Door mee te doen aan bewegingsonderwijs ontwikkelen leerlingen in verschillende onderwijssectoren hun sociale vaardigheden, zo blijkt uit verschillende studies. Vooral goed opgeleide docenten en een positief pedagogisch klimaat zijn daarbij belangrijk. Het blijkt met name effectief te zijn als de docent de interactie tussen de leerlingen (en de docent) bespreekt, bijvoorbeeld door samen te reflecteren op situaties in de les. Door samen te bespreken hoe ze op anderen gereageerd hebben en hoe ze dat ook anders zouden kunnen doen, leren leerlingen beter contact met anderen te maken en worden ze sociaal vaardig.
Drie strategieën voor docenten
Er is weinig onderzoek gedaan naar de manier waarop docenten in het mbo sociale vaardigheden kunnen bevorderen bij bewegingsonderwijs. Uit studies in het primair en voortgezet (beroeps) onderwijs zijn wel relevante factoren af te leiden. Zo blijken er drie strategieën belangrijk te zijn voor docenten:
- kennis, vaardigheden en houdingen van leerlingen gericht op zowel sociale competenties als het bewegingsonderwijs integreren en er expliciet aandacht aan besteden tijdens de les;
- het probleemoplossend vermogen bevorderen, bijvoorbeeld door leerlingen te leren met elkaar te praten over interacties;
- monitoren of leerlingen de geleerde sociale vaardigheden ook toepassen in andere situaties in hun eigen leven.
Bij gedragsproblemen extra aandacht
Als de ontwikkeling van sociale vaardigheden vooral als doel heeft om gedragsproblemen te voorkomen, gelden speciale aandachtspunten voor docenten. Belangrijk is om altijd goed in gesprek te gaan met leerlingen en feedback op taken te geven. Verder moet de docent rekening houden met de positie van de leerling en zich bewust zijn van de sociale situatie in de klas waarin de leerling zich bevindt. Tot slot is het belangrijk om op een professionele en flexibele wijze oplossingen voor sociale knelpunten te kunnen aandragen.
Didactische aanpak
Er zijn verschillende didactische interventies die de docent bij bewegingsonderwijs kan toepassen om sociale vaardigheden te bevorderen. Bijvoorbeeld variëren in de samenstelling van groepen (door de docent of leerlingen zelf), afwisselend mogelijkheden aan leerlingen bieden om zowel samen als alleen te werken en leerlingen de ruimte bieden om samen een groepsgevoel te creëren. Daarnaast is het belangrijk om een goede relatie met de leerlingen op te bouwen, door bijvoorbeeld naar elkaars behoeften en interesses te luisteren.
Toepassing van de TPSR-methode
De TPSR-methode (Teaching of Personal and Social Responsibility) kan helpen bij de ontwikkeling van sociale vaardigheden. In de les krijgen leerlingen dan de mogelijkheid om in teams aan de slag te gaan en zelf de keuze te maken of ze na een bepaalde periode in een team verder oefenen of tegen andere teams gaan spelen. De leerlingen die samen een team vormen, moeten zelf keuzes maken die betrekking hebben op anderen tijdens het spelen in een team. Dit kan uiteindelijk de sociale vaardigheden van de leerlingen bevorderen. Om dit in goede banen te leiden is de begeleiding van de docent van belang.
De docent begeleidt de teams die deels zelf aan de slag gaan, waarbij er tijd is voor voorbesprekingen, het omzetten van de doelen in de praktijk en reflectie op het gebied van beweging en sociale vaardigheden. De docent moet dus vooral competent zijn in het geven van een heldere instructie aan de leerlingen, hen kunnen begeleiden om zelf in een groep aan de slag te gaan (en dus ook verantwoordelijkheid bij de leerling kunnen leggen) en gezamenlijk met de leerlingen kunnen reflecteren op het doorlopen leerproces.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maurice de Greef (kennismakelaar Kennisrotonde).
