Leren op de werkplek is een belangrijk onderdeel van mbo-opleidingen. Deze vorm van leren is effectief wanneer de beoogde leeropbrengsten worden gerealiseerd en studenten beroepsrelevante competenties verwerven.
Werkbegeleiders hebben een complexe rol
Werkbegeleiders leiden studenten in de praktijk op, zijn aanspreekpunt voor studenten en maken hen wegwijs in de organisatie. Ze zorgen voor een goede leeromgeving voor het beroep waarvoor studenten leren, begeleiden hen en beoordelen hun voortgang. Het is een complexe rol, waarbij werkbegeleiders oog moeten hebben voor wat een student nodig heeft. Ze moeten op de hoogte zijn van de werk- en leersituaties in de organisatie die ze daarvoor kunnen inzetten. Andere eigenschappen van een goede werkbegeleider zijn leerprocessen kunnen uitlokken en op het juiste moment begeleiding aanbieden.
Invloed van al dan niet vrijgesteld zijn van werk onduidelijk
Het is niet duidelijk of werkbegeleiders zelf actief moeten zijn in het werk waarvoor ze studenten opleiden; daar is geen onderzoek naar gedaan. Het is wel gebruikelijk dat werkbegeleiders recente werkervaring hebben. De rol van werkbegeleider veronderstelt immers directe nabijheid bij de student op de werkplek, en actuele beroepskennis van het werk waarvoor de student wordt opgeleid.
Mogelijk zijn werkbegeleiders met actuele beroepskennis die geheel vrijgesteld zijn van werk, effectievere begeleiders. Zij zouden zich meer kunnen focussen op het leren van de student, omdat ze niet ook de productiviteit en kwaliteit van het werk in de gaten hoeven te houden.
Werkbegeleiders passen verschillende begeleidingsstrategieën toe
Werkbegeleiders zetten in verschillende situaties verschillende begeleidingsstrategieën in. De begeleiding is maatwerk en varieert van richting geven tot empoweren. Over de effectiviteit van de begeleidingsstrategieën voor het leren van de student is geen uitsluitsel te geven.
Richting gevende begeleiding stuurt het leer- en werkproces vooral door observeren, voordoen, ingrijpen, overnemen, handelingsmogelijkheden aanreiken en beoordelen. De focus ligt op het werkproces en studenten moeten hun handelen onderbouwen en erover nadenken. Empowerende begeleiding stuurt het leer- en werkproces vooral door luisteren, bevestigen, vraaggericht ondersteunen, betrekken bij signaleren en oplossen van problemen, aanmoedigen om met eigen ideeën te komen en stimuleren om zelf na te denken. Deze vorm van begeleiding vergt meer tijd en ruimte, en is gelijkwaardiger. Het bevordert reflectie, is meer gericht op zelfstandigheid en verantwoordelijkheid, en plaatst de sterke punten en aandachtspunten van de student centraal.
Inzetten strategie afhankelijk van verschillende factoren
Welke strategie werkbegeleiders inzetten is mede afhankelijk van de ontwikkeling van de student. Daarnaast spelen contextfactoren mee, zoals de door werkbegeleiders ervaren tijd en ruimte voor begeleiding, en het nut dat een begeleidingsstrategie kan hebben voor de taak waarmee de student bezig is. Verder spelen het beeld van het leervermogen van de student mee, en de ingeschatte risico’s van fouten door de student dan wel de kans dat hij of zij het goed doet.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde).