Dragen leerkracht geleide spel- en bewegingsactiviteiten in de onderbouw bij aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden?

Geleide spel- en bewegingsactiviteiten zijn activiteiten waarin kinderen onder leiding van de leerkracht samen bewegen. Dit kan binnen of buiten zijn, vaak ondersteund door muziek, taal of zang. Voorbeelden zijn Annemaria Koekoek, zakdoekje leggen, schipper mag ik overvaren? en tikspellen.

Spel- en bewegingsactiviteiten ondersteunen sociale vaardigheden 

Geleide spel- en bewegingsactiviteiten dragen bij aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden bij kinderen van drie tot zes jaar (Loukatari et al., 2019; Loukatari, P., Matsouka, O., Papadimitriou, K., Nani, S., & Grammatikopoulos, V. (2019). The effect of a structured playfulness program on social skills in kindergarten children. International Journal of Instruction, 12(3), 237-252. Doi:10.29333/iji.2019.12315a
 Piek et al., 2015; Piek, J. P., Kane, R., Rigoli, D., McLaren, S., Roberts, C. M., Rooney, R., Jensen, L. M., Dender, A., Packers, T., & Straker, L. (2015). Does the animal fun program improve social-emotional and behavioural outcomes in children aged 4-6 years? Movement Science, 43, 155-163. Doi:10.1016/j.humov.2015.08.004
 Yuan et al., 2025) Yuan, X., Liu, H., Guo, Q., & Tsangaridou, N. (2025). Designed physical activities targeting social skills in preschoolers: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 16(1): 1585415. Doi:10.3389/fpsyg.2025.1585415
. Leerlingen die deelnamen aan geleide spel- en bewegingsactiviteiten hadden volgens ouders en/of leerkrachten een beter vermogen om met anderen samen te werken, emoties te herkennen en reguleren, en zich in te leven in anderen. Ook konden ze meer constructief communiceren en participeren in sociale situaties. Dit blijkt uit een meta-analyse waarin verschillende interventiestudies zijn samengevoegd en vergeleken om een algemeen beeld te krijgen van de effectiviteit (Yuan et al., 2025) Yuan, X., Liu, H., Guo, Q., & Tsangaridou, N. (2025). Designed physical activities targeting social skills in preschoolers: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 16(1): 1585415. Doi:10.3389/fpsyg.2025.1585415
. Het ging om interventies met leuke en doordachte spel- en beweegactiviteiten die kinderen in hun brede ontwikkeling stimuleren, op het gebied van motoriek, cognitie, en sociaal en emotioneel functioneren. De activiteiten bestonden uit dans, gymnastiek of spel en werden zo georganiseerd dat ze pasten bij de leeftijd en het niveau van de kinderen. Leerkrachten zorgden voor afwisseling in materialen, muziek, duur en tempo. 

Dat gestructureerde spel- en beweegactiviteiten leiden tot gunstige sociale en gedragsmatige uitkomsten bij kleuters, blijkt ook uit andere interventieonderzoeken (Loukatari et al., 2019; Loukatari, P., Matsouka, O., Papadimitriou, K., Nani, S., & Grammatikopoulos, V. (2019). The effect of a structured playfulness program on social skills in kindergarten children. International Journal of Instruction, 12(3), 237-252. Doi:10.29333/iji.2019.12315a
 Piek et al., 2015) Piek, J. P., Kane, R., Rigoli, D., McLaren, S., Roberts, C. M., Rooney, R., Jensen, L. M., Dender, A., Packers, T., & Straker, L. (2015). Does the animal fun program improve social-emotional and behavioural outcomes in children aged 4-6 years? Movement Science, 43, 155-163. Doi:10.1016/j.humov.2015.08.004
. Kinderen in de interventiegroep lieten een sterkere toename zien in samenwerking, assertiviteit en zelfbeheersing dan kinderen die vrij buiten speelden zonder interventie. Ook namen gedragsproblemen af, waaronder externaliserend en internaliserend gedrag en hyperactiviteit (Loukatari et al., 2019) Loukatari, P., Matsouka, O., Papadimitriou, K., Nani, S., & Grammatikopoulos, V. (2019). The effect of a structured playfulness program on social skills in kindergarten children. International Journal of Instruction, 12(3), 237-252. Doi:10.29333/iji.2019.12315a
. 
In een andere studie werd bij kinderen in de interventiegroep een blijvende verbetering in prosociaal gedrag gevonden. Deze verbetering was niet zichtbaar in de controlegroep. Daarnaast verminderde de hyperactiviteit of onoplettendheid, terwijl dit juist toenam bij kinderen in de controlegroep. De interventie liet geen effect zien op emotionele symptomen zoals angst, verdriet en spanning, of op problemen met leeftijdsgenoten (Piek et al., 2015) Piek, J. P., Kane, R., Rigoli, D., McLaren, S., Roberts, C. M., Rooney, R., Jensen, L. M., Dender, A., Packers, T., & Straker, L. (2015). Does the animal fun program improve social-emotional and behavioural outcomes in children aged 4-6 years? Movement Science, 43, 155-163. Doi:10.1016/j.humov.2015.08.004
.

Doelgericht oefenen met sociale interactie

Het is niet precies bekend waaróm leerkrachtgeleide spel- en beweegactiviteiten de sociale vaardigheden van kleuters verbeteren. In de onderzochte programma’s ging het steeds om activiteiten waarin sociale interactie bewust werd uitgelokt en begeleid. Deze actieve stimulatie kan verklaren waarom deze kinderen meer vooruitgingen dan kinderen die deze activiteiten niet kregen. De kinderen oefenden namelijk herhaaldelijk en doelgericht met sociale interactie, binnen een positieve en gestructureerde omgeving (Loukatari et al., 2019; Loukatari, P., Matsouka, O., Papadimitriou, K., Nani, S., & Grammatikopoulos, V. (2019). The effect of a structured playfulness program on social skills in kindergarten children. International Journal of Instruction, 12(3), 237-252. Doi:10.29333/iji.2019.12315a
 Piek et al., 2015; Piek, J. P., Kane, R., Rigoli, D., McLaren, S., Roberts, C. M., Rooney, R., Jensen, L. M., Dender, A., Packers, T., & Straker, L. (2015). Does the animal fun program improve social-emotional and behavioural outcomes in children aged 4-6 years? Movement Science, 43, 155-163. Doi:10.1016/j.humov.2015.08.004
 Tsangaridou et al., 2014; Tsangaridou, N., Zachopoulou, E., Liukkonen, J., Gråstén, A., & Kokkonen, M. (2014). [Developing preschoolers’ social skills through cross-cultural physical education intervention.]Early Child Development and Care, 184(11), 1550–1565. Doi:10.1080/03004430.2013.865616
 Yuan et al., 2025) Yuan, X., Liu, H., Guo, Q., & Tsangaridou, N. (2025). Designed physical activities targeting social skills in preschoolers: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 16(1): 1585415. Doi:10.3389/fpsyg.2025.1585415
. Er lijken hierbij meerdere factoren een rol te spelen: de kansen om sociale vaardigheden te oefenen, de sturing door de leerkracht en het motorische aspect van de activiteiten. 

De leerkracht richt de spelomgeving, groepsindeling en opdrachten zo in dat kinderen gerichte mogelijkheden krijgen om in contact te komen met anderen, samen te spelen en sociale vaardigheden te oefenen. De activiteiten vragen om samenwerken, communiceren, op je beurt wachten, afspraken maken, regels volgen, overleggen en soms conflicten oplossen. Dit geeft kinderen de ruimte om hun zelfvertrouwen, sociale initiatieven en gedragsregulatie te versterken (Yuan et al., 2025) Yuan, X., Liu, H., Guo, Q., & Tsangaridou, N. (2025). Designed physical activities targeting social skills in preschoolers: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 16(1): 1585415. Doi:10.3389/fpsyg.2025.1585415
. 
Daarnaast lijkt sturing van de leerkracht belangrijk. Leerkrachten kunnen het spel bewust organiseren, begeleiden en sociale interactie uitlokken. Bijvoorbeeld door samenwerkingsvormen, spelrollen of regels te kiezen, gesprekken te voeren over gedrag, conflicten te begeleiden en ervoor te zorgen dat alle kinderen meedoen. Hierdoor kunnen ze de sociale leerprocessen explicieter begeleiden (Loukatari et al, 2019) Loukatari, P., Matsouka, O., Papadimitriou, K., Nani, S., & Grammatikopoulos, V. (2019). The effect of a structured playfulness program on social skills in kindergarten children. International Journal of Instruction, 12(3), 237-252. Doi:10.29333/iji.2019.12315av
. 
Ook het motorische aspect van de activiteiten lijkt te helpen om onrust en aandachtsproblemen te verminderen. Dit kan kinderen ondersteunen in hun concentratie en gedragsregulatie (Piek et al., 2015) Piek, J. P., Kane, R., Rigoli, D., McLaren, S., Roberts, C. M., Rooney, R., Jensen, L. M., Dender, A., Packers, T., & Straker, L. (2015). Does the animal fun program improve social-emotional and behavioural outcomes in children aged 4-6 years? Movement Science, 43, 155-163. Doi:10.1016/j.humov.2015.08.004
. 

Muziek en instrumenten gebruiken

De positieve effecten van spel- en bewegingsactiviteiten zijn groter wanneer tijdens activiteiten zowel muziek als objecten, zoals instrumenten en materialen worden gebruikt. De combinatie van muziek en objecten zet kinderen aan tot meer fysieke activiteit, samenwerking en onderlinge interactie. De muziek stimuleert ritmische bewegingen en gezamenlijke coördinatie, doordat het kinderen helpt om tegelijk en in hetzelfde tempo te bewegen. Objecten zoals ballen, touwen of elastieken bevorderen het contact en de samenwerking tussen kinderen. Hierbij zijn het niet de muziek of objecten zelf die de sociale vaardigheden versterken, maar de fysieke en sociale afstemming die hierdoor op gang komt. De nadruk ligt dan ook op actieve, bewegingsgerichte situaties creëren waarin kinderen samen kunnen handelen, voelen en reageren en niet zozeer op het gebruik van muziek of materialen (Yuan et al., 2025) Yuan, X., Liu, H., Guo, Q., & Tsangaridou, N. (2025). Designed physical activities targeting social skills in preschoolers: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 16(1): 1585415. Doi:10.3389/fpsyg.2025.1585415
. 

Duur en frequentie 

Ook de duur van de interventie is bepalend voor het effect op de sociale vaardigheden van leerlingen. Interventies korter en langer dan twaalf weken lieten geen significant verschil zien tussen de interventiegroep en de controlegroep. Alleen interventies van precies twaalf weken hadden effect op de sociale vaardigheden. Deze programmaduur lijkt dus het meest optimaal en effectief. Verder zijn interventies succesvol bij verschillende lesfrequenties. Zowel interventies met twee of minder spel- en beweegactiviteiten per week, als interventies met meer dan twee activiteiten per week laten duidelijke verbeteringen in sociale vaardigheden zien vergeleken met de controlegroep (Yuan et al., 2025) Yuan, X., Liu, H., Guo, Q., & Tsangaridou, N. (2025). Designed physical activities targeting social skills in preschoolers: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 16(1): 1585415. Doi:10.3389/fpsyg.2025.1585415
.

Meer weten?

Onderwijskennis: Thema sociale competenties en vaardigheden bevorderen  

Kennismakelaar: Eveline Schoevers  

Referentie: Referentie: Kennisrotonde. (2025). Is het waar dat door de leerkracht geleide spel- en bewegingsactiviteiten in de onderbouw bijdragen aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden? (KR.2804).