Wat zijn kenmerken van effectieve aanpakken om mbo-studenten in het onderwijs te leren om vragen te stellen, zodanig dat ze dit ook in de beroepspraktijk doen?

Vragen stellen is een zelfregulerende strategie die ervoor zorgt dat studenten beter leren (bijv. Ryan et al., 2001) Ryan, A. M., Pintrich, P. R., & Midgley, C. (2001). Avoiding seeking help in the classroom: Who and why?. Educational Psychology Review, 13(2), 93-114. DOI: 10.1023/A:1009013420053
. Ook heeft het een positief effect op hun studiesucces (Fong et al., 2023; Fong, C. J., Gonzales, C., Hill-Troglin Cox, C., & Shinn, H. B. (2023). Academic help-seeking and achievement of postsecondary students: A meta-analytic investigation. Journal of Educational Psychology, 115(1), 1-21. DOI: 10.1037/edu0000725
 Li et al., 2023) Li, R., Che Hassan, N., & Saharuddin, N. (2023). College Student’s Academic Help-Seeking Behavior: A Systematic Literature Review. Behavioral Sciences, 13(8), 637. https://doi.org/10.3390/bs13080637
. Als studenten werken aan opdrachten op school of op de werkplek, is het dus belangrijk dat ze om hulp vragen wanneer ze vastlopen, iets niet begrijpen of ergens meer over willen weten. Toch stellen de meeste mbo-studenten dan nauwelijks vragen (Gurtner et al., 2011; Gurtner, J. L., Cattaneo, A., Motta, E., & Mauroux, L. (2011). How often and for what purposes apprentices seek help in workplaces: A mobile technology-assisted study. Vocations and Learning, 4(2), 113-131. DOI: 10.1007/s12186-011-9053-x
 Weijers et al., 2023; Weijers, R., De Koning, B., Vermetten, Y., & Paas, F. (2023). Nudging autonomous learning behavior: Three field experiments. Education Sciences, 13(1), 49. DOI: 10.3390/educsci13010049
 Weijers et al., 2024) Weijers, R. J., De Koning, B. B., Scholten, E., Wong, L. Y. J., & Paas, F. (2024). “Feel free to ask”: Nudging to promote asking questions in the online classroom. Internet and Higher Education, 60, Article 100931. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2023.100931
. 

Studenten uitlokken om vragen te stellen

Effectieve aanpakken om mbo-studenten in het onderwijs te leren om vragen te stellen, zodanig dat ze dit ook in de beroepspraktijk doen, zijn niet bekend uit beschikbaar onderzoek. Op onderdelen is er wel iéts bekend over hoe je studenten kunt uitlokken om meer vragen te stellen, via nudges, doeloriëntatie in de klas en beroepsmatig redeneren.

Nudges

Als je nudges – kleine, eenvoudige gedragsinterventies – inzet in het onderwijs, kan dat meer vragen uitlokken bij studenten die doorgaans al vragen stellen. Dit blijkt uit een studie van online lessituaties in het mbo, hbo en wo (Weijers et al., 2024) Weijers, R. J., De Koning, B. B., Scholten, E., Wong, L. Y. J., & Paas, F. (2024). “Feel free to ask”: Nudging to promote asking questions in the online classroom. Internet and Higher Education, 60, Article 100931. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2023.100931
 en een studie van fysieke lessituaties in mbo en hbo (Weijers et al., 2023) Weijers, R., De Koning, B., Vermetten, Y., & Paas, F. (2023). Nudging autonomous learning behavior: Three field experiments. Education Sciences, 13(1), 49. DOI: 10.3390/educsci13010049
. Tijdens het online onderwijs stond in de achtergrond van de docent constant de boodschap “Vragen? Stel ze live of in de chat!” Dit is een voorbeeld van een prompt nudge, iets in de omgeving met als doel bepaald gedrag uit te lokken. Bij het fysieke onderwijs formuleerde de docent aan het begin van een bijeenkomst hardop en klassikaal het doel dat elke student ten minste één vraag zou stellen. Dit is een zogenoemde goal-setting nudge, waarbij je het gewenste gedrag formuleert als een doel. Deze goal-setting nudge bleek in online lessen dan weer geen effect te hebben (Weijers et al., 2024) Weijers, R. J., De Koning, B. B., Scholten, E., Wong, L. Y. J., & Paas, F. (2024). “Feel free to ask”: Nudging to promote asking questions in the online classroom. Internet and Higher Education, 60, Article 100931. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2023.100931
.

Doeloriëntatie in de klas

Studenten die weinig vragen stellen, zien hulp zoeken vaak als een bedreiging van hun zelfbeeld. Het kan helpen als je in het onderwijs meer nadruk legt op beheersingsdoelen en minder op prestatiedoelen. Je bent dan dus meer gericht op het leren van de studenten en of ze iets echt willen begrijpen, dan op het resultaat en de onderlinge vergelijking van studenten (Karabenick, 2004) Karabenick, S. A. (2004). Perceived achievement goal structure and college student help seeking. Journal of educational psychology, 96(3), 569-581.  DOI: 10.1037/0022-0663.96.3.569
. 

Beroepsmatig redeneren

Beroepsmatig redeneren op school en op de werkplek kan studenten aansporen om vragen te stellen. Bij deze aanpak bevragen studenten, docenten en praktijkopleiders zichzelf en elkaar steeds op hun handelen, en geven ze daar vervolgens uitleg over (Heusdens & Nieuwenhuis, 2021; Heusdens, W., & Nieuwenhuis, L., (2021). Wat is beroepskennis? In: A. Hoeve, H. Van Vlokhoven, L. Nieuwenhuis & P. den Boer (red.), Handboek beroepsgerichte didactiek. Effectief opleiden in het mbo en hbo (pp*.* 14-31). Pica.
 Koopman et al., 2024) Koopman, M., Boersma, A. & Van Harn, R. (2024). Leerprocessen bevorderen van mbo-studenten. Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://www.onderwijskennis.nl/node/5366
. Onder andere doordat docenten en praktijkopleiders optreden als rolmodel, leren studenten dat het normaal is om vragen te stellen.

Begeleiding bij vragen stellen

Studenten doorlopen drie stadia als ze vragen stellen. In elk stadium kunnen ze moeilijkheden ondervinden, waarmee je rekening kunt houden. Deze stadia zijn (Van der Meij, 1994) Van der Meij, H. (1994). Student questioning: A componential analysis. Learning and Individual Differences, 6(2), 137-161. DOI: 10.1016/1041-6080(94)90007-8
: 

1. De vraag ontstaat: studenten raken verward of verwonderd.
2. Ze formuleren hun vraag en spreken deze uit.
3. Ze gaan op zoek naar een antwoord op hun vraag. 

Studenten kunnen het bijvoorbeeld moeilijk vinden om te verwoorden waarop ze vastlopen. Of ze zijn bang dat anderen negatief reageren op hun vragen. Dit kan ertoe leiden dat ze in het eerste stadium al blijven hangen en geen vragen stellen (Graesser & McMahen, 1993) Graesser, A. C., & McMahen, C. L. (1993). Anomalous information triggers questions when adults solve quantitative problems and comprehend stories. Journal of Educational Psychology, 85(1), 136-151. DOI: 10.1037/0022-0663.85.1.136
. 

Hoewel het niet empirisch is onderzocht, kan het theoretische model van Karabenick & Dembo (2011) Karabenick, S. A., & Dembo, M. H. (2011). Understanding and facilitating self‐regulated help seeking. New directions for teaching and learning, 2011(126), 33-43. DOI: 10.1002/tl.442
 richting geven om studenten te begeleiden om vragen te stellen. Volgens dat model hebben studenten daarbij verschillende competenties en bronnen nodig: 

• cognitieve competenties: begrijpen wanneer je hulp nodig hebt en weten hoe je een vraag kunt stellen.
• sociale competenties: weten wie onder welke omstandigheden het beste hulp kan bieden en hoe je hen op een sociaal wenselijke manier kunt benaderen. 
• affectief-emotionele bronnen: bijvoorbeeld de overtuigingen en emoties die je helpen om vragen te durven stellen, je geen zorgen hoeven maken over hoe anderen over je denken. 
• contextueel-emotionele bronnen: bijvoorbeeld kunnen samenwerken en de regels van docent-studentinteracties begrijpen. 

Als docent kun je studenten ondersteunen door bijvoorbeeld vragen te stellen over de aarzeling die je bij studenten ziet en door samen de vraag te formuleren. Ook kun je een student die weinig vragen stelt laten samenwerken met een student die makkelijk vragen stelt, om zo te ervaren dat anderen positief reageren op vragen.

Doorwerking naar beroepspraktijk waarschijnlijker als omgevingen op elkaar lijken 

Er zijn geen effectieve aanpakken bekend om mbo-studenten te leren om vragen te stellen, die doorwerken naar de beroepspraktijk. Wel geldt meer in het algemeen dat het makkelijker is om het geleerde in een andere context toe te passen als de nieuwe situatie sterk lijkt op de leersituatie (Barnett & Ceci, 2002; Barnett, S. M., & Ceci, S. J. (2002). When and where do we apply what we learn?: A taxonomy for far transfer. Psychological Bulletin, 128(4), 612-637. DOI: 10.1037/0033-2909.128.4.612
 Perkins & Salomon, 1992; Perkins, D. N., & Salomon, G. (1992). Transfer of Learning. In T. Husén, & T. N. Postlethwaite (Eds.), The International Encyclopedia of Education (2nd ed., pp. 425-441). Oxford: Pergamon.
 Kennisrotonde, 2025) Kennisrotonde (2025). Welke interventies van docenten bevorderen bij mbo-studenten de transfer van kennis naar toepassingssituaties? KR.2230).
. In het mbo bestaat een grote diversiteit aan leersituaties, die verschillen in de mate waarop ze lijken op of verweven zijn met de beroepspraktijk (Bouw et al., 2021) Bouw, E., Zitter, I., & De Bruijn, E. (2021). Designable elements of integrative learning environments at the boundary of school and work: A multiple case study. Learning Environments Research, 24(3), 487-517. DOI: 10.1007/s10984-020-09338-7
. Het is aannemelijk dat studenten die geleerd hebben om vragen te stellen in een leeromgeving die veel lijkt op of verweven is met de beroepspraktijk, ook makkelijker vragen stellen in die beroepspraktijk.

Daarnaast kunnen kenmerken van de werkplek, zoals samenwerken met voornamelijk beroepsexperts en meer complexe taken uitvoeren, het uitlokken om vragen te stellen. Dit blijkt uit onderzoek in een context vergelijkbaar met de Nederlandse beroepsbegeleidende leerweg (BBL). Het laat zien dat studenten uit leerjaar 3 en 4 meer vragen stellen op de werkvloer dan studenten uit leerjaar 1 en 2. Ook stellen ze vaker vragen aan beroepsexperts in de werkomgeving dan aan medestudenten (Gurtner et al., 2011) Gurtner, J. L., Cattaneo, A., Motta, E., & Mauroux, L. (2011). How often and for what purposes apprentices seek help in workplaces: A mobile technology-assisted study. Vocations and Learning, 4(2), 113-131. DOI: 10.1007/s12186-011-9053-x
. Mogelijk komt dit doordat hogerejaars vaker samenwerken, vaker een beroepsexpert als samenwerkingspartner hebben in plaats van een medestudent, en complexere, minder routinematige taken uitvoeren.

Meer weten? 

• Kennisrotonde-antwoord en webinar over zelfregulerend leren in het mbo.
• Kennisrotonde-antwoord over het bevorderen van transfer van kennis naar toepassingssituaties bij mbo4-studenten.
• Themapagina over leren voor en tijdens het beroep.

Kennismakelaars: Evelien Ketelaar en Niek van den Berg

Geraadpleegde experts: Harry Stokhof (expert vraaggestuurd leren) en Petra Poelmans (expert hybride leeromgevingen)

Referentie: Kennisrotonde (2026). Wat zijn kenmerken van effectieve aanpakken om mbo-studenten in het onderwijs te leren om vragen te stellen, zodanig dat leertransfer plaatsvindt naar de beroepspraktijk? (KR. 2960)