Reflectie
Reflectie is een vorm van nadenken: je gaat na waarom iets gebeurt, met welke reden en binnen welke structuur. Specifiek voor leraren wordt het ook wel omschreven als een zelfkritisch, onderzoekend proces waarin leraren het resultaat van hun pedagogische beslissingen in hun dagelijkse praktijk beschouwen met het doel ervan te leren. Reflecteren wordt gezien als een middel om leraren te begeleiden bij de uitdagingen waarmee ze geconfronteerd worden tijdens hun loopbaan. Het wordt ook wel gezien als een middel waarmee ervaringen kunnen worden omgezet in kennis en wijsheid. Reflectie is dan ook een ‘keyword’ geworden bij het opleiden en de professionele ontwikkeling van leraren.
In de wetenschappelijke literatuur worden drie onderdelen van reflectie onderscheiden: 1) het niveau/de diepgang van de reflectie, 2) de inhoud van de reflectie en 3) de timing van de reflectie. Deze kunnen nader verdeeld worden in verschillende soorten niveaus, verschillende soorten reflecties en meerdere categorieën van timing. Leraren zullen de verschillende vormen van reflectie moeten inzetten om verschillende aspecten van hun lesgeven effectief te kunnen verbeteren.
Geen effect persoonskenmerken op reflectie
Verschillende auteurs geven aan dat er verschillen bestaan tussen (aanstaande) leraren wat betreft hun bereidheid om te reflecteren als wel hun vermogen om (diepgaand) te reflecteren. In de wetenschappelijke literatuur is er echter geen bewijs gevonden dat verschillen in reflectievermogen verklaard kunnen worden op basis van persoonskenmerken, zoals leeftijd. Ook blijkt uit een onderzoek dat er geen relatie is tussen geslacht, schooltype en ervaringsjaren van leraren en hun niveau van reflecteren. Volgens de onderzoekers gaat het om een individueel proces. Er is dan ook geen aanleiding om te denken dat volwassen zij-instromers op de Pabo anders begeleid zouden moeten worden dan instromers vanuit mbo of voortgezet onderwijs.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José Mulder (kennismakelaar Kennisrotonde).
