Presteren leerlingen in de bovenbouw primair onderwijs beter op taal door gezelschapsspelletjes te spelen?

Gezelschapsspelletjes spelen kan een positief effect hebben op woordenschat, spreekvaardigheid en grammatica. Dat blijkt uit een aantal kleinschalige onderzoeken in het buitenland, veelal studies naar tweedetaalverwerving. Vergelijkingen met reguliere taallessen ontbreken. Of leerlingen in Nederland in de bovenbouw van het primair onderwijs hogere taalprestaties kunnen behalen door het spelen van gezelschapsspelletjes dan via reguliere taallessen is dus niet bekend.

Gepubliceerd:

© BearFotos / Shutterstock Gezelschapsspel

Samen spelletjes spelen stimuleert een dynamisch proces van interactie tussen leerlingen, vaak in een authentieke context voor betekenisvolle communicatie. De vaste, herhalende structuur van spellen is een belangrijk element in het leren van een taal.

Spelletjes en taalvaardigheden 

Gezelschapsspelletjes kunnen bevorderlijk zijn voor de ontwikkeling van taalvaardigheden. De empirische onderbouwing is echter zeer beperkt. Uit een aantal kleine buitenlandse studies zijn hooguit aanwijzingen te vinden dat spelletjes een positief effect hebben op woordenschatontwikkeling, spreekvaardigheid en grammaticale vaardigheden. Daarbij ontbreekt vaak de vergelijking met reguliere taallessen en is niet te zeggen of de gevonden effecten ook in de Nederlandse context optreden.

De resultaten van de buitenlandse studies zijn bovendien niet altijd eenduidig. Uit het ene onderzoek blijkt dat de groep leerlingen die woordenschatspellen speelden, veel meer woorden leerden dan de groep die les kregen op de traditionele manier. Uit een ander onderzoek bleken speciaal ontworpen, educatieve spellen in combinatie met leesteksten juist niet effectiever dan reguliere taallessen.

Spreekvaardigheid lijkt baat te hebben bij spelletjes

De inzet van spelletjes lijkt een positief effect te hebben op spreekvaardigheid in vergelijking met reguliere lessen. Zo bleek bij leerlingen van 4-6 jaar spelregels uitleggen een effectieve manier om taalgebruik te verbeteren. In een ander onderzoek kwam naar voren dat hun uitlegvaardigheden verbeterden wanneer leerlingen de opdracht kregen spelregels uit te leggen aan twee medeleerlingen die het spel niet kenden. Deze leerlingen gebruikten doelgericht taalgebruik om uitleg te geven, vragen te beantwoorden en de leiding te nemen in het spelverloop.

Het spelen van spellen met een grammatica-element kan leiden tot een beter begrip van de grammatica, vergeleken met traditioneel onderwijs. De onderzoekers van een kleinschalige studie vermoeden dat dit komt doordat leerlingen de grammaticaregels op een natuurlijke en betekenisvolle manier kunnen internaliseren. Dat helpt mogelijk bij een tweede taal leren.

Transfer naar de Nederlandse context ingewikkeld

Het is onduidelijk in hoeverre bepaalde positieve effecten ook optreden in het Nederlandse taalonderwijs. De bovengenoemde studies zijn allemaal uitgevoerd in landen die relatief ver van de Nederlandse onderwijscontext afstaan. Ook al is de inrichting van een reguliere taalles vergelijkbaar, dan kunnen didactiek, teksten, opdrachten en mondelinge uitleg sterk afwijken. Bovendien gaan de meeste studies over het leren van Engels als tweede taal. Mocht de onderwijscontext overeenkomen met die in Nederland, dan nog is het de vraag of de mechanismen waarmee leerlingen een tweede taal leren iets zegt over reguliere taallessen in de moedertaal. Hierdoor is het onduidelijk of in de Nederlandse context gezelschapsspelletjes effectiever kunnen zijn dan de reguliere lessen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Hanneke Smit-Toet (antwoordspecialist) en Bart Kleine Deters (kennismakelaar Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Gezelschapsspelletjes met basisschoolleerlingen spelen, kan een positief effect hebben op de ontwikkeling van inhibitie en cognitieve flexibiliteit. Voor jonge leerlingen lijkt het meer effect te hebben op inhibitie, voor oudere leerlingen meer op cognitieve flexibiliteit. De juiste moeilijkheidsgraad – en die continu aanpassen – is belangrijk voor cognitieve flexibiliteit. Verder lijkt het erop dat ongedwongen spelverloop, waarbij leerlingen spelen voor hun plezier, meer bijdraagt aan de ontwikkeling van beide executieve functies.

    Lees meer

    Er zijn kleine aanwijzingen dat role-playing-bordspellen in een onderwijssetting positieve invloed kunnen hebben op de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen tussen 10 en 15 jaar. Het lijkt dan wel van belang om deze bordspellen in te bedden in schoolprogramma’s. De leraar moet het spel in goede banen leiden en een veilige omgeving creëren. Leerlingen kunnen in een nabespreking reflecteren op het spel en verbanden leggen met persoonlijke keuzes en ervaringen.

    Lees meer