Bij role-playing-bordspellen spelen vier tot zes deelnemers aan een tafel een fantasieverhaal dat zo’n anderhalf tot twee uur duurt. Ze spelen elk een omschreven rol. De deelnemers vertellen een verhaal, werken met elkaar samen om een doel te bereiken, reageren op veranderende omstandigheden en praten over het verloop van het verhaal. De spelleider ziet toe op de spelregels en kan het spel beïnvloeden door gebeurtenissen uit te lokken. Bekende spellen zijn Dungeons & Dragons en Pathfinder.
Role-playing-bordspellen kunnen sociaal-emotionele ontwikkeling beïnvloeden
Sommige scholen zetten role-playing-bordspellen in als interventies om de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen te versterken. Dan gaat het om competenties als sociaal functioneren, sociale relaties opbouwen en persoonlijke identiteit ontplooien.
Er zijn kleine aanwijzingen dat role-playing-bordspellen mogelijk een positieve invloed hebben op de sociaal-emotionele ontwikkeling van 10- tot 15-jarigen. Die aanwijzingen zijn gebaseerd op zelfrapportages uit kleinschalige evaluatiestudies, het gedachtegoed van ervaringsleren en elementen voor onderwijsprogramma’s specifiek voor sociaal-emotionele ontwikkeling.
De eerste aanwijzing komt voort uit kleinschalige studies naar het gebruik van role-playing-bordspellen. Betrokkenen geven aan dat de spellen een positieve invloed hebben op hun sociaal-emotionele competenties. Deze studies betreffen verschillende doelgroepen – van leerplichtigen tot volwassenen – en diverse toepassingen zoals in onderwijssituaties en in therapeutische omgevingen.
Leerlingen moeten naar zichzelf kijken en zichzelf leren kennen
Onderzoekers en ontwikkelaars zien in role-playing-bordspellen verbanden met krachtige leerprincipes zoals ervaringsleren. De bordspellen fungeren als een authentieke leeromgeving voor het leren van vaardigheden, zodat leerlingen naar zichzelf moeten kijken en zichzelf leren kennen. Ze kunnen de gevolgen van hun keuzes in het spel ervaren en beleven. Op die manier worden leerlingen zich bewust van de rollen die zij in het echte leven innemen en groeien ze in hun competenties, zo is de veronderstelling.
Ervaringsleren leidt niet automatisch tot leeropbrengsten. Onder meer begeleide reflectiemomenten en nagesprekken lijken daarvoor nodig te zijn.
Elementen die de sociaal-emotionele ontwikkeling bevorderen
Een van de elementen van onderwijsprogramma’s die bijdragen aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen is leren samenwerken met leeftijdgenoten. Dit element is ook onderdeel van role-playing-bordspellen. Daarnaast zijn enkele principes uit dergelijke onderwijsprogramma’s toepasbaar. Dat kan door de karakters en verhaallijnen stap-voor-stap in complexiteit op te bouwen en door duidelijke leerdoelen te stellen. Verder is het zaak leerlingen te betrekken bij het leerproces en ze tijd te geven om vaardigheden te oefenen.
De inzet van role-playing-bordspellen moet dan wel ingebed zijn in de onderwijsprogramma’s op school, zodat leraren de spellen op een effectieve wijze kunnen uitvoeren.
De spelleider moet meer doen dan het spel leiden
Om leerlingen te ondersteunen bij hun sociaal-emotionele ontwikkeling moeten leraren meer doen dan het spel in goede banen leiden. In de voorbereiding kiezen zij het bordspel, bepalen het verhaal en verdelen de rollen. Ook stellen leraren leerdoelen op. Bij de begeleiding van het spel creëren zij leermogelijkheden, doen vaardigheden voor, en leggen relaties tussen het spel en gebeurtenissen daarbuiten. Verder ondersteunen ze leerlingen waar nodig.
Na afloop sluit de leraar met een leergerichte nabespreking het bordspel af. De leerkracht zorgt voor een veilige sfeer en geeft positieve feedback. Leerlingen kunnen reflecteren op het spelverloop en verbanden leggen tussen de leerdoelen en persoonlijke keuzes en ervaringen binnen het spel en daarbuiten.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings (kennismakelaar Kennisrotonde).
