Op het technisch vmbo bestaat een groot deel van het curriculum uit technische praktische vaardigheden, zoals zagen en frezen, een bankje aftekenen en timmeren. Op internet zijn talloze video’s te vinden waarin iemand uitlegt hoe je een bepaalde taak uitvoert of een machine bedient. Dit soort instructievideo’s zijn in potentie interessante leermiddelen voor het beroepsonderwijs.
Leerlingen leren van uitgewerkte voorbeelden
Leerlingen verbeteren hun cognitieve prestaties op een taak wanneer ze een uitgewerkt (video)voorbeeld bekijken. Daar leren ze meer en sneller van dan wanneer ze een nieuwe taak eerst zelfstandig uitzoeken zonder voorbeeld. Wanneer de video de taak stap voor stap uitlegt, kunnen de leerlingen hun werkgeheugencapaciteit volledig besteden aan het bestuderen van de juiste uitvoering van de taak. Door aan te sluiten bij de voorkennis van de leerlingen en de taak stapsgewijs voor te doen, zorgen deze video’s ervoor dat leerlingen een cognitief schema in het langetermijngeheugen gaan vormen.
Naarmate het kennisniveau of de beheersing van een vaardigheid toeneemt, neemt de behoefte aan ondersteuning met een uitgewerkt voorbeeld af. Leerlingen ervaren voorbeelden dan zelfs als hinderlijk. Deze leerlingen leren meer van opdrachten en taken die ze zelfstandig mogen oplossen.
Leerlingen leren mogelijk van praktische videovoorbeelden
Of vmbo-leerlingen ook hun praktische vaardigheden verbeteren na het bekijken van een (video)voorbeeld is niet bekend. Daar is geen onderzoek naar gedaan.
Toch is het aannemelijk dat videovoorbeelden in het technisch vmbo positieve resultaten oplevert. Het cognitieve proces van leren – leerlingen verwerken informatie en creëren cognitieve schema’s in het langetermijngeheugen – verloopt voor hen immers niet wezenlijk anders dan voor havo- en vwo-leerlingen. En voor alle leerlingen, ook die in het vmbo, geldt dat het belangrijk is rekening te houden met een beperkte werkgeheugencapaciteit. Daarnaast hebben instructievideo’s in het beroepsonderwijs waarschijnlijk een meerwaarde, omdat video een authentieke praktijksituatie kan uitbeelden.
Video versus live demonstratie en handleidingen
Gangbare vormen om voorbeelden aan te bieden zijn video, live demonstratie en handleidingen. Onderzoek naar welke vorm in welke situatie het beste werkt ontbreekt. Wel zijn er aanwijzingen dat een uitgeschreven stap-voor-stapuitleg dezelfde leerresultaten oplevert als een instructievideo waarin dezelfde taak wordt voorgedaan.
Leraren kunnen een instructievideo inzetten als voorbereiding op het klassikale onderwijs. Zij zijn dan geen tijd kwijt aan uitleggen en voordoen. Die tijd kunnen ze benutten om de leerlingen te begeleiden wanneer zij de taak of vaardigheid oefenen.
Ontwerpen van effectieve instructievideo’s
Voor leerlingen die een vaardigheid aanleren, is het belangrijk dat ze de beelden zien alsof ze over de schouder van de leraar meekijken. Frontaal filmen van het voorbeeld komt minder goed over. Moeten leerlingen een complexe vaardigheid aanleren, dan is het zaak de informatie in delen aan te bieden. Aanwijsgebaren, highlights en kleurcodes helpen leerlingen om de video met minder inspanning te volgen. De video stuurt op die manier de aandacht van de leerlingen op het juiste moment naar de juiste plek, wat het leren bevordert.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Margot van Wermeskerken (antwoordspecialist) en Melissa van Amerongen (kennismakelaar Kennisrotonde).
