Wat is het effect van een gemengde brugklas op de diploma’s die leerlingen uiteindelijk halen?

In Nederland gaan leerlingen meestal op elf- of twaalfjarige leeftijd naar de brugklas in het voortgezet onderwijs. Ongeveer de helft gaat naar een categorale brugklas en de andere helft naar een gemengde brugklas (54 procent in schooljaar 2018-2019; NCO, 2024). Nationaal Cohort Onderzoek (2024) Het belang van gemengde brugklassen
 In een gemengde brugklas zitten leerlingen met verschillende schooladviezen bij elkaar. Dat kan in een brede brugklas met drie typen adviezen of in een dakpanklas met twee typen adviezen. De gemengde brugperiode duurt één, twee of drie jaar. 

In een gemengde brugklas worden leerlingen pas later ingedeeld in een schooltype. Daardoor krijgen ze meer tijd om te laten zien welk niveau het beste bij hen past.

Leerlingen met een vmbo-advies 

Leerlingen met vmbo-advies halen na gemengde brugklas vaker havo- of vwo-diploma

Leerlingen met een vmbo gl/tl-advies behalen vaker een havo- of vwo-diploma als ze beginnen in een gemengde brugklas met een directe route naar havo of vwo, dan in een categorale vmbo-brugklas (Somers et al., 2024). Somers, M., Bles, P., & Wessling, K. (2024). Gemengde brugklassen kunnen nadelen vroege selectie ondervangen. ESB, 109(4834), p. 269-71.
  Het gaat om een verschil van 5,7 procentpunt. Dat betekent dat van elke 100 leerlingen ongeveer 6 extra leerlingen een havo- of vwo-diploma behalen als zij starten in een gemengde brugklas met doorstroommogelijkheden.
Dat gebeurt via twee verschillende routes. Sommige leerlingen stromen direct na de brugklas door naar havo/vwo, anderen pas nadat ze hun vmbo gl/tl-diploma hebben behaald. Mogelijk hebben leerlingen niet alleen baat bij de gemengde brugklas, maar ook bij het feit dat scholen die zo’n brugklas aanbieden altijd havo of vwo in huis hebben. Dat maakt de drempel om door te stromen vaak kleiner. 

Leerlingen met vmbo-advies halen na gemengde brugklas vaker hoger onderwijsdiploma

Leerlingen met een vmbo gl/tl-advies die beginnen in een gemengde brugklas studeren vaker af in het hoger onderwijs dan leerlingen die beginnen in een categorale vmbo- gl/tl-brugklas (Grift et al., 2010; Grift, Y., Rümke, T., & Verberne, P. (2010). De invloed van heterogene of homogene brugklassen op de keuze tussen vmbo-tl en havo/vwo. TPEdigitaal, 4(3) 101-125.
 Borghans, et al., 2012). Borghans, L., Diris, R., Smits, W., & De Vries, J. (2012). The impact of early tracking on later-life outcomes: an instrumental variable approach. Discussion Paper, 7(143).
 Een mogelijke verklaring is het peereffect: leerlingen kunnen zich in een gemengde brugklas ‘optrekken’ aan klasgenoten met een havo- of vwo-advies. In een categorale vmbo-brugklas hebben ze die mogelijkheid niet (Zimmer, 2003). Zimmer, R. (2003). A new twist in the educational tracking debate. Economics of Education Review, 22, 307-315. https://doi.org/10.1016/S0272-7757(02)00055-9
 

Leerlingen met havo-advies

Leerlingen met havo-advies halen na brede brugklas even vaak diploma in hoger onderwijs

Voor leerlingen met een havo-advies maakt het voor een diploma in het hoger onderwijs geen verschil of ze beginnen in een brede brugklas of een categorale havo-klas (Van Elk et al., 2011). Van Elk, R., Van der Steeg, M., & Webbink, D. (2011). Does the timing of tracking affect higher education completion? Economics of Education Review, 30(5), 1009-1021. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2011.04.014
 Op lange termijn lijken zij dus niet beter af in een categorale havo-klas, maar ook niet slechter af in een brede brugklas samen met leerlingen met een vmbo-advies. 

Leerlingen met havo-advies meer gebaat bij tweejarige dan eenjarige gemengde brugklas 

Een langere brugperiode lijkt voor leerlingen met een havo-advies wel verschil te maken. Na een tweejarige gemengde brugklas halen ze vaker een vwo-diploma én een diploma in het hoger onderwijs (vooral hbo) dan na een eenjarige brugklas (Borghans & Diris, 2023). Borghans, L., & Diris, R. (2023). Voordelen latere selectie ook te bereiken binnen huidig onderwijsstelsel. ESB, 108(4819), 116-119.
 De onderzoekers hebben in deze studie niet gekeken of dit ook geldt voor leerlingen met een vmbo-advies.

Leerlingen met gecombineerd havo-vwo-advies

Leerlingen met havo-vwo-advies profiteren op lange termijn van tweejarige gemengde brugklas 

Leerlingen met een gecombineerd havo-vwo-advies halen na een eenjarige gemengde brugklas vaker een vwo-diploma dan na een tweejarige brugklas (Borghans & Diris, 2023). Borghans, L., & Diris, R. (2023). Voordelen latere selectie ook te bereiken binnen huidig onderwijsstelsel. ESB, 108(4819), 116-119.
 Maar op lange termijn lijken zij juist te profiteren van een tweejarige gemengde brugklas: ze behalen dan vaker een diploma in het hoger onderwijs, vooral in het hbo. Dat verschil komt deels doordat leerlingen na een eenjarige brugklas minder vaak doorstromen naar  het hoger onderwijs en daar bovendien vaker uitvallen. 

Leerlingen met vwo-advies

Leerlingen met vwo-advies halen na gemengde brugklas minder vaak universitair diploma

Leerlingen met een vwo-advies die direct beginnen in een categorale vwo-brugklas halen vaker een universitair diploma dan leerlingen die starten in een gemengde brugklas (Van der Steeg,  2011). Van der Steeg, M. (2011). Invloed vroege selectie op bovenkant vaardigheidsverdeling. Achtergronddocument bij CPB Policy brief 05. Nederlandse onderwijsprestaties in perspectief.
 Bij de tien procent best presterende leerlingen is dit verschil minder zichtbaar.  

Leerlingen met vwo-advies meer gebaat bij eenjarige dan tweejarige gemengde brugklas 

Ook lijkt een eenjarige gemengde brugklas voor leerlingen met een vwo-advies gunstiger dan een tweejarige (Borghans & Diris, 2023). Borghans, L., & Diris, R. (2023). Voordelen latere selectie ook te bereiken binnen huidig onderwijsstelsel. ESB, 108(4819), 116-119.
 Leerlingen die een eenjarige gemengde brugklas volgen, behalen vaker een vwo-diploma dan leerlingen die twee jaar in een gemengde brugklas zaten.

Meer weten? 

Nationaal Cohort Onderzoek (2024) Het belang van gemengde brugklassen

Kennismakelaars: Sanne Kruijer, Anne Luc van der Vegt en José Mulder (kennismakelaars Kennisrotonde)

Geactualiseerd door: Annabel Vaessen (kennismakelaar)

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Wat is het effect van een gemengde brugklas op de diploma’s die leerlingen uiteindelijk halen? (KR. 0001)