Opleidingen vragen regelmatig aan studenten om een cursus of docent te evalueren. Studenten geven dan, meestal via schaalvragen, hun oordeel over onder meer inhoud, werkvormen, onderwijsmaterialen en de didactische kwaliteiten van de docent.
Vragen zijn gebaseerd op kenmerken van effectief onderwijs
Voordat uitkomsten van studentevaluaties kunnen bijdragen aan verbetering van de onderwijskwaliteit, is het belangrijk dat opleidingen de juiste vragen stellen. Vragen die gebaseerd zijn op een duidelijke theorie over effectief onderwijs en effectieve docenten. Deze docenten hebben bijvoorbeeld vakkennis, zijn behulpzaam, wisselen kennis en ideeën uit, en motiveren en begeleiden studenten.
Een goede studentevaluatie bevat (gestandaardiseerde) vragen over didactische kenmerken die effectief zijn. Voor open vragen geldt dat gedetailleerde vragen over kenmerken van effectief onderwijs ervoor zorgen dat studenten betere aanwijzingen geven voor onderwijsverbetering dan via algemene open vragen.
Er zijn aanwijzingen dat in gesprek gaan met studenten eveneens waardevolle informatie oplevert. Hoe directer en persoonlijker de evaluaties met studenten zijn, hoe meer invloed het heeft op de didactische vaardigheden van docenten. Deze gesprekken kunnen zowel met de docent erbij als zonder hem of haar plaatsvinden. Maar, anonimiteit verhoogt de kwaliteit van de uitkomsten van studentevaluaties. Studenten geven namelijk een cursus of docent een hogere score als de docent bij de evaluatie aanwezig is of als ze hun naam op een vragenlijst moeten zetten. Verder kunnen studenten in een niet-anoniem gesprek minder goed reflecteren op wat ze hebben geleerd of onbevangen oordelen over de didactische kwaliteiten van een docent.
Andere perspectieven maken het beeld compleet
Voor een compleet beeld van de onderwijskwaliteit is het belangrijk om naast het perspectief van studenten andere perspectieven mee te nemen. Dat kan bijvoorbeeld via gesprekken met collega’s of experts, observaties, reviews van cursusmateriaal, evaluaties van alumni en zelfevaluaties door docenten. Die aanvullende perspectieven zijn onder meer van belang omdat studenten niet kunnen oordelen over zaken die buiten hun eigen concrete ervaringen liggen.
Daarnaast zijn er factoren die de mening van studenten over een docent of cursus beïnvloeden. Factoren zoals het geslacht van de docent, de motivatie en voorkennis van studenten, het vak of vakgebied, en de grootte van een klas of groep kunnen vertekeningen veroorzaken. Bij de analyses van studentevaluaties zullen opleidingen rekening moeten houden met factoren die niets met onderwijskwaliteit te maken hebben.
Evaluaties behoren onderdeel te zijn van een professionaliseringstraject
Alleen betrouwbare informatie verzamelen over de ervaringen van studenten zorgt niet automatisch voor verbetering van de onderwijskwaliteit. Evaluaties dragen alleen bij aan betere didactische vaardigheden van docenten als ze onderdeel zijn van een professionaliseringstraject. Coaching door een collega of een expert is daarbij een effectief middel. Docenten die gecoacht worden, scoren hoger op opeenvolgende studentevaluaties. Ze rapporteren meer kennis op te doen en studenten geven aan dat ze dan meer leren.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maartje Kouwenberg (kennismakelaar Kennisrotonde).
