Cultureel responsief onderwijs gaat over hoe docenten omgaan met culturele verschillen in de klas en in de lesstof, en op welke wijze studenten leren om te gaan met culturele diversiteit.
Integratie van verschillende culturen in lesstof
Verschillende algemene ontwerpprincipes zouden kunnen bijdragen aan cultureel responsief onderwijs. Een van die principes is om inhoudelijke informatie en voorbeelden uit verschillende culturen te integreren in de lesstof. Op die manier zien studenten met diverse culturele achtergronden zich gerepresenteerd in de lesstof. Het is essentieel daarbij te letten op de type representaties. Variatie aan rollen, namen en typeringen is nodig, zodat het geen stigmatisering in de hand werkt.
Studenten leren kritisch te kijken naar kennisconstructie
Daarnaast is belangrijk studenten te leren om kritisch te kijken naar hoe kennis wordt geconstrueerd. Kennisconstructie kan mogelijk vertekend raken door het eenzijdige perspectief vanuit de dominante groep in de samenleving. Het helpt wanneer studenten met een kritische blik kijken naar voorbeelden en representaties in lesstof, en daarop reflecteren. Wat betekent dit voor de eigen (werk)context?
Verbetering van houdingen naar andere culturele groepen
Een andere manier is om lessen en activiteiten te verzorgen die houdingen tegenover andere culturele groepen kunnen verbeteren. Dat kan bijvoorbeeld door leerlingen hun eigen kenmerken te laten beschrijven, die te vergelijken met die van anderen, te reflecteren op overeenkomsten en verschillen, en te praten over hoe deze te waarderen.
Onderwijsongelijkheid tegengaan
Docenten passen het onderwijs aan op de achtergronden van de studenten, zodat ze daarmee onderwijsongelijkheid tegengaan. Studenten kunnen de mogelijkheid krijgen om mondelinge presentaties, visuele projecten of geschreven verslagen in hun eigen taal op te leveren.
Sociale instellingscultuur versterken
Een sociale instellingsstructuur inrichten heeft tot doel de positie van studenten met een minderheidsachtergrond binnen de opleiding te versterken. De opleiding is zich bewust van de fysieke omgeving, onderwijspraktijken, relaties tussen studenten en docenten, en beleidsmaatregelen die inclusie en betrokkenheid van studenten met een minderheidsachtergrond kunnen beïnvloeden.
Al deze principes zijn los van elkaar te zien, maar leveren voor studenten naar verwachting het meeste op wanneer ze een samenhangend geheel vormen.
Effectiviteit van de ontwerpprincipes
Onderzoek naar de effectiviteit van ontwerpprincipes om onderwijs meer cultureel responsief te maken, is schaars. Hetzelfde geldt voor culturele responsiviteit van het curriculum en de voorbereiding van studenten op werken in een cultureel diverse arbeidsmarkt. Er zijn wel aanwijzingen dat dergelijke principes positieve effecten kunnen hebben.
Zo is er een duidelijke samenhang tussen de mate van cultureel responsief onderwijs en leerprestaties van leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs. Vooral de integratie van inhoudelijke voorbeelden uit verschillende culturen blijkt van belang. De leesvaardigheid van leerlingen die een cultureel representatieve leesmethode volgen, verbetert al na een paar maanden sterk.
Lesmateriaal dat de diverse achtergronden en ervaringen van studenten weerspiegelt, kan studenten motiveren. Ook voelen ze zich meer verbonden met het onderwijs. Verder lijkt het erop dat cultureel responsief lesmateriaal bijdraagt aan de ontwikkeling van interculturele competenties. Blootstelling aan diverse culturen en verschillende perspectieven begrijpen, helpt studenten intercultureel bewustzijn te ontwikkelen en communicatieve vaardigheden te verbeteren.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Minne Bakker (antwoordspecialist) en Merel Wolf (kennismakelaar Kennisrotonde).
