Wat is het effect van het 4C/ID model op de lesuitvoering van docenten en op de kwaliteit van de les?

Met het Vier Componenten Instructie Ontwerpmodel (Four Component Instructional Design: 4C/ID) kun je onderwijs ontwerpen waarin leerlingen/studenten gelijktijdig kennis, vaardigheden en attitudes ontwikkelen om complexe beroepscompetenties te verwerven (Hoogveld et al., 2017; Hoogveld, A. W. M., Janssen-Noordman, A. M. B., & Van Merriënboer, J. J. G. (2017). Ontwerpen van leertaken: Vier-componenten-instructieontwerp (4C/ID) in de praktijk. Boom.
 Frerejean et al., 2019).  Frerejean, J., Van Merriënboer, J. J. G., Kirschner, P. A., Roex, A., Aertgeerts, B., & Marcellis, M. (2019). Designing instruction for complex learning: 4C/ID in higher education. European Journal of Education, 54(4), 513-524. https://doi.org/10.1111/ejed.12363
Het model bestaat uit vier gerelateerde componenten:

1. Leertaken: meerdere opdrachten die leiden tot de voltooiing van een complete taak
2. Ondersteunende informatie: wat studenten nodig hebben om een taak te kunnen uitvoeren
3. Procedurele informatie: wat studenten moeten weten over regels of routine-aspecten van de taak
4. Deeltaakoefeningen: vaak voorkomende routines oefenen

4C/ID-model vooral effectief om complexe beroepscompetenties aan te leren

Het 4C/ID-model heeft met name bij beroepstrainingen en in het hoger (beroeps)onderwijs (mbo, hbo en wo) een positief effect op de leerprestaties. Onderwijs volgens dit model blijkt effectief voor allerlei beroepen en handelingen. Bijvoorbeeld voor autospuiters, sieradenmakers, softwareprogrammeurs of literatuuronderzoekers (Costa et al., 2022; Costa, J. M., Miranda, G. L., & Melo, M. (2022). Four-component instructional design (4C/ID) model: A meta-analysis on use and effect. Learning Environments Research, 25(2), 445-463. https://doi.org/10.1007/s10984-021-09373-y
 Neck et al., 2025).  Neck, M., Leuders, T., & Reinhold, F. (2025). Implementing the four-component instructional design model in professional development programs: A systematic review with a focus on teachers. Frontiers in Education, 10, Article 1631375. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1631375
Maar het 4C/ID-model lijkt niet altijd tot betere resultaten te leiden. In het primair en voortgezet onderwijs zijn de positieve effecten op de leerprestaties van leerlingen veel minder sterk (Costa et al., 2022). Costa, J. M., Miranda, G. L., & Melo, M. (2022). Four-component instructional design (4C/ID) model: A meta-analysis on use and effect. Learning Environments Research, 25(2), 445-463. https://doi.org/10.1007/s10984-021-09373-y
 Ook bij docentprofessionalisering zijn de effecten van volgens 4C/ID ontworpen trajecten minder sterk. Een mogelijke oorzaak is dat binnen dit onderwijs niet met concrete materialen en handelingen wordt gewerkt, maar dat de expertise vooral zit in abstractere competenties zoals communicatie en waarnemen (Neck et al., 2025). Neck, M., Leuders, T., & Reinhold, F. (2025). Implementing the four-component instructional design model in professional development programs: A systematic review with a focus on teachers. Frontiers in Education, 10, Article 1631375. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1631375
 Maar dit is niet onderzocht.

De studies die goed documenteren hoe het 4C/ID-model is toegepast, rapporteren positieve effecten (Neck et al., 2025). Neck, M., Leuders, T., & Reinhold, F. (2025). Implementing the four-component instructional design model in professional development programs: A systematic review with a focus on teachers. Frontiers in Education, 10, Article 1631375. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1631375
 Maar veel studies beschrijven slechts summier of helemaal niet hoe het onderwijs concreet volgens het 4C/ID-model is ontworpen. Hierdoor is niet altijd duidelijk in hoeverre het onderzochte onderwijs echt als volgens 4C/ID-ontworpen onderwijs gekwalificeerd kan worden. 

Goede implementatie van 4C/ID-model lastig te realiseren

Het lijkt niet eenvoudig om het 4C/ID-model volledig toe te passen bij onderwijsontwikkeling. Praktische beperkingen, zoals groepsgrootte, tijdsdruk en een beperkt aantal bijeenkomsten kunnen ervoor zorgen dat niet alle principes van het model volledig worden gerealiseerd (Qi et al., 2024). Qi, G., Ji, L., Zhang, Y., & Saibon, J. (2024). Applications and effectiveness of the 4C/ID model in higher education: a systematic review. Journal of University Teaching and Learning Practice, 21(6). https://doi.org/10.53761/dcf7nr70
 Zo kan er bijvoorbeeld onvoldoende ruimte zijn om leertaken in voldoende variaties aan te bieden en geleidelijk in moeilijkheid op te bouwen, zoals het model voorschrijft (Rhodes et al., 2025). Rhodes, M. J., Visscher, A., Van Keulen, H., & Gijsel, M. (2025). Fostering teachers' competencies for integrated language arts, science, and technology instruction: An exploratory study*. Journal of Teaching and Learning, 19*(3), 170-188. https://doi.org/10.22329/jtl.v19i2.8909

Kennismakelaars: José Mulder, Sietse Brands 

Referentie:Kennisrotonde. (2016/2026). Wat is het effect van het gebruik van het 4C/ID model op de lesuitvoering van docenten en op de kwaliteit van de les? (KR.078).