Fitheid is een breed begrip. Hier is gekeken naar fysieke fitheid en mentale gezondheid bij leerlingen in het primair onderwijs.
Fysieke fitheid en schoolprestaties
Fysieke activiteit heeft een positief effect op cognitieve vaardigheden van leerlingen. Dat geldt vooral het uithoudingsvermogen. Leerlingen met meer spierkracht, een lager vetpercentage en een groter aeroob vermogen, presteren beter voor rekenen en lezen. Als de verschillende aspecten los van elkaar worden gemeten, blijkt dat vooral aeroob vermogen en BMI sterke voorspellers zijn van scores voor rekenen en lezen. Een hoger BMI voorspelt een lagere score voor rekenen en lezen. Het aangetoonde verband tussen fitheid van leerlingen en de scores, staat los van de sociaal-economische status.
Mentale gezondheid en schoolprestaties
Stress hangt samen met slechtere schoolprestaties. Het lastige aan dit verband is dat stress slechtere schoolprestaties kan voorspellen, maar slechtere schoolprestaties kunnen ook stress veroorzaken.
Leerlingen met aandachtsproblemen en storend gedrag hebben moeite met het vinden van aansluiting bij leeftijdsgenoten en het maken van vrienden. Dit heeft een negatief effect op schoolprestaties. Leerlingen met depressieve symptomen halen lagere resultaten. En ook angstproblemen zijn gerelateerd aan onderpresteren.
Interventies gericht op fysieke fitheid
Er zijn veel interventies met als doel de gezondheid en fitheid van leerlingen te verbeteren. De effecten zijn niet eenduidig. Zo zijn er gezondheidsinterventies die de activiteit van leerlingen vergroten, maar geen effect blijken te hebben op het verlagen van hun BMI – en dan maakt het niet uit of het gaat om de intensiteit van de gymles, of om persoonlijke coaching tijdens de gymles. Er zijn studies naar interventies om het BMI te verminderen, die wel effect laten zien. Vooral interventies die het intensiveren van de gymles of het vergroten van de fysieke activiteit combineren met gezonde voeding, zorgen voor verlaging van het BMI bij leerlingen en vergroting van hun fitheid.
Interventies gericht op mentale gezondheid
Er zijn effectieve interventies om stress bij leerlingen tegen te gaan. Die interventies verminderen vooral de stresssymptomen en verbeteren het kunnen omgaan met stress. Interventies die verschillende aspecten combineren (bijvoorbeeld ontspanning en het reguleren van emoties) zijn het effectiefst. Mindfulnesstrainingen op school kunnen zorgen voor vermindering van stress bij leerlingen. Deze trainingen hebben soms een (klein) positief effect op cognitieve en sociaal-emotionele processen. Mindfulnesstrainingen hebben geen effect op leeropbrengsten en gedrag.
De rol van ouders
Scholen nemen veel initiatieven om ouders te betrekken bij gezondheidsinterventies, uiteenlopend van nieuwsbrieven over bewegen en voeding, tot beweegopdrachten en kookopdrachten voor ouders samen met hun kinderen. Er is echter geen onderzoek bekend of ouderbetrokkenheid bij interventies ervoor zorgt dat hun kinderen gezonder gingen leven.
Effect van interventies op schoolprestaties
Er is te weinig onderzoek beschikbaar om harde uitspraken te doen over het effect van interventies die fitheid van leerlingen vergroten, op de schoolprestaties van die leerlingen. Over de rol van ouders in fitheidinterventies gericht op het verhogen van de schoolprestaties van leerlingen, is geen onderzoek gevonden.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Ellen Donkers (antwoordspecialist) en Sandra Beekhoven (kennismakelaar Kennisrotonde).
