De doorstroom van havo naar mbo neemt sinds een aantal jaren toe. Het gros van de havo-leerlingen maakt de overstap ongediplomeerd. Meestal worden zij in niveau 4 geplaatst, in het tweede studiejaar.
Redenen om te kiezen voor het mbo lopen uiteen
De redenen waarom havisten kiezen voor het mbo als vervolgopleiding lopen uiteen. Voor ongediplomeerde havisten is de motivatie vaak ingegeven vanuit een negatieve onderwijservaring, omdat ze – veelal in havo-4 – zijn blijven zitten en geen jaar willen verliezen. Sommigen kiezen voor het mbo om meer praktisch vervolgonderwijs te volgen.
Gediplomeerde havisten vinden de stap naar het hbo soms te groot en verkiezen kleinere gespecialiseerde vakscholen met meer structuur en intensieve begeleiding. Anderen kiezen bewust voor een specifieke beroepsopleiding op mbo-niveau, om later alsnog door te stromen naar een hbo-opleiding.
Route havo-mbo verdient meer aandacht en begeleiding
De meeste oud-havisten vinden dat mentoren en decanen onvoldoende aandacht besteden aan doorstroommogelijkheden naar het mbo. Ook werden zij op de havo nauwelijks begeleid bij hun beroeps- of studiekeuze voor het mbo. Een aansluitend probleem vormt de begeleiding na de overstap. Mbo-instellingen erkennen dat zij voor instromende havisten wellicht andere maatregelen moeten treffen dan voor instromende vmbo’ers, om de overstap te vergemakkelijken. Verder vindt er doorgaans weinig contact en afstemming plaats tussen havo-scholen en mbo-instellingen op programmatisch en pedagogisch-didactisch vlak.
Ook de inrichting van onderwijsprogramma’s in het mbo is onvoldoende afgestemd op havisten. Hoewel er verkorte programma’s bestaan en zogeheten mbo-plus-trajecten, heeft meer dan de helft van de oud-havisten behoefte aan extra uitdaging. Een kwart vindt het tempo te laag liggen.
Succesvolle doorstroom vergt nieuwe benadering
Specifiek onderzoek naar de overstap van havo naar mbo ontbreekt. Maar er is wel veel onderzoek gedaan naar verbetering van de aansluiting vmbo-mbo en naar intrede in het mbo in het algemeen. Daaruit zijn mogelijk factoren te halen die een rol kunnen spelen in de succesvolle doorstroom van havo naar mbo. Dan gaat het om leerling- en studentkenmerken en om maatregelen van de school en de opleiding.
Leerling- en studentkenmerken
Bepaalde sociaal-demografische kenmerken en persoonlijke omstandigheden kunnen een verhoogd risico op uitval in het mbo inhouden. Het gaat dan om leerlingen met een migratieachtergrond en een lagere sociaal-economische status, in samenhang met onvoldoende steun van hun ouders. Negatieve schoolervaringen, omgaan met verkeerde vrienden en verslavingsproblematiek zijn eveneens potentiële belemmeringen voor een succesvolle in- en doorstroom.
Voorbereiding op vervolgkeuzes
Studenten hebben aan het begin van hun mbo-opleiding dezelfde (realistische) verwachtingen over de opleiding en over hun prestaties, ongeacht of ze wel of niet uitvallen gedurende het eerste jaar. Tijdens de opleiding worden ze echter verrast: aangenaam voor de succesvolle en onaangenaam voor de niet-succesvolle student. Havo-scholen doen er dus goed aan om leerlingen realistische informatie te geven over mbo-opleidingen en bijbehorende beroepen. Aandacht voor loopbaanoriëntatie en -begeleiding kan leerlingen helpen om een weloverwogen studie- en loopbaankeuze voor het mbo te maken.
Vroegsignalering
Registratiesystemen voor vroegsignalering kunnen uitval wellicht voorkomen. In dergelijke systemen wordt informatie over de studievoortgang samengebracht met achtergrondkenmerken van studenten. Dan kunnen opleidingen adequate en vroegtijdige ondersteunende maatregelen nemen. Dergelijke systemen zijn accurater dan de verwachtingen van docenten.
Meer weten?
Onderwijskennis (2022). Soepele in- en doorstroom in de beroepskolom: wat is er over bekend?
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marloes de Lange (kennismakelaar Kennisrotonde).