Welke interventies stimuleren leraren om vaker en met meer plezier te lezen, en welk effect heeft dit op hun leesonderwijs?
Leraren die zelf lezen in hun vrije tijd, zijn actievere leesbevorderaars. Ze praten meer over boeken, kunnen hun leerlingen beter adviseren en zijn een positief rolmodel. Hun leerlingen hebben meer plezier in lezen en lezen ook vaker. Leraren ervaren interventies met het doel het leesplezier en de gewoonte om te lezen te bevorderen als zinvol.
Vrijwel alle leraren vinden lezen belangrijk en waarderen lezen als vrijetijdsbesteding. Maar slechts de helft leest ook daadwerkelijk dagelijks voor eigen plezier
McKool, S., & Gespass, S. (2009). [Does Johnny’s reading teacher love to read? How teachers’ personal reading habits affect instructional practices] Dit geldt óók voor docenten Nederlands in het voortgezet onderwijs
Dera, J. (2018) De lezende leraar. Literatuuronderwijs in Nederland(s) als onderzoeksobject. In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Deel 134, afl. 2, pp146-170. Aankomende leraren laten hetzelfde beeld zien
Aerlia, J., Kauppinen, M., Cremin, T., Siipola, M., Mukherjee, S. J., & Lähteelä, J. (2023). Student teachers as readers: The reading experiences and reading pedagogy of Finnish and British student teachers. Australian Journal of Teacher Education, 48(9).
Groothengel, M. (2017). Pabo-studenten als gemotiveerde lezers van kinderliteratuur: Is het fictie? In R. Van Steensel & E. Seegers (Red.), Succesvol lezen in het onderwijs (pp. 81-96). Stichting Lezen reeks 28. Eburon. Zij vinden lezen in principe leuk om te doen en belangrijk voor hun vak, maar komen er weinig aan toe. De pabo’s besteden er bijvoorbeeld wel aandacht aan dat studenten zelf lezen
Kieft, M. & Damstra G. (2020). Oberon & MK Onderzoek + advies. Leesbevordering op de pabo: Stand van zaken 2020. Amsterdam: Stichting Lezen.
Lezende leraren zorgen voor lezende leerlingen
Leerlingen hebben baat bij leraren die zelf lezen. Uit onderzoek blijkt dat lezende leraren meer leerlingen hebben die houden van lezen én dat vaak doen
Stichting Lezen (2023). Monitor de Bibliotheek op school. Samenvatting landelijke analyse primair onderwijs 2022-2023. Leraren die voor hun eigen plezier lezen, blijken in hun onderwijs meer aandacht te besteden aan leesbevordering. Die leraren hebben meer pedagogische kennis op het gebied van leesonderwijs en kunnen duidelijk meer boektitels noemen
Aerlia, J., Kauppinen, M., Cremin, T., Siipola, M., Mukherjee, S. J., & Lähteelä, J. (2023). Student teachers as readers: The reading experiences and reading pedagogy of Finnish and British student teachers. Australian Journal of Teacher Education, 48(9). Ze zijn positieve rolmodellen die hun passie voor lezen overbrengen op hun leerlingen. Hun kennis van jeugdboeken stelt hen in staat om leerlingen goed te adviseren over boeken die aansluiten bij hun interesses en niveau
Jongstra, W., Kieft, M., Goriot, C., & Van den Eijnden, J. (2023). Lezen en laten lezen: Een ontwerponderzoek naar de versterking van leraren als leesbevorderaars. Stichting Lezen. Lezende leraren zetten ook vaker andere effectieve leesbevorderingsstrategieën in: ze lezen vaker voor, laten leerlingen vrij lezen, organiseren leeskringen, bespreken boeken in de klas, delen eigen leeservaringen met leerlingen en raden hun leerlingen boeken aan
Akins, M., Tichenor, M., Heins, E., & Piechura, K. (2018). Teachers' knowledge of children's literature: What genres do teachers read? Reading Improvement, 55(2), 63-68.
Stichting Lezen (2024). [Het belang van leerkrachten als leesbevorderaars]
Stichting Lezen (2023). Monitor de Bibliotheek op school. Samenvatting landelijke analyse primair onderwijs 2022-2023.
cadeauboeken gepresenteerd door een leesexpert (boekenkaravaan)
regelmatige berichten over boeken en leesbevordering
toegang tot het tijdschrift Lezen
literatuurcirkels (leesclubs) met collega’s van binnen en buiten de eigen school
online informatie over boeken
begeleiding van leerlingen bij boekenkeuzes met behulp van inspiratiekaarten
Maar liefst 85 procent van de deelnemende leraren geeft aan dat de cadeauboeken (met introductie) een positieve invloed hebben op hun competenties als leesbevorderaar. Vooral omdat ze zo kennismaken met boeken die ze nog niet kennen of die ze anders niet zouden lezen. Ook de literatuurcirkels worden hoog gewaardeerd: twee derde van de deelnemers vindt dit een positieve bijdrage aan hun leesbevorderingscompetenties. Daarnaast vinden ze de ondersteuning en aanmoediging van een leesexpert bij hun boekenkeuze inspirerend, net als de gesprekken met elkaar en met leerlingen. De leraren geven aan dat hierdoor vooral hun repertoirekennis van kinderboeken aanzienlijk is gegroeid.
Kennis over jeugdliteratuur vergroten
Uit een inventarisatie onder twaalfhonderd leerkrachten in het Verenigd Koninkrijk
Cremin, T., Bearne, E., Mottram, M., & Goodwin, P. (2008). Primary teachers as readers. English in Education, 42(1), 1-16. bleek dat de meeste leerkrachten heel beperkte kennis hadden van jeugdliteratuur en weinig deden om het leesplezier van hun leerlingen te stimuleren. Lezen in het onderwijs was vooral gericht op leerdoelen behalen en opdrachten maken over de gelezen teksten.
Vanwege deze bevindingen startte een project om de kennis over jeugdliteratuur te vergroten en de vaardigheden en het vertrouwen om die kennis toe te passen in de klas te bevorderen. Ook zélf lezen en leescontacten binnen en rond de school opbouwen, werd gestimuleerd
Cremin, T., Mottram, M., Collins, F., Powell, S., & Safford, K. (2009). Teachers as readers: Building communities of readers. Literacy, 43(1), 11-19. Deelnemende leerkrachten werden uitgedaagd om breder te lezen, dus ook buiten hun comfortzone. Dat vroeg wel constante aanmoediging en ondersteuning.
Na een jaar rapporteerden de deelnemende leerkrachten meer vertrouwen in hun eigen kennis van jeugdliteratuur en uitbreiding van hun leesrepertoire. Denk hierbij aan zogenoemde jongensboeken, graphic novels, sportverslagen, poëzie enzovoort. De leerkrachten gingen meer voorlezen in de klas, met meer zelfvertrouwen, en deelden hun leesontdekkingen met collega’s en leerlingen. Ook organiseerden ze vaker gesprekken rond jeugdliteratuur in de klas, waardoor zij de leesvoorkeuren van de kinderen beter leerden kennen.
Referentie:Kennisrotonde. (2025). Welke interventies stimuleren leraren om vaker en met meer plezier te lezen, en welk effect heeft dit op hun leesonderwijs? (KR. 2573)
Akins, M., Tichenor, M., Heins, E., & Piechura, K. (2018). Teachers' knowledge of children's literature: What genres do teachers read? Reading Improvement, 55(2), 63-68.
Cremin, T., Bearne, E., Mottram, M., & Goodwin, P. (2008). Primary teachers as readers. English in Education, 42(1), 1-16.
Dera, J. (2018) De lezende leraar. Literatuuronderwijs in Nederland(s) als onderzoeksobject. In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Deel 134, afl. 2, pp146-170.
Leraren kunnen het leesgedrag van leerlingen positief beïnvloeden door rekening te houden met hun leesvoorkeuren en competentieniveau. Belangrijk is dat leerlingen de overtuiging hebben dat lezen binnen hun vermogen ligt. Daarbij helpt het als ze zelf boeken kunnen kiezen. Door feedback te geven, kunnen leraren succesvolle leeservaringen van leerlingen versterken. Verplichte leesmomenten in de klas zorgen voor leesroutines. Praten over boeken en leeservaringen uitwisselen, kunnen ook leiden tot positief leesgedrag.
Door verhoging van de leesmotivatie zal de leesfrequentie bij leerlingen in het voortgezet onderwijs toenemen en daarmee ook hun leesvaardigheid. Een hogere leesvaardigheid vergroot de kansen op een goede schoolcarrière. Een schoolbreed leesbevorderingsbeleid draagt bij aan leesmotivatie. Belangrijk onderdeel daarvan is het aanbieden van een grote variatie aan boeken – fictie en non-fictie – rekening houdend met de behoeften en belangstelling van alle leerlingen. Verder helpt het als de vakleraren de leerlingen begeleiden in het lezen.