Oefensoftware kan leerlingen helpen om beter te automatiseren bij rekenen, al zijn de effecten gemiddeld genomen bescheiden. Het voordeel zit vooral in de didactische kenmerken die in veel oefensoftware zijn ingebouwd: leerlingen krijgen veel sommen en directe feedback aangeboden, en makkelijke en moeilijke opgaven worden afgewisseld. De grootste winst ontstaat wanneer leerlingen digitaal oefenen combineren met oefenen op papier.
Gepubliceerd:
Leerlingen automatiseren (zie kader onderaan) het best wanneer ze gericht en herhaaldelijk oefenen. Extra oefentijd bovenop de reguliere lessen leidt tot betere resultaten
Burns, M. K., Duesenberg-Marshall, M. D., Romero, M. E., Sussman-Dawson, K. J., & Singell, E. (2024). Meta-analysis of the effect of technology-based mathematical fact practice on mathematics outcomes. Journal of Special Education Technology, 01626434241288199. https://doi.org/10.1177/01626434241288199
. Vooral wanneer de leerkracht vooraf voordoet hoe leerlingen een opgave moeten aanpakken en ze deze opgave daarna herhaaldelijk oefenen, blijkt het effect sterk
Codding, R. S., Burns, M. K., & Lukito, G. (2011). Meta-analysis of mathematic basic-fact fluency interventions: A component analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 26(1), 36-47. https://doi.org/10.1111/j.1540-5826.2010.00323.x
. Effectieve oefensituaties om te leren automatiseren hebben met elkaar gemeen dat leerlingen veel sommen krijgen aangeboden, direct feedback ontvangen op hun antwoorden en een goede mix krijgen van sommen die zij al beheersen en sommen die nog moeilijk zijn
Kennisrotonde. (2023a). Is een kwartier rekenautomatisering per dag effectief voor de rekenautomatisering van basisschoolleerlingen? Welke invulling (qua aanpak en inhoud) is het effectiefst per leerjaar? (KR. 1849).
.Idealiter is dit aanbod aangepast aan het niveau van de leerling. Dit is precies waar oefensoftware in voorziet, met relatief weinig inspanning van de leraar.
Gebruik van oefensoftware levert een kleine leerwinst op
Oefensoftware kan basisschoolleerlingen helpen om rekenfeiten te automatiseren, maar de effecten zijn gemiddeld genomen bescheiden. Uit een meta-analyse van verschillende experimenten blijkt dat oefensoftware voor het oefenen van rekenfeiten een betrouwbaar positief effect heeft op het automatiseren, vergeleken met wanneer leerlingen geen extra oefening krijgen. Het effect is duidelijk groter dan bij niets doen, en gemiddeld wat sterker dan bij oefenen op papier
Burns, M. K., Duesenberg-Marshall, M. D., Romero, M. E., Sussman-Dawson, K. J., & Singell, E. (2024). Meta-analysis of the effect of technology-based mathematical fact practice on mathematics outcomes. Journal of Special Education Technology, 01626434241288199. https://doi.org/10.1177/01626434241288199
.
Digitaal en niet-digitaal oefenen combineren
Leerlingen automatiseren beter als zij digitale en niet-digitale oefensessies afwisselen. House en collega's
House, S. E., Duhon, G. J., & Reynolds, J. (2017). Improving the generalization of computer-based math fluency building through the use of sufficient stimulus exemplars. Journal of Behavioral Education, 26(2), 123-136. https://doi.org/10.1007/s10864-016-9262-3
vergeleken de resultaten van drie groepen leerlingen. De eerste groep oefende uitsluitend op een computer, de tweede groep alleen op papier en de derde groep zowel op een computer als op papier. Uit de resultaten bleek dat leerlingen die uitsluitend digitaal oefenden betere prestaties leverden op de digitale toets, maar dat hun vooruitgang op de papieren toets beperkter was. Leerlingen in de combinatiegroep waarin vier dagen oefenen op een computer werd afgewisseld met één dag oefenen op papier, lieten op zowel een papieren als een digitale toets voorruitgang zien. Dit wijst erop dat de afwisseling bijdraagt aan transfer van het geleerde naar verschillende contexten. Oefensoftware kan leerlingen dus helpen bij het automatiseren van rekenfeiten, maar ook op papier oefenen blijft belangrijk.
Combinatie van oefeningen en actief nadenken vergroten leereffect
De opzet van oefensoftware kent didactische verschillen die het leereffect verder kunnen vergroten. Zo blijkt software die verschillende soorten oefeningen combineert effectiever dan software met een eentonig aanbod
Codding, R. S., Burns, M. K., & Lukito, G. (2011). Meta-analysis of mathematic basic-fact fluency interventions: A component analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 26(1), 36-47. https://doi.org/10.1111/j.1540-5826.2010.00323.x
. Bij feedback is het belangrijk dat leerlingen niet alleen direct antwoord krijgen, maar ook actief moeten blijven nadenken. Rekenfeiten beklijven beter wanneer leerlingen bij een fout zelf blijven zoeken naar het juiste antwoord, in plaats van dat ze dit meteen krijgen
Epstein, M. L., Lazarus, A. D., Calvano, T. B., Matthews, K. A., Hendel, R. A., Epstein, B. B., & Brosvic, G. M. (2002). Immediate Feedback Assessment Technique Promotes Learning and Corrects Inaccurate first Responses. The Psychological Record, 52(2), 187-201. https://doi.org/10.1007/BF03395423
. Daarnaast kunnen didactische elementen zoals scaffolding (denk aan een geleidelijke overgang van meerkeuzevragen naar open vragen) en adaptieve aanpassingen aan het niveau van de leerling geïntegreerd zijn in oefensoftware en het leereffect verder vergroten
Cozad & Riccomini (2016). Effects of Digital-Based Math Fluency Interventions on Learners with Math Difficulties: A Review of the Literature. The Journal of Special Education Apprenticeship, 5(2). https://doi.org/10.58729/2167-3454.1053
.
Invloed van AI op wiskundeprestaties
Een recente meta-analyse vond een kleine maar significante positieve invloed van AI-technologie op de wiskundeprestaties van basisschoolleerlingen. Dit was vooral het geval als er werd gewerkt met Intelligente tutors (ITS). Dit suggereert dat adaptieve, feedbackrijke AI-systemen potentie hebben om oefensoftware te versterken
Kennisrotonde. (2023b). Leidt het gebruik van computerfeedback tijdens het maken van opdrachten tot betere leerresultaten voor basisschoolleerlingen in vergelijking met 1-op-1 begeleiding van hun docent? (KR. 1790).
Yi, L., Liu, D., Jiang, T., & Xian, Y. (2025). The effectiveness of AI on K-12 students’ mathematics learning: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Science and Mathematics Education, 23(4), 1105-1126. https://doi.org/10.1007/s10763-024-10499-7
. Bij automatiseren gaat het vooral om drill-based feiten oefenen. Daarvoor bieden dit soort grote systemen weinig meerwaarde, omdat er geen ingewikkelde beslislogica of uitgebreide diagnose nodig is.
Geraadpleegde bronnen
Burns, M. K., Duesenberg-Marshall, M. D., Romero, M. E., Sussman-Dawson, K. J., & Singell, E. (2024). Meta-analysis of the effect of technology-based mathematical fact practice on mathematics outcomes. Journal of Special Education Technology, 01626434241288199. https://doi.org/10.1177/01626434241288199Codding, R. S., Burns, M. K., & Lukito, G. (2011). Meta-analysis of mathematic basic-fact fluency interventions: A component analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 26(1), 36-47. https://doi.org/10.1111/j.1540-5826.2010.00323.x
Kennisrotonde. (2023a). Is een kwartier rekenautomatisering per dag effectief voor de rekenautomatisering van basisschoolleerlingen? Welke invulling (qua aanpak en inhoud) is het effectiefst per leerjaar? (KR. 1849).
Burns, M. K., Duesenberg-Marshall, M. D., Romero, M. E., Sussman-Dawson, K. J., & Singell, E. (2024). Meta-analysis of the effect of technology-based mathematical fact practice on mathematics outcomes. Journal of Special Education Technology, 01626434241288199. https://doi.org/10.1177/01626434241288199
House, S. E., Duhon, G. J., & Reynolds, J. (2017). Improving the generalization of computer-based math fluency building through the use of sufficient stimulus exemplars. Journal of Behavioral Education, 26(2), 123-136. https://doi.org/10.1007/s10864-016-9262-3
Codding, R. S., Burns, M. K., & Lukito, G. (2011). Meta-analysis of mathematic basic-fact fluency interventions: A component analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 26(1), 36-47. https://doi.org/10.1111/j.1540-5826.2010.00323.x
Epstein, M. L., Lazarus, A. D., Calvano, T. B., Matthews, K. A., Hendel, R. A., Epstein, B. B., & Brosvic, G. M. (2002). Immediate Feedback Assessment Technique Promotes Learning and Corrects Inaccurate first Responses. The Psychological Record, 52(2), 187-201. https://doi.org/10.1007/BF03395423
Cozad & Riccomini (2016). Effects of Digital-Based Math Fluency Interventions on Learners with Math Difficulties: A Review of the Literature. The Journal of Special Education Apprenticeship, 5(2). https://doi.org/10.58729/2167-3454.1053
Kennisrotonde. (2023b). Leidt het gebruik van computerfeedback tijdens het maken van opdrachten tot betere leerresultaten voor basisschoolleerlingen in vergelijking met 1-op-1 begeleiding van hun docent? (KR. 1790).
Yi, L., Liu, D., Jiang, T., & Xian, Y. (2025). The effectiveness of AI on K-12 students’ mathematics learning: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Science and Mathematics Education, 23(4), 1105-1126. https://doi.org/10.1007/s10763-024-10499-7
Waarom automatiseren?
Als leerlingen rekenstrategieën automatiseren, kunnen zie die toepassen zonder er bewust over na te denken. De berekeningen zijn geïnternaliseerd, zodat leerlingen rekenfeiten en tussenstappen snel en accuraat kunnen ophalen
Cumming, J. J., & Elkins, J. (1999). Lack of automaticity in the basic addition facts as a characteristic of arithmetic learning problems and instructional needs. Mathematical Cognition, 5(2), 149-180. https://doi.org/10.1080/135467999387289
Gelderblom, G. (2007). Effectief omgaan met verschillen in het rekenonderwijs. CPS onderwijsontwikkeling en advies.
. Het doel hiervan is dat het werkgeheugen minder wordt belast. Handelingen of uitkomsten komen direct uit het langetermijngeheugen, waardoor er ruimte vrijkomt voor verdere rekenstappen
Geary, D. C. (2004). Mathematics and learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 37(1), 4-15. https://doi.org/10.1177/00222194040370010201
. Denk hierbij aan de beheersing van de tafels tot tien of optelsommen met één cijfer. Als leerlingen dit niet geautomatiseerd hebben, gebruiken ze strategieën zoals tellen. Dit maakt rekenen trager en foutgevoeliger, bijvoorbeeld bij sommen met meercijferige getallen zoals 13+15+12
Cumming, J. J., & Elkins, J. (1999). Lack of automaticity in the basic addition facts as a characteristic of arithmetic learning problems and instructional needs. Mathematical Cognition, 5(2), 149-180. https://doi.org/10.1080/135467999387289
.
Wie rekenfeiten automatiseert, legt daarmee een belangrijke basis voor complexere reken- en wiskundevaardigheden. Omdat leerlingen zich tot en met groep 8 blijven ontwikkelen en ze deze vaardigheid moeten onderhouden, is aandacht voor automatiseren tijdens de hele basisschooltijd noodzakelijk
Gliksman, Y., Berebbi, S., & Henik, A. (2022). Math fluency during primary school. Brain Sciences, 12(3), Article 3. https://doi.org/10.3390/brainsci12030371
Inspectie van het Onderwijs. (2011). Automatiseren bij rekenen-wiskunde: Een onderzoek naar het automatiseren van basisbewerkingen rekenen-wiskunde in het basisonderwijs. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/publicaties/2011/03/18/automatiseren-basisbewerkingen-bij-rekenen-wiskunde
.
Geraadpleegde bronnen
Cumming, J. J., & Elkins, J. (1999). Lack of automaticity in the basic addition facts as a characteristic of arithmetic learning problems and instructional needs. Mathematical Cognition, 5(2), 149-180. https://doi.org/10.1080/135467999387289Gelderblom, G. (2007). Effectief omgaan met verschillen in het rekenonderwijs. CPS onderwijsontwikkeling en advies.
Geary, D. C. (2004). Mathematics and learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 37(1), 4-15. https://doi.org/10.1177/00222194040370010201
Cumming, J. J., & Elkins, J. (1999). Lack of automaticity in the basic addition facts as a characteristic of arithmetic learning problems and instructional needs. Mathematical Cognition, 5(2), 149-180. https://doi.org/10.1080/135467999387289
Gliksman, Y., Berebbi, S., & Henik, A. (2022). Math fluency during primary school. Brain Sciences, 12(3), Article 3. https://doi.org/10.3390/brainsci12030371
Inspectie van het Onderwijs. (2011). Automatiseren bij rekenen-wiskunde: Een onderzoek naar het automatiseren van basisbewerkingen rekenen-wiskunde in het basisonderwijs. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/publicaties/2011/03/18/automatiseren-basisbewerkingen-bij-rekenen-wiskunde
Kennismakelaar: Carolien van Rens
Antwoordspecialist: Jana Jenster
Referentie: Kennisrotonde. (2025). Leidt de inzet van oefensoftware bij basisschoolleerlingen tot beter automatiseren/memoriseren bij rekenen? (KR. 2655)
Burns, M. K., Duesenberg-Marshall, M. D., Romero, M. E., Sussman-Dawson, K. J., & Singell, E. (2024). Meta-analysis of the effect of technology-based mathematical fact practice on mathematics outcomes. Journal of Special Education Technology, 01626434241288199. https://doi.org/10.1177/01626434241288199
Codding, R. S., Burns, M. K., & Lukito, G. (2011). Meta-analysis of mathematic basic-fact fluency interventions: A component analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 26(1), 36-47. https://doi.org/10.1111/j.1540-5826.2010.00323.x
Cozad & Riccomini (2016). Effects of Digital-Based Math Fluency Interventions on Learners with Math Difficulties: A Review of the Literature. The Journal of Special Education Apprenticeship, 5(2). https://doi.org/10.58729/2167-3454.1053
Cumming, J. J., & Elkins, J. (1999). Lack of automaticity in the basic addition facts as a characteristic of arithmetic learning problems and instructional needs. Mathematical Cognition, 5(2), 149-180. https://doi.org/10.1080/135467999387289
Epstein, M. L., Lazarus, A. D., Calvano, T. B., Matthews, K. A., Hendel, R. A., Epstein, B. B., & Brosvic, G. M. (2002). Immediate Feedback Assessment Technique Promotes Learning and Corrects Inaccurate first Responses. The Psychological Record, 52(2), 187-201. https://doi.org/10.1007/BF03395423
Geary, D. C. (2004). Mathematics and learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 37(1), 4-15. https://doi.org/10.1177/00222194040370010201
Gelderblom, G. (2007). Effectief omgaan met verschillen in het rekenonderwijs. CPS onderwijsontwikkeling en advies.
Gliksman, Y., Berebbi, S., & Henik, A. (2022). Math fluency during primary school. Brain Sciences, 12(3), Article 3. https://doi.org/10.3390/brainsci12030371
House, S. E., Duhon, G. J., & Reynolds, J. (2017). Improving the generalization of computer-based math fluency building through the use of sufficient stimulus exemplars. Journal of Behavioral Education, 26(2), 123-136. https://doi.org/10.1007/s10864-016-9262-3
Inspectie van het Onderwijs. (2011). Automatiseren bij rekenen-wiskunde: Een onderzoek naar het automatiseren van basisbewerkingen rekenen-wiskunde in het basisonderwijs. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/publicaties/2011/03/18/automatiseren-basisbewerkingen-bij-rekenen-wiskunde
Kennisrotonde. (2023a). Is een kwartier rekenautomatisering per dag effectief voor de rekenautomatisering van basisschoolleerlingen? Welke invulling (qua aanpak en inhoud) is het effectiefst per leerjaar? (KR. 1849).
Kennisrotonde. (2023b). Leidt het gebruik van computerfeedback tijdens het maken van opdrachten tot betere leerresultaten voor basisschoolleerlingen in vergelijking met 1-op-1 begeleiding van hun docent? (KR. 1790).
Yi, L., Liu, D., Jiang, T., & Xian, Y. (2025). The effectiveness of AI on K-12 students’ mathematics learning: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Science and Mathematics Education, 23(4), 1105-1126. https://doi.org/10.1007/s10763-024-10499-7
