Bij vakgericht leesonderwijs zijn teksten overwegend informatief van aard en staan leesstrategieën in dienst van het begrijpen van de inhoud. Dit bevordert zowel de kennis van het vak als de motivatie van de leerling. Daarnaast is er tekstgericht leesonderwijs, dat is gericht op de inhoud van de tekst, belangrijke begrippen, en het leggen van verbanden tussen woorden en zinnen.
Tekstsoort, tekststructuur en tekstverbanden
De tekstsoort beïnvloedt het lezen. Zo leggen jonge lezers (groep 4) bij verhalende teksten meer verbanden binnen en buiten de tekst. En bij informatieve teksten leggen ze onjuiste verbanden en geven ze irrelevant commentaar. Vooral zwakke lezers leggen incorrecte verbanden bij informatieve teksten.
Onderwijs over tekststructuur biedt leerlingen inzicht in veelvoorkomende macrostructuren van teksten. Kennis over tekststructuur vergroot het tekstbegrip van leerlingen. Dit kan de vakinhoudelijke kennisontwikkeling helpen. Leerlingen moeten dan wel elf tot twintig uur tekststructuuronderwijs ontvangen en verschillende tekststructuren aanleren.
Tekstbegrip is meer dan de letterlijke betekenis begrijpen. Een leerling leert ook verbanden te leggen tussen ontbrekende informatie, vergelijkingen te maken met andere teksten en achtergrondkennis. Aandacht voor deze zogeheten inferentiële verbanden verbetert het begrijpend lezen van zowel zwakke als goede lezers.
Lezen en schrijven
Aan het schrijven van een werkstuk voor een zaakvak gaat zoeken en selecteren van informatie vooraf. Het combineren van deze vaardigheden lijkt dan ook aan te bevelen, te meer omdat lezen en schrijven deels dezelfde kennis en cognitieve systemen worden gebruikt. Aangetoond is dat bij schrijven over gelezen teksten het tekstbegrip verhoogt. Bovendien vergroot schrijfinstructie de technische leesvaardigheid, vloeiend lezen en het tekstbegrip van leerlingen.
Woordenschat
Voor begrijpend lezen is woordenschat een belangrijke voorspeller. Hoe groter de woordenschat van een leerling, hoe beter hij de tekst begrijpt. De sterkste groei in woordenschat vindt plaats rond de leeftijd van 8-9 jaar. Voor de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs betekent dit dat investeren in begrijpend lezen en instructie in het afleiden van woordbetekenissen, loont.
Ten slotte
Verder besteedt het leesonderwijs aandacht aan het leren gebruiken van leesstrategieën. Het gaat dan om flexibele procedures die lezers (voor, tijdens of na het lezen) kunnen inzetten om tekstuele informatie te begrijpen en te verwerken. Het gebruik van leesstrategieën heeft een positief effect als leerlingen een beperkt aantal strategieën uitvoeren en als zij met elkaar kunnen overleggen en discussiëren. De ontwikkeling op een taaldomein, bijvoorbeeld lezen, heeft eveneens effect op andere taaldomeinen zoals schrijven, luisteren en spreken.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (kennismakelaar Kennisrotonde).