Ouders stellen steeds hogere eisen aan hun kind. En ze hebben hoge verwachtingen voor zowel zichzelf als hun kind. Daarnaast wordt opvoeding tegenwoordig meer gezien als een arbeidsintensief, kostbaar en kindgericht proces wat gebaseerd moet zijn op kennis in plaats van intuïtie.
Helikopter of curling ouders voeden overbeschermend op
Ouders met een intensieve opvoedingsmentaliteit staan ook wel bekend als ‘helikopter ouders’ (ze zweven constant boven het hoofd van hun kind) of ‘curling ouders’ (verwijst naar de sport waarbij spelers het ijs voor de steen wegvegen om de weg van de steen makkelijker te maken). Bij deze vorm van opvoeden streven ouders ernaar de perfecte ouder te zijn. Ze zijn sterk betrokken bij het leven van hun kind en beschermen hem of haar in hoge mate tegen mogelijke bedreigingen. Deze bescherming wordt gezien als overbeschermend of opdringerig en onderschat de capaciteiten van het kind. De ouders maken bijvoorbeeld het huiswerk voor hun kind, zijn excessief bezorgd over de gezondheid van hun kind, of willen zeggenschap over praktisch alles wat hun kind doet.
Nuance: opvoeding is niet stabiel
Er zijn meerdere factoren die de manier van opvoeden bepalen. Hoe de ouder en het kind zich op een bepaald moment voelen heeft invloed, evenals de situatie. Opvoeding is dynamisch en kan van dag tot dag verschillen, en zelfs van moment tot moment. Hoewel sommige ouders hoger scoren op overbeschermend opvoeden dan anderen, kunnen ook zij wel eens matig overbeschermend zijn.
Samenhang tussen overbeschermend opvoeden en probleemgedrag
Overbeschermend opvoeden hangt samen met meer internaliserend en externaliserend probleemgedrag, ongeacht de leeftijd van het kind. Dat kan zich uiten in faalangstig en teruggetrokken gedrag of pesten en agressie tonen. Bij een aantal onderzoeken is het echter lastig om te bepalen of overbeschermend opvoeden de oorzaak of het gevolg is van probleemgedrag bij het kind. Het kan zijn dat deze vorm van opvoeding probleemgedrag in de hand werkt. Maar probleemgedrag kan ook overbescherming door ouders uitlokken, omdat zij het gevoel hebben dat het kind meer bescherming nodig heeft. Een derde mogelijkheid is dat er sprake is van een wederkerig proces.
Wel lijkt duidelijk dat overbeschermend opvoeden een risicofactor is voor de continuering van sociaal teruggetrokken gedrag.
Overbeschermend opvoeden beperkt het gevoel van autonomie bij het kind
Kinderen die overbeschermend worden opgevoed ervaren een beperkt gevoel van autonomie. Ouders die problemen van hun kind overnemen en te veel betrokken zijn bij het dagelijks leven van hun kind, leggen daarmee te veel druk op hun kind. Die kan zich dan gecontroleerd en verstikt gaan voelen. Daarnaast kan het kind een loskoppeling van zijn eigen interesses en waarden ervaren, omdat er weinig mogelijkheden zijn voor zelfexploratie.
De hoeveelheid tijd die ouders samen met hun kind doorbrengen, is geen duidelijke voorspeller van de manier waarop kinderen met het leven omgaan. Een optimale opvoeding wordt vooral gekenmerkt door een hoge kwaliteit, zoals het ondersteunen van de autonomie van hun kind. De kwantiteit van ouder-kind interacties is in dat opzicht van minder belang.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank Jolene van der Kaap-Deeder (antwoordspecialist) en Marianne Hooijsma (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Sander Thomaes (hoogleraar Ontwikkelingspsychologie) geconsulteerd.
