Is muziekonderwijs effectief om de onderwijsprestaties van kinderen van laagopgeleide ouders te verbeteren?

Scholen met relatief veel achterstandsleerlingen besteden minder uren aan cultuureducatie dan scholen met weinig achterstandsleerlingen. Ze nemen ook minder vaak deel aan een scholennetwerk of -overleg over cultuureducatie en werken minder vaak samen met amateurverenigingen. Een argument hiervoor is dat leerlingen met een achterstand zoveel mogelijk tijd en aandacht moeten besteden aan de kernvakken. Sommige onderzoekers denken  echter dat cultuureducatie kinderen met een achterstand kan helpen om hun onderwijsprestaties te verbeteren.

Muziekonderwijs draagt bij aan onderwijsprestaties

Muziekonderwijs kan op verschillende vlakken bijdragen aan de onderwijsprestaties van leerlingen. Voorbeelden zijn taalontwikkeling, luistervermogen en vergroting van de woordenschat. In zowel het basis- als het voortgezet onderwijs heeft muziekonderwijs een positief effect op de lees- en rekenprestaties van leerlingen. Muziekonderwijs helpt leerlingen ook om hun creativiteit te ontwikkelen.

Leerlingen die een muziekprogramma volgen nemen vaker deel aan culturele activiteiten zoals het bezoeken van een voorstelling. Ook lezen ze meer boeken. Deze leerlingen hebben daarnaast een grotere kans om hun school af te maken dan leerlingen die geen muziekprogramma volgen.

Effect van muziekonderwijs mogelijk sterker voor achterstandsleerlingen

Alle leerlingen kunnen profiteren van bovenstaande effecten van muziekonderwijs. Er zijn aanwijzingen dat deze effecten sterker zijn voor leerlingen met een achterstand, omdat deze leerlingen in muziek mogelijk niet de frustratie ondervinden van hun achterstand. Ook menen onderzoekers dat achterstandsleerlingen minder faalangst ervaren bij muziekonderwijs, waardoor zij de lat hoger zullen leggen en grenzen zullen oprekken.

Er is echter geen onderzoek gedaan naar het effect van muziekonderwijs specifiek voor leerlingen van laagopgeleide ouders. Wel is bekend dat leerlingen uit gezinnen met lage inkomens betere leesvaardigheden hebben na een jaar muziekonderwijs, dan leerlingen in vergelijkbare situaties die geen muziekonderwijs volgen. Verder is een positief effect van muziekonderwijs aangetoond op verschillende neurale processen die gerelateerd zijn aan taalvaardigheden voor leerlingen uit achtergestelde wijken; leerlingen die een hoog risico lopen op leer- en sociale problemen.

Zijn bepaalde invullingen van muziekonderwijs effectiever dan andere?

Over de effectiviteit van bepaalde invullingen van muziekonderwijs valt weinig te zeggen. Invullingen van muziekonderwijs die zich richten op het verminderen van frustratie en faalangst zouden kunnen bijdragen aan de verwachte effecten van muziekonderwijs specifiek voor leerlingen met een achterstand. Zo wordt samen leren tijdens muziekonderwijs als mogelijk werkzaam element genoemd. Bijvoorbeeld door leerlingen te stimuleren om medeleerlingen te helpen die een vaardigheid minder snel onder de knie hebben. Of door te benoemen dat leerlingen bij elkaar mogen ‘spieken’ bij het leren bespelen van een instrument.

Een ander element dat mogelijk de effectiviteit van muziekonderwijs bevordert is aandacht voor een plezierige en belonende ervaring. Muziekonderwijs is waarschijnlijk effectiever als leerlingen het als een leuke activiteit ervaren en voelen dat ze er succesvol in zijn.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marianne Hooijsma (kennismakelaar Kennisrotonde).