Wat zijn de effecten van het inzetten van de moedertaal van NT2-leerlingen in het voortgezet onderwijs op hun cognitieve ontwikkeling?

Voor NT2-leerlingen die het Nederlands onvoldoende beheersen en op school in het Nederlands les krijgen, is het moeilijker om kennis te vergaren.

Inzet van de moedertaal bevordert de woordenschat van jonge leerlingen

Jonge leerlingen hebben profijt van de inzet van hun moedertaal op de woordenschatontwikkeling in de tweede taal. Interventies bij instructie en voorlezen laten positieve effecten zien.

Instructie in de moedertaal maakt het leren in de tweede taal makkelijker. Leerlingen die de les eerst in hun moedertaal krijgen, leren woorden sneller vergeleken met leerlingen die de woorden alleen in de tweede taal aanleren. Dit geldt zowel voor interventies waar leerlingen de moedertaal en de tweede taal in een activiteit door elkaar gebruiken, als bij interventies waar de moedertaal en de tweede taal los van elkaar worden gestimuleerd.

De moedertaal betrekken bij voorlezen in de tweede taal, is eveneens bevorderlijk voor de woordenschatontwikkeling. Jonge leerlingen die tijdens voorlezen in hun moedertaal uitleg krijgen over de betekenis van woorden, ontwikkelen hun woordenschat in de tweede taal meer dan wanneer de moedertaal niet wordt ingezet bij voorlezen.

De tweede taal staat altijd in verbinding met de moedertaal

Het is aannemelijk dat de moedertaal inzetten tijdens lessen waar de voertaal Nederlands is ook bij oudere NT2-leerlingen de woordenschatontwikkeling bevordert. Vanuit de psycholinguïstiek is bekend dat de moedertaal en de tweede taal in de hersenen niet los van elkaar staan. Woordenschat is bij één- en meertaligen cognitief op dezelfde manier georganiseerd, namelijk als een netwerk van aan elkaar gelinkte woorden op basis van betekenis en uitspraak.

Leerlingen kunnen een woord makkelijker leren in de tweede taal als zij het woord en het concept al kennen in hun moedertaal. Andersom geldt dat ook. Hoe meer woorden iemand weet in de tweede taal, hoe makkelijker het wordt om die woorden te leren in de moedertaal.

Invoering van translanguaging is veelbelovend

Een van de manieren om de moedertaal van NT2 leerlingen in de klas in te zetten is translanguaging. Deze aanpak stimuleert de ontwikkeling van alle talen die de leerling gebruikt, en bevordert het gebruik van deze talen bij het leren. Translanguaging is erg geschikt om de verbindingen tussen woorden in het cognitieve netwerk te stimuleren, van zowel de eerste als de tweede taal. Dat kan bijvoorbeeld door naar het woord voor een concept in de moedertaal van leerlingen te vragen, en door meerdere talen bij (voor)lezen of schrijven te betrekken.

Invoering van translanguaging levert veelbelovende resultaten op. Uit observaties komt naar voren dat het leerlingen ondersteunt in hun sociaal-affectieve ontwikkeling. Ze voelen zich meer thuis op school, hebben meer zelfvertrouwen en ervaren een hoger emotioneel welzijn. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat het hun cognitieve ontwikkeling ondersteunt. Zo lijken onder andere taalverwerving, geletterdheid, kritisch denken, creativiteit en academische prestaties een impuls te krijgen.

Dit antwoord is opgesteld door Ellen van Drie (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Joana Duarte (expert meertaligheid in het onderwijs) geconsulteerd.