Welke leerkrachtbegeleiding is in een reguliere groep effectief voor de ontwikkeling van (hoog)begaafde leerlingen?

Geactualiseerd: oktober 2024

Empirisch onderzoek naar de vraag hoe (hoog)begaafde leerlingen het beste begeleid kunnen worden door de leerkracht in een reguliere groep is schaars. Wel is gebleken dat compacten, versnellen en verrijken, positieve effecten hebben op de ontwikkeling van hoogbegaafde leerlingen. Ook geven experts aan dat effectief klassenmanagement met gedifferentieerde instructie en begeleiding bij zelfregulerend leren van belang zijn voor de ontwikkeling van (hoog)begaafde leerlingen.

Gepubliceerd:

hoogbegaafd

Ongeveer 2,5 procent van de bevolking is hoogbegaafd en ongeveer 7,5 procent is begaafd. Dit betekent dat in een klas van 30 leerlingen er gemiddeld genomen zeker 1 of 2 kinderen (hoog) begaafd zijn. Er is echter nauwelijks wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de vereiste leerkrachtvaardigheden en voorwaarden voor de begeleiding van hoogbegaafden binnen een reguliere leerlinggroep. 

Effectief klassenmanagement

Klassenmanagement blijkt één van de acht competentiegebieden die volgens experts belangrijk zijn in het onderwijs aan hoogbegaafde kinderen in een reguliere setting. Leerkrachten geven echter aan hier vaak nog onvoldoende in te slagen. Ook het bieden van voldoende ondersteuning lijkt een belangrijk aandachtspunt te zijn. Zo hebben veel leerkrachten binnen het Nederlandse onderwijsbeleid onterecht het idee dat hoogbegaafde leerlingen niet veel extra begeleiding nodig hebben. 

Op basis van wetenschappelijke literatuur komt een beeld naar voren van positieve effecten van gedifferentieerde instructie voor hoogbegaafde leerlingen. Zo zijn creatieve en uitdagende opdrachten van belang, waarin het kritisch denken wordt bevorderd en (meer) tegemoet wordt gekomen aan de behoeften van hoogbegaafde leerlingen.

Zelfregulerend leren

Experimentele studies bevestigen dat trainingsprogramma’s voor zelfregulerend leren (ook) voor (hoog)begaafde leerlingen effectief zijn. In de lagere leerjaren presteren hoogbegaafde leerlingen vaak al hoog, zonder gebruik te maken van cognitieve en/of metacognitieve strategieën. Maar zodra ze meer worden uitgedaagd en er meer van ze wordt gevraagd, is ondersteuning in zelfregulerend leren ook voor hen belangrijk. Zo leren ze controle te krijgen over hun denk- en werkstrategieën wanneer de leertaken complexer worden. Feedback die (hoog)begaafde leerlingen helpt om metacognitieve en reflectieve vaardigheden te ontwikkelen is het meest effectief.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anja van Hirtum (antwoordspecialist), Martine Gijsel en José Mulder (kennismakelaars Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Speciale voorzieningen buiten de klas voor (hoog)begaafde leerlingen hebben een positief effect op hun cognitieve prestaties. Zo bevorderen bijvoorbeeld verrijkingsprogramma’s het leerproces van begaafde leerlingen. Vooral contact met gelijkgestemden en uitdaging zijn hierbij belangrijk. Een deel van de begaafde leerlingen heeft hulp nodig bij ‘leren leren’, een vaardigheid die ze niet altijd vanuit zichzelf meester zijn.

    Lees meer

    Geactualiseerd: 28 juni 2024

    Aparte activiteiten voor hoogbegaafde leerlingen hebben meestal een positief effect op hun prestaties. Niet voor alle domeinen en vakken leiden aanpassingen echter tot een verbetering. Goed onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen, en eigenlijk voor alle leerlingen, vraagt naast een focus op cognitieve prestaties ook om de juiste begeleiding en leraren met expertise op dit terrein. De benodigde begeleiding hangt af van de beginsituatie van de leerling. Onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen begint idealiter met het in kaart brengen van de cognitieve, sociaal-emotionele, en ontwikkel- en leervaardigheden. Als het onderwijs qua inhoud, organisatie en pedagogisch-didactische begeleiding hierbij aansluit, zijn (hoogbegaafde) leerlingen het best geholpen.

    Lees meer