Een leerling is begaafd als hij of zij een hoge intelligentie, creatief denkvermogen en gedrevenheid voor een taak heeft. Ongeveer tien procent van de leerlingen is begaafd.
Speciale klas voor begaafde leerlingen: de plusklas
In het reguliere onderwijs komen begaafde leerlingen niet altijd tot hun recht, onder meer omdat opdrachten vaak te makkelijk zijn. Hierdoor ontwikkelen veel begaafde leerlingen niet voldoende doorzettingsvermogen en metacognitieve strategieën die nodig zijn voor zelfregulerend leren – zelfstandig en met eigen verantwoordelijkheid het leerproces kunnen sturen. Dat kan leiden tot boosheid, frustratie en zelfs onderpresteren.
Om dit te voorkomen zijn er plusklassen opgezet. In deze klassen krijgen begaafde leerlingen extra leerstof en is er aandacht voor het aanleren van leerstrategieën en executieve functies, hogere orde denken en sociaal-emotionele ontwikkeling. Er lijken twee factoren te zijn die voor een positief effect van plusklassen zorgen: de leerkracht en de begaafde medeleerlingen.
Expliciete aandacht van leerkracht voor ontwikkeling zelfregulerend leren
De leerkracht moet expliciet aandacht besteden aan het aanleren van strategieën voor zelfregulerend leren, ook in een plusklas. Dat kan door expliciete instructie, door hints te geven of door leerstrategieën voor zelfregulerend leren voor te doen. Verder kan de leerkracht structuur bieden aan leerlingen, zodat zij kunnen oefenen met strategieën voor zelfregulerend leren.
De leerkracht kan de leerlingen ook stimuleren om te reflecteren op hun eigen leren en op emoties die zij tijdens het leren ervaren. Door de gesprekken hierover met de leerkracht en medeleerlingen worden de leerlingen zich bewuster van hun metacognitieve strategieën.
Begaafde medeleerlingen ondersteunen ontwikkeling zelfregulerend leren
Begaafde medeleerlingen spelen eveneens een belangrijke rol in de ontwikkeling van zelfregulerend leren. Een klas met gelijkgestemde leerlingen zorgt voor een veilige omgeving zonder oordeel. Dit uit zich in emotionele ondersteuning waarbij leerlingen elkaar helpen in het reguleren van hun leren. Zo motiveren leerlingen in een plusklas elkaar om door te zetten en goed werk af te leveren.
Tijdsinvestering plusklas varieert
De tijd die leerlingen doorbrengen in een plusklas verschilt aanzienlijk. Dit varieert van enkele uren tot vijf dagen per week. Bovendien zijn er meerdere soorten plusklassen die ook nog eens werken met verschillende verrijkingsprogramma’s. Dat maakt het lastig om ‘de ideale plusklas’ op te zetten. Er zijn geen studies gevonden die een eenduidig antwoord geven of meer uren per week in een plusklas bijdragen aan zelfregulerend leren van begaafde leerlingen.
Evenmin is bekend of leerlingen het in de plusklas aangeleerde zelfregulerend leren ook toepassen in hun reguliere klas. Onderzoek onder middelbare scholieren laat zien dat zij in het eerste leerjaar metacognitieve strategieën vooral toepassen binnen het vak waar ze deze strategieën hebben geleerd. Pas in het derde leerjaar lukt het ze om deze strategieën ook toe te passen bij andere vakken. Dit kan komen doordat de opdrachten in de reguliere klas vaak te makkelijk zijn en begaafde leerlingen hun metacognitieve strategieën niet nodig hebben.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Loes Hogenkamp (antwoordspecialist) en Angela de Jong (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Anouke Bakx (bijzonder hoogleraar Begaafdheid) geconsulteerd.
