Dit antwoord is geschreven voor 2020. Benieuwd naar de nieuwste inzichten? Stel de vraag opnieuw via Stel je vraag.
Voortijdig schoolverlaters zijn jongeren die het onderwijs vaarwel zeggen zonder startkwalificatie, dat wil zeggen een havo- of vwo-diploma of een mbo-diploma op niveau 2, 3 of 4. Die groep schoolverlaters loopt een grotere kans om werkloos te worden of in de criminaliteit te geraken. Mede door inzet van de overheid neemt de laatste jaren het aantal en aandeel voortijdig schoolverlaters af.
Verschillende factoren spelen een rol bij voortijdig schoolverlaten: persoonlijke kenmerken, schoolkenmerken en contextkenmerken - meestal is er een combinatie van factoren. Studenten kunnen kampen met psychologische problemen, ziekte, verslaving of ze komen in aanraking met criminaliteit. Op schoolniveau zijn gebrekkige onderlinge relaties met docenten en medestudenten belangrijke factoren, evenals ondermaatse ondersteuning. Verder hebben de thuissituatie en de vriendengroep invloed. Bekende preventiefactoren om voortijdig schoolverlaten tegen te gaan, zijn het stimuleren van leerprestaties, een positief school- en klasklimaat, de opbouw van een netwerk, en het zorgen voor succesvolle overgangen naar een vervolgopleiding.
Groepscohesie
De definitie van groepscohesie - een centraal concept in onderzoek naar groepen en groepsdynamiek - is: de mate waarin de leden van een groep verbonden zijn of zich verbonden voelen met elkaar, en de wens hebben om deel van de groep te blijven uitmaken. Onderzoek naar groepscohesie vindt plaats bij kleine groepen, van sportteams tot projectgroepen, van collega’s op een afdeling tot klinische settings. Vooral uit de sportwereld is bekend dat groepscohesie en prestatie sterk met elkaar samenhangen en dropout tegen gaat. Naast in een positieve groepsdynamiek en gevoel van verbondenheid met de groep, drukt groepscohesie zich uit in het nastreven van gedeelde groepsdoelen of behoeftes.
Over de relatie tussen specifiek groepscohesie in de klas en voortijdige schooluitval (in het mbo) is niets bekend. Wel is duidelijk dat leerlingen die zich verbonden voelen met de school, een positieve houding hebben tegenover school, docenten en medeleerlingen. Ook doen ze vaker hun best op school. Verbondenheid met de school is daarmee een beschermende factor. Andersom is het ontbreken van het gevoel van verbondenheid een risicofactor: slechtere relaties met klasgenoten en vervreemding van school kunnen bijdragen aan voortijdig schoolverlaten. Het gevoel van verbondenheid dat een student ervaart, is een van de belangrijkste behoeften voor alle studenten. En dit heeft ook een sterk verband met motivatie, hetgeen leerresultaten positief beïnvloedt. Verder helpt het als studenten veel gelegenheid hebben om met elkaar te praten en leerervaringen delen. Juist ‘overbelaste’ jongeren ervaren schoolse verbondenheid als beschermende factor. Gevoelens van verbondenheid (de leerling voelt dat hij gezien en gewaardeerd wordt) leiden tot betere schoolprestaties en minder schooluitval. Essentieel lijkt een goed contact tussen studenten en docenten om de verbinding met school te vergroten. De relatie met cohesie in de klas is minder duidelijk. Verder kunnen processen in de klas de verbondenheid versterken, zoals meer dialoog en discussie tijdens de les en door gezamenlijk activiteiten met medestudenten. In het voortgezet onderwijs bevordert interactie tussen leerkrachten en leerlingen en tussen leerlingen onderling de verbondenheid. Voor het mbo is bekend dat studenten die zich emotioneel betrokken voelen bij school een grotere kans hebben op studiesucces. Daarmee draagt het ook bij aan het voorkomen van voortijdig schoolverlaten. Het gaat hier om een gevoel van verbondenheid met de school, met medestudenten en met docenten.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Links naar andere relevante informatie:
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Ingrid Christoffels, Tinka van der Kooij en Niek van den Berg (kennismakelaars van de Kennisrotonde).
