Helpt leertijduitbreiding om leerlingen van groep 2 voor te bereiden op de basisvaardigheden van groep 3?
Leertijduitbreiding kan kleuters helpen bij de voorbereiding op groep 3, vooral bij de basisvaardigheden taal en rekenen, volgens internationaal onderzoek. Voor sociaal-emotionele vaardigheden en zelfregulatie is het bewijs minder eenduidig. Het is niet bekend of uitbreiding van leertijd in de Nederlandse groep 2 vergelijkbare effecten heeft.
Gepubliceerd:
Wanneer kinderen van groep 2 naar groep 3 gaan, verandert de manier van leren meestal. In de kleutergroep leren kinderen vooral spelenderwijs, terwijl ze in groep 3 meer met opdrachten en taken werken. Een leerling heeft hiervoor voorbereidende basisvaardigheden nodig op het gebied van taal en rekenen. Denk aan woordenschat, letterkennis en getalbegrip. Daarnaast vraagt groep 3 om andere werkwijzen en leerhoudingen dan de kleutergroep. Leerlingen worden bijvoorbeeld geacht hun emoties te beheersen, langer geconcentreerd aan een taak te werken, instructies te volgen en op hun beurt te wachten. Je kunt kleuters voorbereiden op groep 3 door aandacht te besteden aan deze basisvaardigheden en werkwijzen
Kennisrotonde. (2024). Wat is bekend over de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in de overgang van groep 2 naar groep 3? (KR.1565)
Hiervoor kun je leertijduitbreiding inzetten. Leerlingen krijgen dan meer onderwijstijd bovenop het reguliere schoolprogramma.
Meer onderwijstijd kan bijdragen aan betere vaardigheden
Er is geen Nederlands onderzoek naar het effect van leertijduitbreiding in groep 2 ter voorbereiding op groep 3. Amerikaans en Canadees onderzoek naar leertijduitbreiding biedt wel indirecte aanwijzingen voor de mogelijke bijdrage van meer onderwijstijd aan de ontwikkeling van basisvaardigheden. Kleuters die daar hele dagen naar de voorschool gaan, blijken betere cognitieve vaardigheden te hebben bij de start van de basisschool (vergelijkbaar met groep 3) dan kleuters die halve dagen gaan
Cooper, H., Allen, A. B., Patall, E. A., & Dent, A. L. (2010). Effects of full-day kindergarten on academic achievement and social development. Review of educational research, 80(1), 34-70. https://doi.org/10.3102/0034654309359185
Votruba-Drzal, E., Li-Grining, C. P., & Maldonado-Carreno, C. (2008). A developmental perspective on full-versus part-day kindergarten and children’s academic trajectories through fifth grade. Child development, 79(4), 957-978. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01170.x
Pelletier, J. P., & Corter, J. E. (2019). A longitudinal comparison of learning outcomes in full-day and half-day kindergarten. The Journal of Educational Research, 112(2), 192-210. https://doi.org/10.1080/00220671.2018.1486280
Dit geldt vooral voor taal- en rekenvaardigheden.
Voor sociaal-emotionele vaardigheden en zelfregulatie is minder duidelijk hoe effectief leertijduitbreiding is. Kinderen die hele dagen naar de voorschool gaan zijn zelfstandiger en kunnen beter samenwerken dan kinderen die een dagdeel gaan
Cooper, H., Allen, A. B., Patall, E. A., & Dent, A. L. (2010). Effects of full-day kindergarten on academic achievement and social development. Review of educational research, 80(1), 34-70. https://doi.org/10.3102/0034654309359185
Ook laten zij meer vooruitgang zien in zelfregulatie, zoals aandacht vasthouden, zelfbeheersing, instructies onthouden en taakjes uitvoeren
Pelletier, J. P., & Corter, J. E. (2019). A longitudinal comparison of learning outcomes in full-day and half-day kindergarten. The Journal of Educational Research, 112(2), 192-210. https://doi.org/10.1080/00220671.2018.1486280
Tegelijkertijd zijn de resultaten minder consistent dan voor cognitieve vaardigheden
Cooper, H., Allen, A. B., Patall, E. A., & Dent, A. L. (2010). Effects of full-day kindergarten on academic achievement and social development. Review of educational research, 80(1), 34-70. https://doi.org/10.3102/0034654309359185
Bovendien volgden de leerlingen soms ook een ander programma: een sterk spelgericht curriculum waarin ze meer zelfregulatie konden ontwikkelen via (samen)spel en ontdekking. Meer onderwijstijd is dan ook niet los te zien van de invulling van die onderwijstijd.
Invulling van onderwijstijd bepaalt effectiviteit van voorbereiding
Extra tijd creëert meer mogelijkheden om te leren. Hoe die tijd wordt ingevuld bepaalt de effectiviteit van de voorbereiding op groep 3. Er zijn verschillende manieren:
- Spel-georiënteerd onderwijs geeft mogelijkheden om voorbereidende basisvaardigheden en werkwijzen voor groep 3 te oefenen. Bijvoorbeeld doordat kleuters samen spelen, eigen interesses volgen, dingen onderzoeken en problemen oplossen
Pelletier, J. P., & Corter, J. E. (2019). A longitudinal comparison of learning outcomes in full-day and half-day kindergarten. The Journal of Educational Research, 112(2), 192-210. https://doi.org/10.1080/00220671.2018.1486280
Størksen, I., Rege, M., Solli, I. F., ten Braak, D., Lenes, R., & Geldhof, G. J. (2023). The playful learning curriculum: A randomized controlled trial. Early Childhood Research Quarterly, 64, 36-46. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2023.01.015
Ook begeleid fantasie- en rollenspel en spelactiviteiten kunnen bijdragen aan voorbereidende basisvaardigheden Blair, C., & Raver, C. C. (2014). Closing the Achievement Gap through Modification of Neurocognitive and Neuroendocrine Function: Results from a Cluster Randomized Controlled Trial of an Innovative Approach to the Education of Children in Kindergarten. PLoS ONE, 9(11), e112393. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0112393
- Gerichte oefeningen tijdens dagelijkse leeractiviteiten kunnen bijdragen aan vaardigheden, zoals aandacht vasthouden en gedrag reguleren. Kleuters oefenen dan bijvoorbeeld met concentratie, zelfbeheersing, regels naleven en instructies opvolgen
Imal, A. E., & Wexler, B. E. (2018). Increasing readiness to learn: Benefits of executive function training in kindergarten carry over to first grade. Creative Education, 9(16), 2662–2676. https://doi.org/10.4236/ce.2018.916201
Blair, C., & Raver, C. C. (2014). Closing the Achievement Gap through Modification of Neurocognitive and Neuroendocrine Function: Results from a Cluster Randomized Controlled Trial of an Innovative Approach to the Education of Children in Kindergarten. PLoS ONE, 9(11), e112393. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0112393
- Doelgerichte taal- en rekenactiviteiten kunnen de ontwikkeling van kleuters ondersteunen. Hiervoor is het belangrijk dat leerkrachten activiteiten aanbieden die aansluiten bij de leefwereld en interesses van kleuters. Taalontwikkeling stimuleer je met rijke gesprekken, open vragen en ruimte voor kinderen om zelf te praten en te redeneren. Bij rekenen gaat het onder meer om doelgerichte instructie, begeleid spel en het gebruik van concrete materialen, beweging en gebaren
Henrichs, L. F. & Gijsel, M.A.R. (2025). Leidraad betekenisvol en functioneel taalonderwijs in groep 1-2. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. www.onderwijskennis.nl/node/6550
Van Luit, J.E.H., & Schoevers, E.M. (2025). Leidraad betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 1-2. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs. www.onderwijskennis.nl/node/6656
Tot slot is een onderwijsaanbod in groep 3 dat aansluit bij de ontwikkeling van jonge kinderen belangrijk voor een succesvolle overgang. Bijvoorbeeld door hen geleidelijk te laten wennen aan nieuwe regels en werkwijzen en door ruimte te blijven bieden voor spelgericht leren
Kennisrotonde. (2024). Wat is bekend over de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in de overgang van groep 2 naar groep 3? (KR.1565)
Meer weten?
Extra lestijd basisvaardigheden basisonderwijs achterstandsleerlingen
Onderwijskennis.nl - Leertijduitbreiding
Onderwijskennis.nl – Leertijduitbreiding: wat werkt?
Onderwijskennis.nl - Betekenisvol en functioneel taalonderwijs in groep 1-2
Onderwijskennis.nl - Betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 1-2
Kennismakelaar: Marinka Willemsen
Antwoordspecialist: Paola Rijs Zamorano
Referentie: Kennisrotonde. (2026). Helpt leertijduitbreiding om leerlingen van groep 2 voor te bereiden op de vaardigheden en werkwijzen van groep 3? (KR. 3191)
Geraadpleegde bronnen
Kennisrotonde. (2024). Wat is bekend over de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in de overgang van groep 2 naar groep 3? (KR.1565)Cooper, H., Allen, A. B., Patall, E. A., & Dent, A. L. (2010). Effects of full-day kindergarten on academic achievement and social development. Review of educational research, 80(1), 34-70. https://doi.org/10.3102/0034654309359185
Votruba-Drzal, E., Li-Grining, C. P., & Maldonado-Carreno, C. (2008). A developmental perspective on full-versus part-day kindergarten and children’s academic trajectories through fifth grade. Child development, 79(4), 957-978. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01170.x
Pelletier, J. P., & Corter, J. E. (2019). A longitudinal comparison of learning outcomes in full-day and half-day kindergarten. The Journal of Educational Research, 112(2), 192-210. https://doi.org/10.1080/00220671.2018.1486280
Cooper, H., Allen, A. B., Patall, E. A., & Dent, A. L. (2010). Effects of full-day kindergarten on academic achievement and social development. Review of educational research, 80(1), 34-70. https://doi.org/10.3102/0034654309359185
Pelletier, J. P., & Corter, J. E. (2019). A longitudinal comparison of learning outcomes in full-day and half-day kindergarten. The Journal of Educational Research, 112(2), 192-210. https://doi.org/10.1080/00220671.2018.1486280
Cooper, H., Allen, A. B., Patall, E. A., & Dent, A. L. (2010). Effects of full-day kindergarten on academic achievement and social development. Review of educational research, 80(1), 34-70. https://doi.org/10.3102/0034654309359185
Pelletier, J. P., & Corter, J. E. (2019). A longitudinal comparison of learning outcomes in full-day and half-day kindergarten. The Journal of Educational Research, 112(2), 192-210. https://doi.org/10.1080/00220671.2018.1486280
Størksen, I., Rege, M., Solli, I. F., ten Braak, D., Lenes, R., & Geldhof, G. J. (2023). The playful learning curriculum: A randomized controlled trial. Early Childhood Research Quarterly, 64, 36-46. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2023.01.015
Blair, C., & Raver, C. C. (2014). Closing the Achievement Gap through Modification of Neurocognitive and Neuroendocrine Function: Results from a Cluster Randomized Controlled Trial of an Innovative Approach to the Education of Children in Kindergarten. PLoS ONE, 9(11), e112393. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0112393
Imal, A. E., & Wexler, B. E. (2018). Increasing readiness to learn: Benefits of executive function training in kindergarten carry over to first grade. Creative Education, 9(16), 2662–2676. https://doi.org/10.4236/ce.2018.916201
Blair, C., & Raver, C. C. (2014). Closing the Achievement Gap through Modification of Neurocognitive and Neuroendocrine Function: Results from a Cluster Randomized Controlled Trial of an Innovative Approach to the Education of Children in Kindergarten. PLoS ONE, 9(11), e112393. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0112393
Henrichs, L. F. & Gijsel, M.A.R. (2025). Leidraad betekenisvol en functioneel taalonderwijs in groep 1-2. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. www.onderwijskennis.nl/node/6550
Van Luit, J.E.H., & Schoevers, E.M. (2025). Leidraad betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 1-2. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs. www.onderwijskennis.nl/node/6656
Kennisrotonde. (2024). Wat is bekend over de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in de overgang van groep 2 naar groep 3? (KR.1565)
Blair, C., & Raver, C. C. (2014). Closing the Achievement Gap through Modification of Neurocognitive and Neuroendocrine Function: Results from a Cluster Randomized Controlled Trial of an Innovative Approach to the Education of Children in Kindergarten. PLoS ONE, 9(11), e112393. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0112393
Cooper, H., Allen, A. B., Patall, E. A., & Dent, A. L. (2010). Effects of full-day kindergarten on academic achievement and social development. Review of educational research, 80(1), 34-70. https://doi.org/10.3102/0034654309359185
Henrichs, L. F. & Gijsel, M.A.R. (2025). Leidraad betekenisvol en functioneel taalonderwijs in groep 1-2. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. www.onderwijskennis.nl/node/6550
Imal, A. E., & Wexler, B. E. (2018). Increasing readiness to learn: Benefits of executive function training in kindergarten carry over to first grade. Creative Education, 9(16), 2662–2676. https://doi.org/10.4236/ce.2018.916201
Kennisrotonde. (2024). Wat is bekend over de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in de overgang van groep 2 naar groep 3? (KR.1565)
Krepel, A., Vaessen, A. & Veen, A. (2026). Leertijduitbreiding: wat werkt? Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op [25 september 2026], van www.onderwijskennis.nl/node/7366
Pelletier, J. P., & Corter, J. E. (2019). A longitudinal comparison of learning outcomes in full-day and half-day kindergarten. The Journal of Educational Research, 112(2), 192-210. https://doi.org/10.1080/00220671.2018.1486280
Størksen, I., Rege, M., Solli, I. F., ten Braak, D., Lenes, R., & Geldhof, G. J. (2023). The playful learning curriculum: A randomized controlled trial. Early Childhood Research Quarterly, 64, 36-46. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2023.01.015
Van Luit, J.E.H., & Schoevers, E.M. (2025). Leidraad betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 1-2. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs. www.onderwijskennis.nl/node/6656
Votruba-Drzal, E., Li-Grining, C. P., & Maldonado-Carreno, C. (2008). A developmental perspective on full-versus part-day kindergarten and children’s academic trajectories through fifth grade. Child development, 79(4), 957-978. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01170.x