Transfer is het geleerde kunnen toepassen in een nieuwe situatie. Dit kan een situatie zijn die sterk lijkt op de leersituatie zoals het maken van een toets. Of een situatie die juist erg verschilt van de leersituatie zoals theoretische kennis over anatomie toepassen tijdens een verpleegkundigenstage. Docenten kunnen de kans op transfer vergroten door de afstand tussen het geleerde en de toepassingssituatie te verkleinen. Dat kan door studenten de overeenkomsten te laten zien tussen taken en contexten, kortom door de instructie aan te passen. Docenten kunnen ook de leersituatie aanpassen. Zo zijn simulaties bewezen effectief. Ook werkplekleren lijkt de transfer te versterken, zo lang er een goede afstemming is tussen de leersituatie en de toepassingssituatie.
Vergelijkingen stimuleren de transfer van kennis
Het gebruik van vergelijkingen zoals analogieën, metaforen en voorbeelden is de standaardaanbeveling om de kans op transfer te bevorderen. De kennis die studenten nu hebben en straks in de praktijk moeten kunnen toepassen, wordt zo ‘overbrugd’. Docenten stimuleren dit door:
- studenten zo veel mogelijk zelf de vergelijking te laten maken
- onderliggende principes te introduceren nadat de vergelijking is gemaakt
- meerdere vergelijkingen in verschillende contexten te gebruiken, omdat dit studenten ondersteunt bij het begrip van het abstracte concept
- te zorgen dat er zo min mogelijk tijd zit tussen de leersituatie en de toepassing van het geleerde
Leercontext en toepassingscontext op elkaar laten lijken
De transfer tussen theorie en praktijk wordt makkelijker als de situatie waarin de theorie wordt opgedaan lijkt op de praktijk waarin die wordt toegepast. Dit kan door de toepassingssituatie virtueel of fysiek te simuleren. Of door de toepassingssituatie zo veel mogelijk met het onderwijs te verweven, zoals bij hybride leeromgevingen en werkplekleren in het beroepsonderwijs.
Simulaties met bijvoorbeeld proefpatiënten of VR-toepassingen dragen bij aan de transfer van theorie naar praktijk. Het werkzame mechanisme lijkt te zijn dat bij simulaties de theorie al meteen in de praktijk wordt gebracht. Tijdens de nabespreking van de simulatie-ervaring maken docenten en studenten de verbinding tussen theorie en praktijk expliciet.
Bij hybride leeromgevingen en werkplekleren is het belangrijk dat de leer- en toepassingssituatie op elkaar worden afgestemd, ook wel alignment genoemd. Deze afstemming is belangrijk omdat studenten de leersituatie en de toepassingssituatie vaak als los van elkaar zien. Ze zien het hybride- en werkplekleren als ‘werk’ en school als ‘leren’. Onderzoek laat zien dat studenten competenties die ze op school hebben geleerd vaker toepassen in de praktijk als ze inzien dat de inhoud van het onderwijs nuttig is in de toepassingssituatie. Er zijn verschillende manieren om alignment te vergroten. Zo kunnen werkveldpartners in de les uitleggen hoe zij de theorie toepassen in de praktijk. Ook docenten mee laten kijken in de praktijk kan helpen om de theorievorming explicieter te verbinden met de praktijktoepassing.
Daarnaast blijkt dat deskundige en ondersteunende werkplekbegeleiders de transfer bevorderen. Zulke begeleiders stimuleren het vertrouwen en de vaardigheid van studenten om theorie en praktijk te verbinden. Het helpt als docenten deze werkplekbegeleiders als lid van het opleidingsteam beschouwen en waar nodig ondersteunen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Bart Kleine Deters (kennismakelaar Kennisrotonde).
