De meeste leraren zijn tevreden over de ondersteuning van de intern begeleider (IB’er), maar met name bij leer- en gedragsproblemen van (hoog)begaafde leerlingen zouden zij meer begeleiding willen.
Handelingsgericht werken is effectief
Uit onderzoeken in binnen- en buitenland blijkt dat handelingsgericht werken een effectieve methode kan zijn om in de individuele ondersteuningsbehoeften van leerlingen te voorzien. Zeven uitgangspunten staan centraal: de ondersteuningsbehoeften van leerlingen, de rol van de leerkracht, doelgericht werken, afstemming tussen betrokkenen, positieve aspecten van de betrokkenen, constructieve samenwerking tussen de betrokkenen, en transparantie voor alle betrokkenen.
Handelingsgericht werken is een cyclische werkwijze die bestaat uit vier stappen die leerkrachten en IB’ers drie keer per jaar samen doorlopen. De vier stappen zijn: signaleren, analyseren, plannen en realiseren. Leerkrachten, IB’ers en eventuele externe deskundigen bespreken in die cyclus meerdere malen de betrokken leerlingen en hun ontwikkelingsperspectief. Dan bepalen ze of de gestelde doelen zijn behaald en of er nieuwe plannen gemaakt moeten worden.
De 1-zorgroute: centrale rol voor IB’er
Op basis van de uitgangspunten is de 1-zorgroute ontwikkeld, een instrument voor de dagelijkse onderwijspraktijk. De IB’er is hierin de spin in het web die leerkrachten begeleidt, de groeps- en leerlingbesprekingen leidt en de schakel is naar externe zorg. Deze aanpak helpt om vroeg te signaleren, leerkrachten een centrale positie te geven, en om de ondersteuning beter af te stemmen. Op deze manier worden IB’ers ook meer een coach voor de leerkrachten.
Niet alleen leerlingen die achterblijven in hun ontwikkeling, maar ook begaafde en hoogbegaafde leerlingen kunnen extra ondersteuning nodig hebben om te excelleren. Maar het aanbod voor deze leerlingen is nog beperkt. Ook daarin kunnen IB’ers een rol spelen. Het gaat vooral om:
- Vroeg signaleren van (hoog)begaafdheid: dan kan al snel in de behoeften voor extra ondersteuning worden voorzien. Belangrijk daarbij is dat leraren en IB’ers zowel objectieve (zoals toetsresultaten) als subjectieve informatiebronnen (zoals gesprekken met ouders of leerlingen) gebruiken. Gesprekken met leerlingen hebben een positieve invloed op hun ontwikkeling, omdat zij actief worden betrokken bij hun leerproces.
- Werken met portfolio: dit kan de metacognitieve vaardigheden van (hoog)begaafde leerlingen versterken. Door te werken met een portfolio kunnen leerlingen doelen stellen, een plan maken om ze te bereiken, het proces monitoren, en evalueren of de doelen behaald zijn. Juist voor (hoog)begaafde leerlingen is het belangrijk om extra aandacht aan metacognitieve vaardigheden te besteden, omdat zij deze vaardigheden niet vaak hoeven te gebruiken om goede resultaten te behalen.
- Een versneld of verrijkt programma: dit leidt gemiddeld tot (kleine) positieve effecten op leerprestaties en sociaal-emotionele ontwikkeling van (hoog)begaafde leerlingen. Zij kunnen het programma in hun eigen klas volgen, of in een aparte groep. Dat laatste heeft als voordeel dat ze dan in contact komen met andere (hoog)begaafde leerlingen.
- Initiatieven onderbouwen en evalueren: IB’ers kunnen het voortouw nemen om nieuwe initiatieven in de school empirisch te onderbouwen en de effecten te evalueren.
Meer weten?
- IMAGE (Impact of Activities in Gifted Education), dit consortium doet onderzoek naar effectieve interventies voor (hoog)begaafde leerlingen in het po/vo
- POINT013 , een werkplaats voor onderwijsonderzoek in de regio Tilburg en Eindhoven met veel informatie over (hoog)begaafdheid
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Annabel Vaessen (antwoordspecialist) en Wouter Schenke (Kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe leden van het IMAGE-consortium geconsulteerd.
