Aanwezigheid op school is essentieel voor de ontwikkeling en het toekomstperspectief van leerlingen. Om ervoor te zorgen dat leerlingen graag naar school gaan is het belangrijk om te weten welke factoren daarmee samenhangen.
Gevoel van veiligheid en verbondenheid
Het schoolklimaat heeft betrekking op de mate waarin leerlingen de schoolomgeving als uitnodigend en ondersteunend ervaren of juist als onwelkom of onveilig. Leerlingen die zich welkom voelen zijn vaker op school, zo blijkt uit onderzoeken in de Verenigde Staten en Finland. Aan de andere kant voelen leerlingen die vaker afwezig zijn zich minder veilig op school.
De docent-leerling relatie draagt bij aan aanwezigheid
De docent speelt een belangrijke rol in het bevorderen van aanwezigheid van leerlingen. Een onveilige relatie met de docent leidt tot meer afwezigheid. Middelbare scholieren die steun en interesse ervaren van hun docent komen vaker naar school en melden zich bijvoorbeeld minder vaak ziek. Het is moeilijk om te bepalen hoe dat precies werkt. Mogelijk hebben leerlingen een betere relatie met hun docent juist doordat ze meer aanwezig zijn.
Op middelbare scholen in Chicago is gekeken wat het verkleinen van klassen doet met de aanwezigheid van leerlingen. Op kleine scholen met klassen van maximaal twintig leerlingen waren meer leerlingen aanwezig. Onduidelijk is of dit komt door een sterkere band met de leraar of omdat er bijvoorbeeld meer tijd en aandacht is voor het individuele leerproces, wat het voor leerlingen interessanter maakt om naar school te komen.
Relaties tussen leerlingen speelt een rol
Ook de relaties tussen leerlingen onderling bepaalt hoe leerlingen het sociale klimaat op school ervaren. Het hebben van vrienden op school heeft een positieve invloed op de aanwezigheid. Respectvol gedrag onder leerlingen hangt er ook enigszins mee samen. Andersom geldt dat negatieve relaties tussen leerlingen, zoals fysiek of digitaal pesten, samenhangen met afwezigheid.
Positief schoolklimaat om aanwezigheid te bevorderen
Een positief schoolklimaat hangt dus samen met de aanwezigheid van leerlingen op school en zou mogelijk ingezet kunnen worden om absentie tegen te gaan. Hierbij blijkt vooral het langetermijnperspectief belangrijk. Het ervaren van een negatief schoolklimaat al op de basisschool heeft namelijk invloed op het verzuim op de lange termijn op de middelbare school. Het verbeteren van het klimaat op school draagt mogelijk bij aan schoolaanwezigheid als hier door de hele schooltijd van een leerling aandacht voor is. Daarnaast blijkt dat inzet op het schoolklimaat en schoolbinding alleen bijdraagt aan de aanwezigheid van leerlingen als alle docenten zich hiervoor inzetten en willen investeren in hun relaties met leerlingen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marianne Hooijsma (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Vincent Fafieanie (senior adviseur samenwerking onderwijs en jeugdhulp, NJi) geconsulteerd.
