Van teamteaching is sprake als leerkrachten structureel samenwerken aan onderwijs aan alle leerlingen, met het oog op het bereiken van de leerdoelen. Dat kan in teams van reguliere leerkrachten binnen de school en in andere samenwerkingsverbanden, ongeacht het aantal betrokken leerkrachten. Er is echter weinig bekend over in hoeverre teamteaching bijdraagt aan een betere samenwerking tussen leerkrachten.
Leerkrachten zijn positief over teamteaching
Over de effecten van teamteaching zijn vrijwel alleen studies op basis van zelfrapportages bekend. Hieruit komt onder meer naar voren dat teamteaching de samenwerking kan verbeteren. Zo nemen leerkrachten in opleiding gaandeweg de samenwerking meer verantwoordelijkheid en worden ze steeds gelijkwaardigere partners van hun ervaren collega’s. Verantwoordelijkheid nemen en gelijkwaardig partnerschap gaan eveneens op bij samenwerking tussen leerkrachten en externe partners. Verder maken leerkrachten naar eigen zeggen door teamteaching professionele groei door, onder andere op het gebied van vaardigheden, kennis, inzicht, opvattingen en gedrag.
Daarnaast blijkt dat teamteaching de samenwerking kan verbeteren. Bijvoorbeeld leerkrachten die onzeker zijn over hun samenwerkingscapaciteiten geven aan na het ervaren van teamteaching zelfverzekerder te zijn. Ook zijn er leerkrachten die door teamteaching het nut van samenwerking inzien. Andere studies zien samenwerking echter vooral als voorwaarde voor effectieve teamteaching; dat wil zeggen met een positieve invloed op de kwaliteit van leerkrachten en hun lessen.
Leerkrachten zetten ook kanttekeningen bij teamteaching
Een ongunstig effect van teamteaching (in de invulling van samen voor de klas) dat leerkrachten noemen, is twijfel over de eigen capaciteiten wanneer ze weer alleen voor de klas komen te staan. Andere mogelijk negatieve gevolgen zijn verlies van identiteit, individualiteit en autonomie, en een toenemende tijdsinvestering. Problemen in de samenwerking kunnen voor spanningen tussen partners zorgen. Dit is echter een effect van de samenwerking, en niet op de samenwerking. Voor zover bekend leidt teamteaching niet tot minder samenwerking.
Randvoorwaarden voor effectieve samenwerking
Een belangrijke factor voor een effectieve samenwerking binnen teamteaching is een goede match tussen leerkrachten. De kans op succes is groter als leerkrachten inspraak hebben in de keuze van samenwerkingspartners en elkaar goed kunnen leren kennen voorafgaand aan de teamteaching. Tijdens het proces is het belangrijk dat teamleden blijven communiceren. De nadruk moet daarbij liggen op de onderwijsvisie, ervaringen van de teamteaching, de rolverdeling en de lespraktijk.
Voor een goede samenwerking zijn openheid, vertrouwen, respect en gelijkwaardigheid essentieel. Dit geldt zowel voor teams bestaande uit leerkrachten in opleiding en reguliere leerkrachten, als voor teams met alleen reguliere leerkrachten. Openheid en vertrouwen zijn nodig om optimaal gebruik te maken van de feedbackmogelijkheid die teamteaching biedt. Gelijkwaardigheid is vooral belangrijk om te voorkomen dat de meer ervaren leerkrachten de touwtjes in handen houden en de andere leerkrachten in een ondergeschikte positie terechtkomen.
De kern van deze voorwaarden is dat leerkrachten hun verantwoordelijkheden effectief delen – en dus niet verdelen. Ze zijn samen verantwoordelijk voor het onderwijs als geheel.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marinda Spithoff (antwoordspecialist) en Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde).
