Om psychosociale problemen bij kinderen vroegtijdig te signaleren gebruikt de jeugdgezondheidszorg onder andere de ouderversie van de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). Deze screeningsvragenlijst wordt ook via scholen uitgezet om zicht te krijgen op het functioneren van kinderen.
Sommige ouders beheersen het Nederlands onvoldoende
Ongeveer veertig procent van de ouders blijkt de SDQ niet terug te sturen. Er zijn aanwijzingen dat deze non-respons vaker voorkomt bij ouders met een migratieachtergrond. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat sommigen de Nederlandse taal onvoldoende beheersen. De taalbarrière kan er ook toe leiden dat ouders met een migratieachtergrond een vraag niet begrijpen en een ander antwoord invullen dan wanneer ze de vraag wel hadden begrepen.
SDQ is vatbaar voor verschillende interpretaties
Een andere verklaring voor de non-respons onder ouders met een migratieachtergrond is dat het in sommige culturen niet gebruikelijk is om psychische klachten openlijk te bespreken. Verder zijn bepaalde termen en concepten in de screeningsvragenlijst vatbaar voor verschillende interpretaties. Zo is het onderscheid tussen lichamelijke en psychische klachten minder duidelijk in veel niet-westerse culturen. Daarnaast hebben ouders uit verschillende culturen vaak andere opvattingen over emoties, gedrag, omgangsvormen en hulpverlening dan ouders zonder migratieachtergrond.
Naast de totaalscore worden de antwoorden op de SDQ ingedeeld in vijf subschalen: emotionele problemen, gedragsproblemen, hyperactiviteit/aandachtstekort, problemen met leeftijdsgenoten en prosociaal gedrag. Volgens een aantal studies zijn er geen verschillen in antwoordpatronen op basis van culturele achtergrond. Andere studies tonen wel verschillen aan, vooral waar het gaat om emoties en gedragsproblemen. Het gebruik van de SDQ-subschalen zou daardoor een vertekend beeld kunnen geven van het psychosociale functioneren van kinderen van ouders met een migratieachtergrond.
Culturele diversiteit van de SDQ-normgroepen is beperkt
De beperkte culturele diversiteit van de SDQ-normgroepen kan leiden tot vertekende interpretaties van individuele scores. De huidige steekproef waarop de Nederlandse normgroepen gebaseerd zijn, is onvoldoende representatief voor de gehele bevolking. In hoeverre de interpretaties van individuele scores veranderen wanneer een meer representatieve normgroep gebruikt wordt, is niet bekend.
Handelingsadviezen voor zorgprofessionals
Onderzoeksliteratuur biedt zorgprofessionals een aantal adviezen die kunnen helpen om rekening te houden met een mogelijk vertekend beeld van het functioneren van kinderen van ouders met een migratieachtergrond. Wanneer ouders de Nederlandse taal onvoldoende beheersen, kunnen zij gebruikmaken van een vertaling - de SDQ is in meer dan zestig talen beschikbaar. Daarnaast doen zorgprofessionals er goed aan te werken met de totaalscore van de SDQ. De totaalscore laat een betere betrouwbaarheid tussen culturen zien dan scores op de subschalen. Verder is er de optie om de SDQ door meerdere informanten te laten invullen. Er bestaan namelijk ook leerkracht- en kindversies (vanaf 11 jaar). Op deze manier zijn de verschillende visies op eventuele problemen in kaart te brengen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anouk Aleva (antwoordspecialist) en Marianne Hooijsma (kennismakelaar Kennisrotonde).
