Wat zijn effectieve methoden om lezen te bevorderen bij kinderen met een taalontwikkelingsstoornis en slechthorende kinderen?
Onderzoek naar leesbevordering bij zwakke lezers laat zien dat methoden die het geloof in eigen competentie versterken en de interesses van leerlingen aanspreken effectief zijn. Net als methoden die keuzevrijheid geven en sociale verbondenheid stimuleren. Het is aannemelijk dat kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS) of slechthorende kinderen hier ook baat bij hebben. Specifiek naar effectieve methoden om lezen te bevorderen bij kinderen met een TOS of slechthorende kinderen, is geen onderzoek gedaan.
Gepubliceerd:
Omdat mondelinge taalontwikkeling en leesvaardigheid sterk met elkaar samenhangen, lopen kinderen met een TOS en slechthorende kinderen risico op problemen met hun leesvaardigheid
Joye, N., Broc, L., Olive, T., & Dockrell, J. (2018). Spelling performance in children with Developmental Language Disorder: A meta-analysis across European Languages. Scientific Studies of Reading, 23(2), 129-160. https://doi.org/10.1080/10888438.2018.1491584
Reimer, C.K., Rudge, A.M. (2025). Literacy Development for Students Who Are Deaf/Hard of Hearing. In: Bakken, J.P. (eds) Handbook for Educating Students with Disabilities. Springer International Handbooks of Education. Springer, Cham. https://doi-org.vu-nl.idm.oclc.org/10.1007/978-3-031-60258-0_32
. Jonge kinderen met (een vermoeden van) TOS kun je herkennen aan een kleine actieve woordenschat, slechte verstaanbaarheid, woordvindingsproblemen en/of vervanging van klinkers door andere klinkers
Gerrits, E., Beers, M., Bruinsma, G., & Singer, I. (2017). Handboek taalontwikkelingsstoornissen. Coutinho.
.
Aanpakken om lezen te bevorderen
Er is veel onderzoek gedaan naar leesbevordering, oftewel leerlingen ‘aan het lezen krijgen’ in het algemeen
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
McBreen, M., & Savage, R. (2021). The impact of motivational reading instruction on the reading achievement and motivation of students: A systematic review and meta-analysis. Educational Psychology Review, 33, 1125-1163. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09584-4
Van Steensel, R., Van der Sande, L., Bramer, W., & Arends, L. (2016). Effecten van leesmotivatie-interventies: Uitkomsten van een meta-analyse. Reviewstudie in opdracht van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Erasmus Universiteit.
en specifiek voor zwakke lezers
Margolis, H., & McCabe, P. P. (2006). Motivating struggling readers in an era of mandated instructional practices. Reading Psychology, 27(5), 435-455. https://doi.org/10.1080/02702710600848023
Quirk, M. P., & Schwanenflugel, P. J. (2004). Do supplemental remedial reading programs address the motivational issues of struggling readers? An analysis of five popular programs. Literacy Research and Instruction, 43(3), 1-19. https://doi.org/10.1080/19388070509558408
. Het is aannemelijk dat effectieve methoden voor zwakke lezers ook kinderen met een TOS en slechthorende kinderen helpen, maar dit is niet expliciet onderzocht. Succesvolle aanpakken voor leesbevordering bij zwakke lezers zijn:
Competentiegevoel en self-efficacy versterken
Vooral bij zwakke lezers is het gevoel van algehele competentie en self-efficacy (het geloof in je eigen vermogen om een specifieke taak uit te kunnen voeren) cruciaal. Leerlingen die geloven dat zij beter kunnen worden in lezen, zijn gemotiveerder en zetten meer door
Margolis, H., & McCabe, P. P. (2006). Motivating struggling readers in an era of mandated instructional practices. Reading Psychology, 27(5), 435-455. https://doi.org/10.1080/02702710600848023
Quirk, M. P., & Schwanenflugel, P. J. (2004). Do supplemental remedial reading programs address the motivational issues of struggling readers? An analysis of five popular programs. Literacy Research and Instruction, 43(3), 1-19. https://doi.org/10.1080/19388070509558408
. Als leerkracht kun je dit bevorderen door teksten aan te bieden op een passend niveau en door je leerlingen succeservaringen te laten opdoen. Daarnaast hebben leerlingen er baat bij als ze strategieën aanleren over hoe ze een leestaak kunnen aanpakken. Als ze deze strategieën toepassen, kun je dit benoemen en met je leerlingen bespreken hoe dat helpt. Zo ervaren ze dat ze vooruitgaan
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
.
Interesses van leerlingen aanspreken
De interesse van leerlingen aanspreken helpt om de leesmotivatie te vergroten
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
. Wanneer teksten en leesactiviteiten aansluiten bij wat je leerlingen interessant of betekenisvol vinden, zijn zij eerder geneigd om te lezen en betrokken te blijven. Je kunt je leerlingen bijvoorbeeld ondersteunen bij het kiezen van boeken die passen bij hun interesses. En tijdens de lessen kun je teksten gebruiken die aansluiten bij de leefwereld van je leerlingen.
Keuzevrijheid en zeggenschap geven
Leesmotivatie neemt toe wanneer leerlingen het gevoel hebben dat zij keuzevrijheid en zeggenschap hebben over hun leesactiviteiten
McBreen, M., & Savage, R. (2021). The impact of motivational reading instruction on the reading achievement and motivation of students: A systematic review and meta-analysis. Educational Psychology Review, 33, 1125-1163. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09584-4
. Concreet betekent dit dat het helpt als je je leerlingen keuzes biedt die hen aanspreken, bijvoorbeeld in boeken, leestempo of werkvorm. Denk hierbij bijvoorbeeld aan alleen, samen of met de hele klas lezen, en variaties in praten over boeken via een boekbespreking, boekrecensie of speeddates met boeken.
Sociale verbondenheid stimuleren
Leesmotivatie groeit wanneer lezen onderdeel is van een gedeelde sociale praktijk: een betekenisvolle activiteit die leerlingen samen uitvoeren, bespreken en beleven. Hierdoor zien leerlingen ook meer het nut en de waarde van lezen in
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
Quirk, M. P., & Schwanenflugel, P. J. (2004). Do supplemental remedial reading programs address the motivational issues of struggling readers? An analysis of five popular programs. Literacy Research and Instruction, 43(3), 1-19. https://doi.org/10.1080/19388070509558408
. Als leerkracht kun je laten zien dat je zelf leest en daarover vertellen in de klas. Daarnaast kun je leerlingen laten samenwerken aan leestaken
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
. Ook lezen met een buddy heeft een positief effect op de leesmotivatie, blijkt uit een kleinschalige studie onder slechthorende kinderen
Pakulski, L. A., & Kaderavek, J. N. (2012). Reading Intervention to Improve Narrative Production, Narrative Comprehension, and Motivation and Interest of Children with Hearing Loss. Volta Review, 112(2). https://doi.org/10.17955/tvr.112.2.673
.
Positieve leesspiraal
Leesmotivatie en leesvaardigheid zijn sterk aan elkaar gerelateerd
Cox, K.E. & Guthrie, J.T. (2001) Motivational and Cognitive Contributions to Students’ Amount of Reading. Contemporary Educational Psychology 26, 116–131. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1044
. Sterke lezers zijn over het algemeen meer gemotiveerd, ze lezen meer en worden daardoor weer beter in lezen. Dit wordt ook wel een positieve leesspiraal genoemd
Stanovich, K. E. (1986). Matthew effects in reading: Some consequences of individual differences in the acquisition of literacy. Reading Research Quarterly, 21(4), 360–407. https://doi.org/10.1598/rrq.21.4.1
. Voordat kinderen in een positieve leesspiraal terecht kunnen komen, hebben ze vermoedelijk eerst een basaal niveau van leesvaardigheid nodig
Schiefele, U., Stutz, F., & Schaffner, E. (2016). Longitudinal relations between reading motivation and reading comprehension in the early elementary grades. Learning and Individual Differences, 51, 49-58. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2016.08.031
. Inzetten op een sterke (technische) leesvaardigheid is dus een belangrijk onderdeel van leesbevordering. De hoeveelheid tijd die leerlingen besteden aan teksten lezen, blijkt een aanzienlijke rol te spelen in de ontwikkeling van hun leesvaardigheid
Kennisrotonde. (2018). Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs (KR.335). Den Haag: Kennisrotonde.
.
Meer weten?
Kennisrotonde. (2018). Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs (KR.335). Den Haag: Kennisrotonde.
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
Dyslexie Centraal. (2009). Leesonderwijs en leesbegeleiding voor leerlingen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS/ESM). In opdracht van het Masterplan Dyslexie.
Masterplan Geletterdheid Kentalis: TOS en Doof/slechthorend
Kennismakelaar: Aafke Essen
Referentie: Kennisrotonde. (2026). Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis en voor slechthorende kinderen? (KR. 2903)
Geraadpleegde bronnen
Joye, N., Broc, L., Olive, T., & Dockrell, J. (2018). Spelling performance in children with Developmental Language Disorder: A meta-analysis across European Languages. Scientific Studies of Reading, 23(2), 129-160. https://doi.org/10.1080/10888438.2018.1491584Reimer, C.K., Rudge, A.M. (2025). Literacy Development for Students Who Are Deaf/Hard of Hearing. In: Bakken, J.P. (eds) Handbook for Educating Students with Disabilities. Springer International Handbooks of Education. Springer, Cham. https://doi-org.vu-nl.idm.oclc.org/10.1007/978-3-031-60258-0_32
Gerrits, E., Beers, M., Bruinsma, G., & Singer, I. (2017). Handboek taalontwikkelingsstoornissen. Coutinho.
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
McBreen, M., & Savage, R. (2021). The impact of motivational reading instruction on the reading achievement and motivation of students: A systematic review and meta-analysis. Educational Psychology Review, 33, 1125-1163. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09584-4
Van Steensel, R., Van der Sande, L., Bramer, W., & Arends, L. (2016). Effecten van leesmotivatie-interventies: Uitkomsten van een meta-analyse. Reviewstudie in opdracht van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Erasmus Universiteit.
Margolis, H., & McCabe, P. P. (2006). Motivating struggling readers in an era of mandated instructional practices. Reading Psychology, 27(5), 435-455. https://doi.org/10.1080/02702710600848023
Quirk, M. P., & Schwanenflugel, P. J. (2004). Do supplemental remedial reading programs address the motivational issues of struggling readers? An analysis of five popular programs. Literacy Research and Instruction, 43(3), 1-19. https://doi.org/10.1080/19388070509558408
Margolis, H., & McCabe, P. P. (2006). Motivating struggling readers in an era of mandated instructional practices. Reading Psychology, 27(5), 435-455. https://doi.org/10.1080/02702710600848023
Quirk, M. P., & Schwanenflugel, P. J. (2004). Do supplemental remedial reading programs address the motivational issues of struggling readers? An analysis of five popular programs. Literacy Research and Instruction, 43(3), 1-19. https://doi.org/10.1080/19388070509558408
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
McBreen, M., & Savage, R. (2021). The impact of motivational reading instruction on the reading achievement and motivation of students: A systematic review and meta-analysis. Educational Psychology Review, 33, 1125-1163. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09584-4
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
Quirk, M. P., & Schwanenflugel, P. J. (2004). Do supplemental remedial reading programs address the motivational issues of struggling readers? An analysis of five popular programs. Literacy Research and Instruction, 43(3), 1-19. https://doi.org/10.1080/19388070509558408
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
Pakulski, L. A., & Kaderavek, J. N. (2012). Reading Intervention to Improve Narrative Production, Narrative Comprehension, and Motivation and Interest of Children with Hearing Loss. Volta Review, 112(2). https://doi.org/10.17955/tvr.112.2.673
Cox, K.E. & Guthrie, J.T. (2001) Motivational and Cognitive Contributions to Students’ Amount of Reading. Contemporary Educational Psychology 26, 116–131. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1044
Stanovich, K. E. (1986). Matthew effects in reading: Some consequences of individual differences in the acquisition of literacy. Reading Research Quarterly, 21(4), 360–407. https://doi.org/10.1598/rrq.21.4.1
Schiefele, U., Stutz, F., & Schaffner, E. (2016). Longitudinal relations between reading motivation and reading comprehension in the early elementary grades. Learning and Individual Differences, 51, 49-58. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2016.08.031
Kennisrotonde. (2018). Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs (KR.335). Den Haag: Kennisrotonde.
Cox, K.E. & Guthrie, J.T. (2001) Motivational and Cognitive Contributions to Students’ Amount of Reading. Contemporary Educational Psychology 26, 116–131. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1044
Gerrits, E., Beers, M., Bruinsma, G., & Singer, I. (2017). Handboek taalontwikkelingsstoornissen. Coutinho.
Guthrie, J. T., & Cox, K. E. (2001). Classroom conditions for motivation and engagement in reading. Educational Psychology Review, 13(3), 283-302. https://doi.org/10.1023/a:1016627907001
Joye, N., Broc, L., Olive, T., & Dockrell, J. (2018). Spelling performance in children with Developmental Language Disorder: A meta-analysis across European Languages. Scientific Studies of Reading, 23(2), 129-160. https://doi.org/10.1080/10888438.2018.1491584
Kennisrotonde. (2018). Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs (KR.335). Den Haag: Kennisrotonde.
Margolis, H., & McCabe, P. P. (2006). Motivating struggling readers in an era of mandated instructional practices. Reading Psychology, 27(5), 435-455. https://doi.org/10.1080/02702710600848023
McBreen, M., & Savage, R. (2021). The impact of motivational reading instruction on the reading achievement and motivation of students: A systematic review and meta-analysis. Educational Psychology Review, 33, 1125-1163. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09584-4
Pakulski, L. A., & Kaderavek, J. N. (2012). Reading Intervention to Improve Narrative Production, Narrative Comprehension, and Motivation and Interest of Children with Hearing Loss. Volta Review, 112(2). https://doi.org/10.17955/tvr.112.2.673
Quirk, M. P., & Schwanenflugel, P. J. (2004). Do supplemental remedial reading programs address the motivational issues of struggling readers? An analysis of five popular programs. Literacy Research and Instruction, 43(3), 1-19. https://doi.org/10.1080/19388070509558408
Reimer, C.K., Rudge, A.M. (2025). Literacy Development for Students Who Are Deaf/Hard of Hearing. In: Bakken, J.P. (eds) Handbook for Educating Students with Disabilities. Springer International Handbooks of Education. Springer, Cham. https://doi-org.vu-nl.idm.oclc.org/10.1007/978-3-031-60258-0_32
Schiefele, U., Stutz, F., & Schaffner, E. (2016). Longitudinal relations between reading motivation and reading comprehension in the early elementary grades. Learning and Individual Differences, 51, 49-58. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2016.08.031
Stanovich, K. E. (1986). Matthew effects in reading: Some consequences of individual differences in the acquisition of literacy. Reading Research Quarterly, 21(4), 360–407. https://doi.org/10.1598/rrq.21.4.1
Van Steensel, R. & Van den Eijnden, J. (2022). Leesmotivatie bevorderen in het primair onderwijs. Onderwijskennis.nl (NKO).
Van Steensel, R., Van der Sande, L., Bramer, W., & Arends, L. (2016). Effecten van leesmotivatie-interventies: Uitkomsten van een meta-analyse. Reviewstudie in opdracht van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Erasmus Universiteit