Wat zijn de effecten van woordrijtjes lezen op de voortgezet technische leesvaardigheden van kinderen met leesproblemen?
Er is weinig bewijs dat kinderen met leesproblemen hun voortgezet technische leesvaardigheden verbeteren wanneer ze oefenen met losse woorden lezen. Om de leessnelheid te verbeteren lijken hele teksten effectiever of even effectief. Ook rekening houden met het leesplezier, is belangrijk. Wanneer leerlingen hele teksten lezen die aansluiten bij hun interesses, lezen ze met plezier en maken ze meer leeskilometers.
Gepubliceerd:
Kinderen met leesproblemen lezen langzamer. Dit komt onder andere doordat de automatisering van klankgroepen en woordbeelden niet goed of trager tot stand komt. Het is voor deze leerlingen van belang dat zij extra ondersteuning en adequate leesinterventies krijgen aangeboden
Scheltinga, F., Gijsel, M., van Druenen, M., & Verhoeven, L. (2011). Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 5-8. Expertisecentrum Nederlands.
.
Accuraat, vlot en vloeiend lezen
Technisch lezen omvat accuraat, vlot en vloeiend lezen. Het technisch leren lezen begint aanvankelijk met decoderen: kinderen ontwikkelen de vaardigheid om lettertekens (grafemen) en klanken (fonemen) aan elkaar te koppelen. Om hiermee te oefenen, kun je woordrijtjes inzetten. Er zijn verschillende soorten woordrijtjes. Ze kunnen bijvoorbeeld bestaan uit losse woorden met een medeklinker-klinker-medeklinkerstructuur (MKM), zoals hek-boom-mus. Een woordrijtje kan ook bestaan uit een wisselrijtje waarin hetzelfde klankcluster centraal staat, zoals spreeuw-meeuw-leeuw. Hierbij wordt vooral de rijmvaardigheid aangesproken. De variant van het zogenoemde connectrijtje is gericht op zorgvuldig lezen in een rustig tempo. Een connectrijtje bestaat uit zes woorden, waarbij elk volgend woord steeds één letter afwijkt van het vorige. Het woord verandert op een onvoorspelbare manier en op verschillende plekken. Bijvoorbeeld huis–haas–baas–buis–bui–ui
Van Koeven, E. & Smits, A. (2020). Rijke taal. Taaldidactiek voor het basisonderwijs. Boom uitgevers.
.
Na aanvankelijk lezen volgt de fase van voortgezet technisch lezen. Hierin ontwikkelen leerlingen vaardigheden om woorden en zinnen vlot en vloeiend te kunnen lezen
Van der Leij, A. & Vernooy, K. (2023). Technisch lezen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op 01 juli 2026, van www.onderwijskennis.nl/node/7544
.
Effecten van oefenen met woordrijtjes en losse woorden
Door losse woorden of woordrijtjes te lezen kunnen leerlingen gericht oefenen met correct en sneller specifieke woorden lezen
Scheltinga, F., Gijsel, M., van Druenen, M., & Verhoeven, L. (2011). Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 5-8. Expertisecentrum Nederlands.
. Het verschilt per studie of er een effect is gevonden op de voortgezet technische leesvaardigheden van leerlingen met leesproblemen. Oefenen met losse woorden, waarbij leerlingen dezelfde woorden met diverse medeklinker-klinkerstructuren (MK) meerdere keren lezen, lijkt bij te dragen aan de leesnauwkeurigheid en -snelheid voor de woorden die zij tijdens de training geoefend hebben
Berends, I. E., & Reitsma, P. (2006). Remediation of Fluency: Word Specific or Generalised Training Effects? Reading and Writing, 19(2), 221-234. https://doi.org/10.1007/s11145-005-5259-3
. Er is geen eenduidig bewijs voor verbeteringen in correctheid en leessnelheid bij niet-geoefende woorden. Een studie waarin leerlingen oefenden met MKM-woorden laat een positief effect zien
Steenbeek-Planting, E. G., van Bon, W. H. J., & Schreuder, R. (2011). Improving word reading speed: individual differences interact with a training focus on successes or failures. Reading and Writing, 25(9), 2061-2089. https://doi.org/10.1007/s11145-011-9342-7
. Andere onderzoeken waarin werd geoefend met woorden met diverse MK-structuren vinden dit effect niet
Berends, I. E., & Reitsma, P. (2006). Remediation of Fluency: Word Specific or Generalised Training Effects? Reading and Writing, 19(2), 221-234. https://doi.org/10.1007/s11145-005-5259-3
Schoneveld, E., van den Boer, M., van der Grint, I., de Bree, E., & de Jong, P. F. (2025). Effectmeting kansrijke interventies in het po en vo – Flits! Tutorlezen. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs.
. Oefenen met verschillende losse woorden met diverse MK-structuren, waarbij leerlingen elk woord één keer lezen en niet herhalen, lijkt de leesnauwkeurigheid en -snelheid ook niet te verbeteren
Berends, I. E., & Reitsma, P. (2006). Remediation of Fluency: Word Specific or Generalised Training Effects? Reading and Writing, 19(2), 221-234. https://doi.org/10.1007/s11145-005-5259-3
.
Voor leerlingen in het algemeen draagt herhaald oefenen met woordrijtjes (losse woorden zonder vaste MK-structuur) niet sterker bij aan de leesvloeiendheid op woord- en zinsniveau dan regulier leesonderwijs. Hierbij bestaat ook geen verschil tussen zwakkere en sterkere lezers: zwakke lezers profiteren niet meer of minder van woordrijtjes dan sterke lezers
Ehlert, M., Beck, J., Förster, N., & Souvignier, E. (2024). Continuous texts or word lists? Exploring the effects and the process of repeated reading depending on the reading material and students’ reading abilities. Reading and Writing, 38(3), 745-764. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10536-5
.
Leessnelheid is hoger bij hele teksten lezen
Als het doel is om de voortgezet technische leesvaardigheden van leerlingen in het algemeen te verbeteren, zijn er aanwijzingen dat hele teksten lezen effectiever is dan losse woorden lezen. Herhaald hele teksten lezen verbetert de leessnelheid (correcte aantal woorden per minuut) sterker dan losse woorden lezen
LeVasseur, V. M., Macaruso, P., & Shankweiler, D. (2007). Promoting gains in reading fluency: a comparison of three approaches. Reading and Writing, 21(3), 205-230. https://doi.org/10.1007/s11145-007-9070-1
. Een andere studie laat zien dat de leessnelheid in gelijke mate verbetert bij herhaald hele teksten en losse woorden lezen
Ehlert, M., Beck, J., Förster, N., & Souvignier, E. (2024). Continuous texts or word lists? Exploring the effects and the process of repeated reading depending on the reading material and students’ reading abilities. Reading and Writing, 38(3), 745-764. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10536-5
. Wel is de leessnelheid bij de hele teksten hoger. Doordat leerlingen bij hele teksten meer woorden lezen, draagt dit positief bij aan hun leesvloeiendheid op woord- en zinsniveau
Ehlert, M., Beck, J., Förster, N., & Souvignier, E. (2024). Continuous texts or word lists? Exploring the effects and the process of repeated reading depending on the reading material and students’ reading abilities. Reading and Writing, 38(3), 745-764. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10536-5
.
Andere aanpakken die effectief blijken om de technische leesvaardigheid te verbeteren, zijn kwalitatieve en expliciete directe instructie, instructie op letter-klankkoppeling, veel instructie en oefening, en herhaling
Kennisrotonde (2023). Welke aanpakken van leerkrachten zijn effectief om leerlingen met een IQ tussen 60 en 85 en (een vermoeden van) een taalontwikkelingsstoornis in de onderbouw van het speciaal basisonderwijs technisch te leren lezen? (KR. 1506). Kennisrotonde.
.
Leesplezier zorgt voor meer leeskilometers
Tot slot is het belangrijk dat door alle oefentijd en verplichte leestijd het leesplezier van leerlingen niet vermindert
Logan, S., Medford, E., & Hughes, N. (2011). The importance of intrinsic motivation for high and low ability readers’ reading comprehension performance. Learning and Individual Differences, 21(1), 124-128. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2010.09.011
. Teksten lezen die aansluiten bij hun interesses en dus niet per se bij hun huidige leesniveau, zorgt ervoor dat het leesplezier behouden blijft
Stichting Lezen (2021). Leesmotivatie onder de loep. Inzichten uit wetenschappelijk onderzoek. Stichting Lezen.
. En juist wanneer leerlingen met plezier blijven lezen, zullen zij automatisch meer tijd besteden aan lezen en de zogeheten leeskilometers maken
Kennisrotonde (2019). Wat is de relatie tussen tijdsinvestering in lezen en de groei in voortgezet technische leesvaardigheid? (KR 690). Kennisrotonde.
Stichting Lezen (2021). Leesmotivatie onder de loep. Inzichten uit wetenschappelijk onderzoek. Stichting Lezen.
.
Meer weten?
Kennisrotonde. (2017). Wat is in de literatuur bekend over effectieve werkwijzen voor het verbeteren van het lezen op woordniveau bij leerlingen in groep 5? (KR. 204). Kennisrotonde.
Kennisrotonde (2018). Welke leesinterventies stimuleren de technische leesontwikkeling van zwakke lezers in groep 3? (KR.365). Kennisrotonde.
Kennisrotonde. (2019). Wat is voor zwakke lezers effectiever voor goede resultaten op de Drie-Minuten Toets: flitsen van woorden of lezen van teksten? (KR. 618). Kennisrotonde.
Smits, A., & Koeven, E. Van (2014). Voortgezet lezen: Losse woorden oefenen of tekst?
Thema pagina van Onderwijskennis.nl https://www.onderwijskennis.nl/themas/technisch-lezen
Kennismakelaars: Renske de Leeuw en Rosanne van den Berg
Antwoordspecialist: Marjolein Nijenkamp
Referentie: Kennisrotonde. (2026). Wat zijn de effecten van het lezen van woordrijtjes op de voortgezet technisch leesvaardigheden voor kinderen met leesproblemen? (KR. 3026)
Geraadpleegde bronnen
Scheltinga, F., Gijsel, M., van Druenen, M., & Verhoeven, L. (2011). Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 5-8. Expertisecentrum Nederlands.Van Koeven, E. & Smits, A. (2020). Rijke taal. Taaldidactiek voor het basisonderwijs. Boom uitgevers.
Van der Leij, A. & Vernooy, K. (2023). Technisch lezen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op 01 juli 2026, van www.onderwijskennis.nl/node/7544
Scheltinga, F., Gijsel, M., van Druenen, M., & Verhoeven, L. (2011). Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 5-8. Expertisecentrum Nederlands.
Berends, I. E., & Reitsma, P. (2006). Remediation of Fluency: Word Specific or Generalised Training Effects? Reading and Writing, 19(2), 221-234. https://doi.org/10.1007/s11145-005-5259-3
Steenbeek-Planting, E. G., van Bon, W. H. J., & Schreuder, R. (2011). Improving word reading speed: individual differences interact with a training focus on successes or failures. Reading and Writing, 25(9), 2061-2089. https://doi.org/10.1007/s11145-011-9342-7
Berends, I. E., & Reitsma, P. (2006). Remediation of Fluency: Word Specific or Generalised Training Effects? Reading and Writing, 19(2), 221-234. https://doi.org/10.1007/s11145-005-5259-3
Schoneveld, E., van den Boer, M., van der Grint, I., de Bree, E., & de Jong, P. F. (2025). Effectmeting kansrijke interventies in het po en vo – Flits! Tutorlezen. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs.
Berends, I. E., & Reitsma, P. (2006). Remediation of Fluency: Word Specific or Generalised Training Effects? Reading and Writing, 19(2), 221-234. https://doi.org/10.1007/s11145-005-5259-3
Ehlert, M., Beck, J., Förster, N., & Souvignier, E. (2024). Continuous texts or word lists? Exploring the effects and the process of repeated reading depending on the reading material and students’ reading abilities. Reading and Writing, 38(3), 745-764. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10536-5
LeVasseur, V. M., Macaruso, P., & Shankweiler, D. (2007). Promoting gains in reading fluency: a comparison of three approaches. Reading and Writing, 21(3), 205-230. https://doi.org/10.1007/s11145-007-9070-1
Ehlert, M., Beck, J., Förster, N., & Souvignier, E. (2024). Continuous texts or word lists? Exploring the effects and the process of repeated reading depending on the reading material and students’ reading abilities. Reading and Writing, 38(3), 745-764. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10536-5
Ehlert, M., Beck, J., Förster, N., & Souvignier, E. (2024). Continuous texts or word lists? Exploring the effects and the process of repeated reading depending on the reading material and students’ reading abilities. Reading and Writing, 38(3), 745-764. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10536-5
Kennisrotonde (2023). Welke aanpakken van leerkrachten zijn effectief om leerlingen met een IQ tussen 60 en 85 en (een vermoeden van) een taalontwikkelingsstoornis in de onderbouw van het speciaal basisonderwijs technisch te leren lezen? (KR. 1506). Kennisrotonde.
Logan, S., Medford, E., & Hughes, N. (2011). The importance of intrinsic motivation for high and low ability readers’ reading comprehension performance. Learning and Individual Differences, 21(1), 124-128. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2010.09.011
Stichting Lezen (2021). Leesmotivatie onder de loep. Inzichten uit wetenschappelijk onderzoek. Stichting Lezen.
Kennisrotonde (2019). Wat is de relatie tussen tijdsinvestering in lezen en de groei in voortgezet technische leesvaardigheid? (KR 690). Kennisrotonde.
Stichting Lezen (2021). Leesmotivatie onder de loep. Inzichten uit wetenschappelijk onderzoek. Stichting Lezen.
Berends, I. E., & Reitsma, P. (2006). Remediation of Fluency: Word Specific or Generalised Training Effects? Reading and Writing, 19(2), 221-234. https://doi.org/10.1007/s11145-005-5259-3
Ehlert, M., Beck, J., Förster, N., & Souvignier, E. (2024). Continuous texts or word lists? Exploring the effects and the process of repeated reading depending on the reading material and students’ reading abilities. Reading and Writing, 38(3), 745-764. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10536-5
Kennisrotonde (2019). Wat is de relatie tussen tijdsinvestering in lezen en de groei in voortgezet technische leesvaardigheid? (KR 690). Kennisrotonde.
Kennisrotonde (2023). Welke aanpakken van leerkrachten zijn effectief om leerlingen met een IQ tussen 60 en 85 en (een vermoeden van) een taalontwikkelingsstoornis in de onderbouw van het speciaal basisonderwijs technisch te leren lezen? (KR. 1506). Kennisrotonde.
LeVasseur, V. M., Macaruso, P., & Shankweiler, D. (2007). Promoting gains in reading fluency: a comparison of three approaches. Reading and Writing, 21(3), 205-230. https://doi.org/10.1007/s11145-007-9070-1
Logan, S., Medford, E., & Hughes, N. (2011). The importance of intrinsic motivation for high and low ability readers’ reading comprehension performance. Learning and Individual Differences, 21(1), 124-128. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2010.09.011
Marinus, E., de Jong, P., & van der Leij, A. (2012). Increasing Word-Reading Speed in Poor Readers: No Additional Benefits of Explicit Letter-Cluster Training. Scientific Studies of Reading, 16(2), 166–185. https://doi.org/10.1080/10888438.2011.554471
Scheltinga, F., Gijsel, M., van Druenen, M., & Verhoeven, L. (2011). Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 5-8. Expertisecentrum Nederlands.
Schoneveld, E., van den Boer, M., van der Grint, I., de Bree, E., & de Jong, P. F. (2025). Effectmeting kansrijke interventies in het po en vo – Flits! Tutorlezen. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs.
Steenbeek-Planting, E. G., van Bon, W. H. J., & Schreuder, R. (2011). Improving word reading speed: individual differences interact with a training focus on successes or failures. Reading and Writing, 25(9), 2061-2089. https://doi.org/10.1007/s11145-011-9342-7
Stichting Lezen (2021). Leesmotivatie onder de loep. Inzichten uit wetenschappelijk onderzoek. Stichting Lezen.
Van der Leij, A. & Vernooy, K. (2023). Technisch lezen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op 01 juli 2026, van www.onderwijskennis.nl/node/7544
Van Koeven, E. & Smits, A. (2020). Rijke taal. Taaldidactiek voor het basisonderwijs. Boom uitgevers.
