In het mbo stromen veel studenten in met een laag taalniveau, vooral op het gebied van lezen en schrijven. Dit belemmert het studiesucces van studenten en leidt soms tot vroegtijdige uitval.
Directe instructie en interactie zetten studenten aan tot lezen
Docenten hebben verschillende mogelijkheden om de taal- en schrijfvaardigheden van studenten te stimuleren. Effectieve strategieën en interventies zijn directe instructie en het creëren van interactie tijdens de lessen. Daarnaast kunnen docenten differentiëren tussen studenten en, op basis van hun vorderingen, de sturing tijdens het leesproces geleidelijk aan verminderen.
Strategieën en interventies uit het basis- en voortgezet onderwijs zijn eveneens in het mbo in te zetten. Docenten kunnen onder meer aandacht geven aan technische leesvaardigheid en uitbreiding van de woordenschat. Lezen, schrijven en mondelinge taal integreren is ook een effectieve strategie, net als differentiëren tussen studenten op basis van hun vorderingen. Onderwijs in een rijke taalleeromgeving, bijvoorbeeld door middel van motiverende teksten met een duidelijke structuur, draagt bij aan leesplezier en kennisontwikkeling.
Goed voorbeeld doet schrijven
Voor schrijven werkt zelfstudie met specifieke interventies. Docenten geven bijvoorbeeld instructie met Cognitive modeling. Dat is een vorm van observerend leren waarbij studenten door observatie van anderen gedrag nabootsen. Dat kan door videobeelden te tonen van personen die werken aan bepaalde schrijftaken. Een ander voorbeeld is instructie met modelteksten. Daarbij krijgen studenten voorbeeldteksten met aanwijzingen aangeleverd om op basis daarvan eigen teksten te schrijven.
Inzichten uit andere onderwijsvormen laten zien dat schrijfstrategieën effectief kunnen zijn. Een voorbeeld daarvan is instructiefases voor schrijflessen. De docent haalt eerst achtergrondkennis bij de student op. Vervolgens bespreekt de docent de strategie en doet het voor. In de volgende fase gaat het om onthouden van de strategie, waarna de student ondersteund gebruikmaakt van de strategie en deze ten slotte zelfstandig uitvoert.
Integratie van taal- en vakonderwijs
De belangrijkste interventie om lees- en schrijfvaardigheden in het mbo op schoolniveau te bevorderen, is integratie van taal- en vakonderwijs. Stimulering van taalgericht vakonderwijs en vakgericht taalonderwijs kan taalvaardigheden van studenten vergroten. Wel moet het taalonderwijs een eigen plek behouden en niet in het vakonderwijs opgaan. Scholen dienen vakdocenten hiervan bewust te maken. Studenten lijken betere leerresultaten te behalen, wanneer ze taalvaardigheden aanleren tijdens het leren van een beroep.
Taaldocenten en vakdocenten werken op dit gebied nauw samen. Zo kunnen ze een begrijpelijk en rijk taalaanbod samenstellen, op uitdagend maar niet te moeilijk niveau. Studenten moeten voldoende mogelijkheden hebben om de taal zowel mondeling als schriftelijk te gebruiken. Docenten kunnen gerichte feedback geven op het taalgebruik van de studenten. En er moet voldoende aandacht zijn voor woordenschatontwikkeling gebaseerd op de te hanteren vaktaal.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maurice de Greef (kennismakelaar Kennisrotonde).
