Dit antwoord is geschreven voor 2020. Benieuwd naar de nieuwste inzichten? Stel de vraag opnieuw via Stel je vraag.
Feedback is belangrijk voor het leerproces. Dat inzicht bestaat al decennia en wordt in de onderwijskunde als een sterk beïnvloedende onderwijsfactor beschouwd. Er bestaan grote verschillen tussen verschillende soorten feedback en de manier waarop die feedback wordt gegeven.
Effectieve feedback geeft antwoord op drie vragen: waar ga ik naar toe? (feed up), wat heb ik gedaan? (feed back), wat is de volgende stap? (feed forward). De antwoorden op deze vragen helpen leerlingen om het verschil tussen het huidige niveau en het gewenste niveau te verkleinen. Het effect van de feedback hangt daarnaast af van het niveau waarop de vragen worden gesteld: (1) taakniveau (hoe goed is de taak uitgevoerd); (2) procesniveau (hoe verliep het proces); (3) zelfregulerend niveau (hoe was de aanpak) en (4) persoonlijk niveau (niet op de taak, maar op de persoon gericht).
Een leerling heeft het meest aan feedback op proces- of zelfregulerend niveau. Dat is bijvoorbeeld feedback waardoor een leerling leert van zijn fouten (procesniveau) of feedback die helpt om de te nemen stappen op een rij te zetten (zelfregulerend niveau). Persoonsgerichte feedback – opmerkingen zoals ‘goed gedaan’ of ‘wat ben je toch slim’ – is minder nuttig. Dit soort feedback kan wel motiveren, maar leidt niet zo vaak tot betere leerresultaten.
Digitale programma’s
In de dagelijkse onderwijspraktijk vraagt het veel van de leraar om iedere leerling consequent op een effectieve manier feedback te geven. Het ligt daarom voor de hand om de mogelijkheden te gebruiken die digitale leermiddelen bieden bij het geven van feedback. Digitale programma’s zoals Snappet, Oefenweb en Muiswerk kunnen aangeven wat een leerling wel of niet goed heeft gedaan, aangeven wat het correcte antwoord is en extra uitleg geven.
Zulke digitale leeromgevingen geven leerlingen feedback op maat, bovendien direct wanneer het nodig is. Het levert kleine positieve effecten op als in de feedback informatie wordt gegeven over of het antwoord van de leerling goed of fout is, of wat het goede antwoord is. Uitgebreide feedback die bestaat uit bijvoorbeeld het geven van hints, extra informatie of extra uitleg, heeft grotere positieve effecten dan korte goed/fout-informatie. Dat geldt vooral bij complexere leertaken en vooral bij lager presterende leerlingen.
Er is discussie over de vraag of digitale leeromgevingen aantoonbaar effectief zijn. Het is moeilijk om causale verbanden vast te stellen en om het effect van medium, inhoud en instructiestrategie los van elkaar te zien. Maar de onmiddellijke feedback die digitale oefenprogramma’s geven, maakt dat deze digitale omgevingen effectief kunnen zijn. In potentie wordt groter leerresultaat behaald wanneer het onderwijs computers als een aanvulling op en niet als een vervanging van leerkrachtinstructie gebruikt. Voor specifieke doelgroepen zijn digitale programma’s effectief, bijvoorbeeld om leerlingen die extra oefening nodig hebben bij rekenen extra te motiveren.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne Luc van der Vegt (Kennismakelaar Kennisrotonde) en Marleen Kieft (Oberon) m.m.v. Frouke de Wijs.
