thema’s; vakkennis te kunnen actualiseren en zich te verdiepen in essentiële onderdelen van het vak.
  2. pedagogisch-didactische bekwaamheid; de leraar dient vaardig te zijn in het lesgeven en begeleiden van leerlingen in die vakken/thema’s; over algemeen vakdidactisch vermogen te beschikken, en ICT vermogen te hebben.
  3. samenwerkingsbekwaamheid: de leraar moet met collega’s van gedachten kunnen wisselen over het onderwijsprogramma, draagvlak weten te creëren voor de keuzes die daarmee samenhangen, de bereidheid hebben om collega’s op te zoeken voor advies, samenwerkrelaties met collega’s opbouwen en steun weten te zoeken voor het realiseren van gewenste onderwijsvernieuwingen in de school;
  4. veranderkundige bekwaamheid: de leraar moet sturing en steun kunnen geven aan veranderingsprocessen, omgaan met weerstanden, successen weten te vieren;
  5. ontwerp- en onderzoeksbekwaamheid: de leraar dient over analysevaardigheden te beschikken (doelgroepanalyse, contextanalyse, literatuurstudie), en te kunnen ontwerpen, construeren en evalueren van (tussenversies van) nieuwe plannen; over een onderzoekende houding te beschikken, procesmatig te kunnen werken en aan procesmanagement te doen.
  6. curriculum(consistentie)bekwaamheid: de leraar dient met een ‘helikopterblik’ te kunnen bepalen of de onderdelen van het curriculum een coherent geheel vormen en of de vernieuwing past bij de schoolvisie, bij leerlijnen van het vak, bij de andere vakken, leer- of ontwikkellijn, bij doelgroep, bij schoolvisie, bij vak en bij maatschappij. 

Niet elke leraar hoeft over al deze bekwaamheden te beschikken. Scholen moeten er vooral voor zorgen dat alle expertises in alle lagen van de organisatie beschikbaar zijn. Wel zou elke leraar over basiskennis en -kunde moeten beschikken over curriculumontwikkeling voor de eigen lessen en leerlingen (nano- en microniveau). Ook dienen alle leraren de leerlijnen en leerplankaders op school- en landelijk niveau te kennen, zodat ze daar bij hun lessen rekening mee kunnen houden.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Harry Stokhof (antwoordspecialist), Gerda Geerdink en José Mulder (kennismakelaars Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Of docenten die het 4C/ID-model toepassen anders of beter gaan lesgeven, is niet bekend uit onderzoek. Wel is duidelijk dat onderwijs dat volgens het 4C/ID-model is ontworpen vaak tot betere leerprestaties leidt, vooral in het beroepsonderwijs.

    Lees meer