Een taxonomie is een classificatiesysteem om leerdoelen in te delen in verschillende niveaus. De meest bekende is die van Bloom: onthouden, begrijpen, toepassen, analyseren, evalueren en creëren. Andere taxonomieën zijn bijvoorbeeld van Marzano, Dee Fink, of de RTTI® taxonomie. En ook lesmethodes hebben soms hun eigen toetstaxonomie.
Docenten binnen dezelfde school gebruiken soms verschillende taxonomieën. De vraag is of het gebruik van eenzelfde taxonomie binnen een vo-school voor betere leerresultaten zorgt.
Effect van taxonomieën op leerresultaten wisselend
Er is geen onderzoek bekend dat iets kan zeggen over het gebruik van eenzelfde taxonomie en leerresultaten, in vergelijking met verschillende taxonomieën binnen een school. Er is wel sporadisch en kleinschalig onderzoek bekend naar het gebruik van een taxonomie op de leerresultaten van leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs. Een Nederlandse kleinschalige experimentele studie binnen het voortgezet onderwijs liet bijvoorbeeld geen effect of zelfs een negatief effect zien van het gebruik van een taxonomie.
Uit een ander kleinschalig, Indonesisch onderzoek bleek juist dat leerlingen uit de bovenbouw van een basisschool die leeractiviteiten gebaseerd op Bloom’s taxonomie kregen aangeboden, hoger scoorden dan leerlingen waarbij de leeractiviteiten niet waren gestoeld op een taxonomie. De hogere score deed zich voor op verschillende leerluitkomsten en op metacognitieve vaardigheden. Echter, omdat dit om kleinschalige onderzoeken gaat die onder verschillende omstandigheden zijn uitgevoerd, kunnen we geen stellige uitspraken doen over de effecten van het gebruik van een taxonomie op leerresultaten.
Taxonomie kan leerlingen inzicht geven in leerproces
Hoewel de effecten op leerresultaten dus wisselend zijn en het niet duidelijk is wat dat veroorzaakt, kan het gebruik van een taxonomie er wel voor zorgen dat leerlingen feedback krijgen van de docent over waar ze staan in hun leerproces. Het wordt namelijk inzichtelijker welke niveaus leerlingen al beheersen en welke nog niet.
Een indicatie daarvoor is af te leiden uit een kleinschalige, verkennende studie onder Amerikaanse studenten die aangaven dat een taxonomie hen hielp met leren. Bijvoorbeeld als zij een bepaald niveau nog niet beheersten om terug te gaan naar een lager niveau en vast te stellen wat ze nog niet begrepen.
Docent kan met taxonomie checken of leerdoelen en toetsvragen passend zijn
Daarnaast geeft het gebruik van een taxonomie docenten feedback of zij passende leerdoelen hebben opgesteld. Zo kwamen docenten er door de taxonomie van Marzano toe te passen achter dat zij leerdoelen soms op een te hoog of op een te laag niveau ten opzichte van de leerstof hadden gecategoriseerd. Dit was een eerste observatie uit een verkennende studie op een Amerikaanse universiteit.
Een taxonomie helpt docenten ook om passende toetsvragen op te stellen, of om toetsen evenwichtiger samen te stellen wat de verschillende niveaus betreft. In de onderbouw van het voortgezet onderwijs lijken nu vaak vooral de lagere niveaus van een taxonomie te worden getoetst en komen de hogere veel minder aan bod. Zo gaat het binnen de RTTI® taxonomie vooral over de lagere niveaus van Reproductie en Toepassing in een bekende situatie en niet over de hogere niveaus van Toepassing in een onbekende situatie en Inzicht.
Meer weten?
Lees het artikel op RTTI en OBIT | Blogcollectief Onderzoek Onderwijs
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maartje Kouwenberg (kennismakelaar Kennisrotonde).
