Studenten aan lerarenopleidingen verschillen onderling onder meer wat betreft sekse, etnische herkomst, leeftijd, vooropleiding en vaardigheden. Verhoudingsgewijs zijn er veel vrouwelijke studenten aan de pabo en zijn in deeltijdopleidingen vaker oudere studenten te vinden. In de vier grote steden is de etnische diversiteit groter dan elders. Niet alleen tussen maar ook binnen de opleidingen zijn er verschillen. De vraag is hoe je als docent rekening kunt houden met die diversiteit bij samenwerkingsopdrachten.
Samenwerkend leren heeft onderwijskundige en praktische voordelen
Onderwijskundig gezien heeft samenwerkend leren meerwaarde omdat studenten niet alleen leren van de docent maar ook van elkaar. Door samen te werken kunnen zij iets leren wat individueel moeilijk of niet te realiseren is. De keuze voor samenwerkingsopdrachten houdt in het hoger onderwijs vaak verband met het beroep waarvoor studenten worden opgeleid en waarin samenwerking vereist is. Er kunnen overigens ook praktische redenen zijn voor samenwerkingsopdrachten, zoals een beperkte beschikbaarheid van materialen.
Diversiteit in samenwerkingsgroep biedt kansen
Heterogeen samengestelde groepen hebben een aantal voordelen. De diversiteit van de groep biedt mogelijkheden om elkaars kwaliteiten te benutten en dat komt de leerresultaten van de deelnemers ten goede. Hoewel er geen specifiek onderzoek bekend is naar de rol van diversiteit in groepjes bij lerarenopleidingen, is uit ander onderzoek af te leiden dat heterogene groepen betere leerresultaten behalen dan homogene groepen.
Een kanttekening is wel dat diversiteit in groepen het risico met zich meebrengt dat er conflicten ontstaan die het samenwerkend leren schaden. Dan is het belangrijk dat de docent dat tijdig in de gaten heeft en de samenwerking in goede banen leidt. De diversiteit in een groep moet ook niet te groot zijn. Zo blijkt uit een studie dat de samenwerking tussen studenten van vijf verschillende opleidingen betere opbrengsten oplevert dan wanneer er tien opleidingen bij zijn betrokken.
Groepen bewust en doordacht samenstellen
Welke overwegingen en methoden docenten feitelijk hebben om groepen samen te stellen is nauwelijks onderzocht. Wel is duidelijk dat bewust divers samengestelde groepen een voordeel hebben boven groepen die meer vanzelf ontstaan op basis van keuzes van studenten.
Als de docent bewust en op basis van analyse stuurt op de groepssamenstelling, dan kost dat wel tijd, maar het levert ook meer leerwinst op dan wanneer de groep random wordt ingedeeld. Er is ook meer leerwinst dan wanneer studenten zelf kiezen; zij gaan dan eerder voor een prettige groep met hetzelfde ambitieniveau. Hoewel ze dan meer eigenaarschap, gezamenlijke verantwoordelijkheid en motivatie ervaren, levert het toch minder leerwinst op. Als de keuze bij docenten ligt, is de groepssamenstelling meer divers en zijn er meer kansen om samenwerkingsvaardigheden te ontwikkelen.
Goede begeleiding nodig om resultaten te bereiken
Om bij groepswerk de beoogde sociale interactie en leerprestaties daadwerkelijk te realiseren, is wel goede begeleiding nodig. Docenten die hierin getraind zijn houden bij de groepssamenstelling rekening met kenmerken van studenten zoals gender, etnische herkomst, onderlinge bekendheid met elkaar, niveau en motivatie. Ook houden zij de leerdoelen die ze willen bereiken goed in het oog. Het is echter lastig om alles tegelijk mee te nemen. Overigens: mits goed begeleid heeft het werken in kleinere groepen sowieso voordelen boven klassikaal leren.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde).
