Welke externe stimulansen zijn effectief om kennisdeling en kennisbenutting binnen professionele netwerken in het onderwijs te realiseren?

Externen kunnen kennisdeling en -benutting binnen netwerken van onderwijsprofessionals uit verschillende scholen mogelijk stimuleren door te ondersteunen bij de inrichting en aanpak van het netwerk. Ze zouden bijvoorbeeld kunnen wijzen op het belang van de groepssamenstelling, meepraten over de concrete opbrengsten, en aanwijzingen geven voor de organisatie van het netwerk. Het is echter niet zeker of dit soort externe sturing effectief is, omdat hiernaar geen integraal onderzoek is gedaan. Er zijn wel aanwijzingen dat het belangrijk is om bij externe sturing niet top-down te dwingen, maar in een open dialoog op basis van gelijkwaardigheid in gesprek te gaan en mee te sturen.

Gepubliceerd:

© Rawpixel.com/ Shutterstock

Binnen netwerken van onderwijsprofessionals delen en creëren de leden kennis met elkaar en benutten die in hun scholen. Bij kennisdeling gaat het om uitwisseling van bronnen zoals wetenschappelijke literatuur, vakliteratuur, podcasts en eigen onderzoeksbevindingen. We spreken van kennisbenutting als de netwerkleden de diverse kennisbronnen in samenhang duiden en hun inzichten daaruit toepassen in hun scholen  Durrant, H., Havers, R., Downe, J. & Martin, S. (2024). Improving evidence use: a systematic scoping review of local models of knowledge mobilisation. Evidency & Policy, 20(3), 370-392. https://doi.org/10.1332/174426421X16905563871215
Schenke, W., Van Schaik, P., Heemskerk, I., & Boogaard, M. (2019). Beter benutten van kennis uit onderzoek en onderwijspraktijk. Kansrijke aanpakken voor docentgroepen. Kohnstamm Instituut.
  Van Schaik, P. (2020). Utilizing, co-constructing and sharing of knowledge in collaborative teacher learning. (Proefschrift). Universiteit van Amsterdam.
 Als ze hier zelf nieuw praktijkonderzoek naar doen in hun school, en de inzichten daaruit weer delen in het netwerk, versterkt dit de kennisdeling en -benutting in het netwerk  März, V., Gaikhorst, L., Mioch, R., & Geijsel, F. P. (2018). Van acties naar interacties. Een overzichtsstudie naar de rol van professionele netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing. RICDE, Universiteit van Amsterdam/NSO- CNA Leiderschapsacademie.

Verschillende kenmerken van netwerken dragen vermoedelijk bij aan kennisdeling en -benutting

Er zijn aanwijzingen dat kennisdeling en -benutting in een professioneel netwerk baat heeft bij een aantal kenmerken van het netwerk zelf  März, V., Gaikhorst, L., Mioch, R., & Geijsel, F. P. (2018). Van acties naar interacties. Een overzichtsstudie naar de rol van professionele netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing. RICDE, Universiteit van Amsterdam/NSO- CNA Leiderschapsacademie.
  Prenger, R., Poortman, C. L., & Handelzalts, A. (2021). Professional learning networks: From teacher learning to school improvement? Journal of Educational Change, 22, 13–52.
  Schenke, W., Van Schaik, P., Heemskerk, I., & Boogaard, M. (2019). Beter benutten van kennis uit onderzoek en onderwijspraktijk. Kansrijke aanpakken voor docentgroepen. Kohnstamm Instituut.
  Van Schaik, P. (2020). Utilizing, co-constructing and sharing of knowledge in collaborative teacher learning. (Proefschrift). Universiteit van Amsterdam.
 In het kort gaat het om:

  • Een vaste deelnemersgroep waarin leden in een veilige sfeer open met elkaar omgaan;
  • Duidelijkheid over de beoogde concrete opbrengsten van het netwerk voor het onderwijs, en duidelijkheid wanneer die opbrengsten te verwachten zijn;
  • Voldoende tijd om nieuwe kennis en inzichten te implementeren in de schoolpraktijk;
  • Een goede organisatie en coördinatie (van het professionele netwerk);
  • Een begeleidend expert (uit eigen kring of daarbuiten, zie verderop) die het netwerk inhoudelijk (gericht op het thema van het netwerk) of procesmatig (bijvoorbeeld gericht op het betrekken van andere collega’s of een projectmatige en onderzoekende aanpak) ondersteunt;
  • Ondersteunende schoolleiders die betrokken zijn bij het netwerk en verbindingen leggen met het schoolbeleid.

Onduidelijk wat effectieve externe stimulansen zijn

Het is niet duidelijk of externe sturing door bijvoorbeeld door bestuurders, onderzoekers, sectorraden of regieorganen op de genoemde netwerkkenmerken effectief is. Over een van die netwerkkenmerken, de begeleiding door een expert, is wel wat bekend. Als die expert van buiten de scholen zelf komt, is er sprake van externe sturing. Begeleidend experts kunnen zowel inhoudelijk bijdragen aan het thema van het netwerk (producttaak), als kennisdeling en -benutting stimuleren (procestaak). Professionele netwerken blijken minder aandacht te geven aan die proces- en relationele kant; ze focussen eerder op het inhoudelijke thema  Prenger, R., Poortman, C. L., & Handelzalts, A. (2021). Professional learning networks: From teacher learning to school improvement? Journal of Educational Change, 22, 13–52.
 Externe experts kunnen bijvoorbeeld helpen om inzichten uit verschillende beschikbare kennisbronnen daadwerkelijk met elkaar te integreren en relaties tussen de deelnemers te versterken  Durrant, H., Havers, R., Downe, J. & Martin, S. (2024). Improving evidence use: a systematic scoping review of local models of knowledge mobilisation. Evidency & Policy, 20(3), 370-392. https://doi.org/10.1332/174426421X16905563871215
 Zij kunnen ook ondersteunen bij kennisdeling en -benutting vanuit het netwerk naar de organisaties waarin de deelnemers werkzaam zijn  März, V., Gaikhorst, L., Mioch, R., & Geijsel, F. P. (2018). Van acties naar interacties. Een overzichtsstudie naar de rol van professionele netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing. RICDE, Universiteit van Amsterdam/NSO- CNA Leiderschapsacademie.
  Van Schaik, P. (2020). Utilizing, co-constructing and sharing of knowledge in collaborative teacher learning. (Proefschrift). Universiteit van Amsterdam.
 Ze kunnen bijvoorbeeld ook helpen om andere collega’s binnen de scholen te bereiken met opbrengsten van het netwerk.

Overigens zijn een specifieke vorm van netwerken van onderwijsprofessionals waar externen deel van uitmaken de zogeheten research-practice-partnerschips (rpp’s). Hierin werken praktijkprofessionals en onderzoekers gelijkwaardig samen aan gedeelde vraagstukken. Dit houdt in dat zij ieders expertise benutten, en dat kennisdeling en -benutting integraal onderdeel van de werkzaamheden zijn (zie bijvoorbeeld Penuel, W. R., Allen, A. R., Coburn, C. E., & Farrell, C. (2015). Conceptualizing research–practice partnerships as joint work at boundaries. Journal of Education for Students Placed at Risk (JESPAR), 20(1-2), 182-197.
  Van den Berg, N., Teurlings, C., & Rozendaal, J. S. (2023). Samen onderzoekend werken in een consortium van onderwijs- en onderzoeksprofessionals: verslag van een zelfonderzoek naar de werking als Research Practice Partnership, Tijdschrift OnderwijsPraktijk Studies, 1. https://doi.org/10.54657/tops.13959
 

Verder zijn er aanwijzingen uit onderzoek naar overheidssturing, dat het belangrijk is om rekening te houden met het horizontale karakter en de ontwikkelfase van netwerken. Externen zouden daarom niet top-down moeten dwingen, maar in een open dialoog op basis van gelijkwaardigheid processen meesturen in het netwerk. Ze kunnen dat op verschillende manieren doen  Hooge, E. H., Van der Sluis, M., & Waslander, S. (2017). Krachtige koppels. Hoe de overheid zich kan verhouden tot autonome netwerken van scholen. TIAS School for Business and Society.
  Noordegraaf, M., Van der Steen, M., & Van Twist, M. (2014). Fragmented or connective professionalism? Strategies for professionalizing the work of strategists and other (organizational) professionals. Public Administration, 92(1), 21-38.
 

  • Processen opwekken, bijvoorbeeld door potentiële netwerkleden met elkaar in contact brengen;
  • Processen geleiden, door bijvoorbeeld in gesprek te gaan over de inhoudelijke focus;
  • Processen bestendigen door bijvoorbeeld kennisbronnen aan te dragen; en
  • Eventueel voorwaarden verbinden aan ondersteuning (processen afstoppen).

Kennismakelaars: Christa Teurlings en Niek van den Berg

Antwoordspecialist: Patrick van Schaik

Update door Niek van den Berg (kennismakelaar).

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Welke stimulansen van buiten zijn effectief om kennisdeling en kennisbenutting binnen professionele netwerken in het onderwijs te realiseren? (KR.3283)

Geraadpleegde bronnen

Durrant, H., Havers, R., Downe, J. & Martin, S. (2024). Improving evidence use: a systematic scoping review of local models of knowledge mobilisation. Evidency & Policy, 20(3), 370-392. https://doi.org/10.1332/174426421X16905563871215
Schenke, W., Van Schaik, P., Heemskerk, I., & Boogaard, M. (2019). Beter benutten van kennis uit onderzoek en onderwijspraktijk. Kansrijke aanpakken voor docentgroepen. Kohnstamm Instituut.
Van Schaik, P. (2020). Utilizing, co-constructing and sharing of knowledge in collaborative teacher learning. (Proefschrift). Universiteit van Amsterdam.
März, V., Gaikhorst, L., Mioch, R., & Geijsel, F. P. (2018). Van acties naar interacties. Een overzichtsstudie naar de rol van professionele netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing. RICDE, Universiteit van Amsterdam/NSO- CNA Leiderschapsacademie.
März, V., Gaikhorst, L., Mioch, R., & Geijsel, F. P. (2018). Van acties naar interacties. Een overzichtsstudie naar de rol van professionele netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing. RICDE, Universiteit van Amsterdam/NSO- CNA Leiderschapsacademie.
Prenger, R., Poortman, C. L., & Handelzalts, A. (2021). Professional learning networks: From teacher learning to school improvement? Journal of Educational Change, 22, 13–52.
Schenke, W., Van Schaik, P., Heemskerk, I., & Boogaard, M. (2019). Beter benutten van kennis uit onderzoek en onderwijspraktijk. Kansrijke aanpakken voor docentgroepen. Kohnstamm Instituut.
Van Schaik, P. (2020). Utilizing, co-constructing and sharing of knowledge in collaborative teacher learning. (Proefschrift). Universiteit van Amsterdam.
Prenger, R., Poortman, C. L., & Handelzalts, A. (2021). Professional learning networks: From teacher learning to school improvement? Journal of Educational Change, 22, 13–52.
Durrant, H., Havers, R., Downe, J. & Martin, S. (2024). Improving evidence use: a systematic scoping review of local models of knowledge mobilisation. Evidency & Policy, 20(3), 370-392. https://doi.org/10.1332/174426421X16905563871215
März, V., Gaikhorst, L., Mioch, R., & Geijsel, F. P. (2018). Van acties naar interacties. Een overzichtsstudie naar de rol van professionele netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing. RICDE, Universiteit van Amsterdam/NSO- CNA Leiderschapsacademie.
Van Schaik, P. (2020). Utilizing, co-constructing and sharing of knowledge in collaborative teacher learning. (Proefschrift). Universiteit van Amsterdam.
Penuel, W. R., Allen, A. R., Coburn, C. E., & Farrell, C. (2015). Conceptualizing research–practice partnerships as joint work at boundaries. Journal of Education for Students Placed at Risk (JESPAR), 20(1-2), 182-197.
Van den Berg, N., Teurlings, C., & Rozendaal, J. S. (2023). Samen onderzoekend werken in een consortium van onderwijs- en onderzoeksprofessionals: verslag van een zelfonderzoek naar de werking als Research Practice Partnership, Tijdschrift OnderwijsPraktijk Studies, 1. https://doi.org/10.54657/tops.13959
Hooge, E. H., Van der Sluis, M., & Waslander, S. (2017). Krachtige koppels. Hoe de overheid zich kan verhouden tot autonome netwerken van scholen. TIAS School for Business and Society.
Noordegraaf, M., Van der Steen, M., & Van Twist, M. (2014). Fragmented or connective professionalism? Strategies for professionalizing the work of strategists and other (organizational) professionals. Public Administration, 92(1), 21-38.

Boogaard, M., Schenke, W., Van Schaik, P., & Felix. C. (2017). Kennisbenutting in kennisnetwerken van docenten: een verkenning. Kohnstamm Instituut.

Durrant, H., Havers, R., Downe, J. & Martin, S. (2024). Improving evidence use: a systematic scoping review of local models of knowledge mobilisation. Evidency & Policy, 20(3), 370-392. https://doi.org/10.1332/174426421X16905563871215

Hooge, E. H., Van der Sluis, M., & Waslander, S. (2017). Krachtige koppels. Hoe de overheid zich kan verhouden tot autonome netwerken van scholen. TIAS School for Business and Society.

März, V., Gaikhorst, L., Mioch, R., & Geijsel, F. P. (2018). Van acties naar interacties. Een overzichtsstudie naar de rol van professionele netwerken bij duurzame onderwijsvernieuwing. RICDE, Universiteit van Amsterdam/NSO- CNA Leiderschapsacademie.

Noordegraaf, M., Van der Steen, M., & Van Twist, M. (2014). Fragmented or connective professionalism? Strategies for professionalizing the work of strategists and other (organizational) professionals. Public Administration, 92(1), 21-38.

Penuel, W. R., Allen, A. R., Coburn, C. E., & Farrell, C. (2015). Conceptualizing research–practice partnerships as joint work at boundaries. Journal of Education for Students Placed at Risk (JESPAR), 20(1-2), 182-197.

Prenger, R., Poortman, C. L., & Handelzalts, A. (2021). Professional learning networks: From teacher learning to school improvement? Journal of Educational Change, 22, 13–52.

Schenke, W., Van Schaik, P., Heemskerk, I., & Boogaard, M. (2019). Beter benutten van kennis uit onderzoek en onderwijspraktijk. Kansrijke aanpakken voor docentgroepen. Kohnstamm Instituut.

Schulz, M., Den Heijer I., De Baas, J. H. & Van der Steen, M. (2017). Sturen en stromen. Overheid in een samenleving waarin iedereen stuurt. Nederlandse School voor Openbaar Bestuur.

Van den Berg, N., Teurlings, C., & Rozendaal, J. S. (2023). Samen onderzoekend werken in een consortium van onderwijs- en onderzoeksprofessionals: verslag van een zelfonderzoek naar de werking als Research Practice Partnership, Tijdschrift OnderwijsPraktijk Studies, 1. https://doi.org/10.54657/tops.13959

Van Schaik, P. (2020). Utilizing, co-constructing and sharing of knowledge in collaborative teacher learning. (Proefschrift). Universiteit van Amsterdam.


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.