Muziekinterventies voor kinderen met TOS
Kinderen met taalontwikkelingsstoornissen (TOS) hebben ook moeite met sommige muzikale vaardigheden. Zij kunnen baat hebben bij specifieke muziekinterventies. Kinderen met TOS die direct voorafgaand aan een syntactische taaltaak een muziekfragment te horen krijgen met een regelmatig ritme, presteren beter dan kinderen die vooraf niets te horen krijgen. Het is daarom aan te raden ritmische structuren te gebruiken om de verwerking van linguïstische structuren te stimuleren. Enkele kleinschalige studies duiden erop dat het zingen van verhaaltjes, in plaats van ze gewoon te vertellen, kan bijdragen aan spontaan taalgebruik en diversiteit van woordgebruik bij kinderen met TOS.
Muziek en brein
Muziek bestaat net als gesproken taal uit georganiseerd geluid. Muziek en taal zijn dan ook nauw met elkaar verweven. Uit hersenonderzoek bij kinderen met en zonder taalontwikkelingsstoornissen blijkt dat de neurale systemen om taal en muziek te verwerken sterk met elkaar samenhangen. Zingen in een koor en het gedurende enige jaren bespelen van een muziekinstrument door 10- of 11-jarige kinderen blijkt samen te gaan met een vroegere en sterkere ontwikkeling van de betrokken neurofysiologische mechanismen. Dit wil echter nog niet zeggen dat muzikale training ook een positief effect heeft bij kinderen met een taalontwikkelingsstoornis.
Luisteren, fonologisch bewustzijn en lezen
Luisteren betekent auditieve signalen herkennen en verwerken, ofwel auditieve informatieverwerking. Bij het verwerken van auditieve signalen speelt het onderscheid tussen verschillende spraakklanken een belangrijke rol. Maar voordat je toekomt aan het onderscheiden van de verschillende klanken en het verwerken daarvan, is eerst auditieve aandacht nodig. Naar muziek luisteren of vooral zelf muziek maken, zou deze auditieve aandacht stimuleren. Zingen of een muziek- of ritme-instrument bespelen heeft een positief effect op de ontwikkeling van de auditieve aandacht en informatieverwerking.
Kinderen met leesproblemen hebben vaak ook moeite met luisteren en kunnen lastig minimale klankverschillen onderscheiden. Kinderen met een sterker ontwikkeld fonologisch bewustzijn, dat wil zeggen een beter vermogen om klanken van elkaar te onderscheiden, kunnen vaak ook beter lezen.
Het kunnen horen of iets rijmt is een van de deelvaardigheden die onder de bredere noemer van fonologisch bewustzijn vallen. Jarenlange muzikale training heeft een positief effect op het verbale geheugen en op de leesvaardigheid. Maar zelfs met een relatief korte muzikale training van een half jaar kan de luistervaardigheid al aanzienlijk verbeteren en zo het fonologisch bewustzijn stimuleren, dat belangrijk is bij het leren lezen.
Ritme en taal
Ook gevoel voor ritme lijkt samen te hangen met de taalontwikkeling van kinderen. Kinderen met een beter gevoel voor ritme hebben in sommige studies een sterker ontwikkeld fonologisch bewustzijn en betere grammaticakennis. Kinderen met beter ritmegevoel laten in sommige studies ook een betere leesvaardigheid zien. Voor kinderen met TOS is het ritmisch meetikken met een metronoom moeilijk.
Muziek, woordkennis en taalbewustzijn
Niet alleen klankwaarneming, klankverwerking en leesvaardigheden zouden profiteren van muziekonderwijs. Ook het verbale geheugen, zo belangrijk voor de opbouw van de woordenschat, en de woordproductie lijkt erbij gebaat. Daarnaast zijn er Nederlandse muziektherapeuten die raps en liedjes gebruiken om emoties te structureren. Zij merken dat zingen en rappen de belangstelling voor taal aanwakkert en het taalbewustzijn positief beïnvloedt.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Wouter Schenke en Edith van Eck (kennismakelaars) en Eke Krijnen en Margriet Heim (antwoordspecialisten).