Montessorionderwijs bestaat al meer dan 100 jaar. Er zijn zo’n 16.000 basis- en middelbare montessorischolen verspreid over de wereld, in meer dan 150 landen. Bij de Nederlandse Montessori Vereniging zijn ongeveer 160 erkende montessorischolen voor basisonderwijs aangesloten. De montessoriaanpak is onder andere gebaseerd op de gedachte dat kinderen een natuurlijke drang tot zelfontwikkeling hebben. Onderwijs moet inspelen op de behoeften van een kind door middel van de juiste omgeving en materialen.
Hoge of lage SES en leerprestaties
Montessorionderwijs heeft over het algemeen positieve effecten op sociale en academische prestaties. Voornamelijk hoogopgeleide ouders met een hoge SES kiezen voor een montessorischool. In het buitenland zijn veel montessorischolen privéscholen en het zijn voornamelijk ouders met een hoge SES die daarvoor kiezen. Dat zou een verklaring kunnen zijn voor de betere prestaties van montessorileerlingen ten opzichte van leerlingen van andere type scholen.
In dit antwoord hebben we uitgezocht of de effecten van montessorionderwijs op academische prestaties ook gelden voor leerlingen met een lage SES. In Nederland is daar geen specifiek onderzoek naar gedaan, in het buitenland is daar wel beperkt onderzoek gedaan. Het is niet met zekerheid te zeggen of de gevonden resultaten ook opgaan voor Nederlandse montessorileerlingen.
De studies die zijn gedaan richtten zich op één aspect van de sociaal-economische status, namelijk het (lage) inkomen van de ouders. Dat geeft een goed beeld van de sociaal-economische status van kinderen. Verder is er alleen onderzoek gedaan naar jonge kinderen, tussen de drie en zes jaar, op montessori-voorscholen.
Jonge montessorileerlingen presteren beter op taal
Jonge kinderen van ouders met een laag inkomen presteren op montessorischolen beter op taal dan leerlingen op andere type scholen, zo blijkt uit deze studies. Deze verschillen zijn drie tot vier jaar later nog zichtbaar. Zo maken jonge Amerikaanse kinderen van ouders met een laag inkomen op montessorischolen een aanzienlijke vooruitgang op academische prestaties (taal en rekenen samengenomen); na drie jaar hadden ze vergelijkbare prestaties als jonge kinderen met rijke ouders op reguliere scholen.
Jonge montessorileerlingen rekenen vrijwel even goed
Verschillen in reken-wiskundeprestaties tussen jonge leerlingen van ouders met een laag inkomen op montessori- en reguliere scholen zijn minder eenduidig. Volgens sommige onderzoeken rekenen de montessorileerlingen iets beter, en volgens andere even goed. Een Amerikaans onderzoek laat zien dat jonge kinderen van ouders met een laag inkomen op montessorischolen wel een aanzienlijke vooruitgang maakten op academische prestaties (taal en rekenen samengenomen).
Verklaring betere taalprestaties is niet duidelijk
Waarom jonge kinderen van ouders met een laag inkomen beter presteren op taal op montessorischolen dan op reguliere scholen, wordt uit het onderzoek niet duidelijk.
Onderzoekers denken dat de verklaring kan liggen in het montessori-taalmateriaal en taalonderwijs. Meer algemene aspecten van het montessori-onderwijsconcept, zoals een beter opgeleide leraar, het gepersonaliseerde leren en de gemixte leeftijdsgroepen liggen minder voor de hand, omdat dan de rekenprestaties ook beter zouden moeten zijn.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Eveline Schoevers (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Jaap de Brouwer (Hogeschool Saxion) geconsulteerd.
