Onder welke condities zijn steunlessen effectief om 3F-rekenvaardigheden te verbeteren bij rekenzwakke havo/vwo-leerlingen?

Steunlessen zijn aanvullende lessen die je naast het reguliere reken- of wiskundecurriculum kunt aanbieden aan leerlingen met rekenproblemen of lage rekenvaardigheden. Deze lessen zijn bedoeld om specifieke hiaten in rekenkennis en -vaardigheden aan te pakken. Steunlessen kunnen effectief zijn om de rekenvaardigheden bij rekenzwakke leerlingen te verbeteren (Stevens et al., 2018; Stevens, E. A., Rodgers, M. A., & Powell, S. R. (2018). Mathematics interventions for upper elementary and secondary students: A meta-analysis of research. Remedial and Special Education, 39(6), 327–340.
 Jitendra et al., 2018) Jitendra, A. K., Lein, A. E., Im, S., Alghamdi, A. A., Hefte, S. B., & Mouanoutoua, J. (2018). Mathematical interventions for secondary students with learning disabilities and mathematics difficulties: a meta-analysis. Exceptional Children, 84(2), 177–196. https://doi.org/10.1177/0014402917737467
. 

Kanttekening is wel dat er geen onderzoek is gedaan naar steunlessen in de Nederlandse context. Het is dus onbekend, maar wel aannemelijk dat de hierna genoemde resultaten ook gelden voor havo/vwo-leerlingen en specifiek de 3F-rekenvaardigheden. 

Didactische factoren het meest bepalend

Steunlessen kunnen bij jongere en oudere leerlingen tot vergelijkbare verbeteringen in rekenprestaties leiden (Gersten et al., 2009; Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
 Rojo et al., 2024) Rojo, M., Gersib, J., Powell, S. R., Shen, Z., King, S. G., Akther, S. S., Arsenault, T. L., Bos, S. E., Lariviere, D. O., & Lin, X. (2024). A meta-analysis of mathematics interventions: Examining the impacts of intervention characteristics. Educational Psychology Review, 36(1), 9. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09843-0
. Steunlessen kunnen in zowel kleine als grotere groepen effectief zijn (Rojo et al., 2024) Rojo, M., Gersib, J., Powell, S. R., Shen, Z., King, S. G., Akther, S. S., Arsenault, T. L., Bos, S. E., Lariviere, D. O., & Lin, X. (2024). A meta-analysis of mathematics interventions: Examining the impacts of intervention characteristics. Educational Psychology Review, 36(1), 9. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09843-0
. Ook hebben leerlingen met uiteenlopende rekenniveaus baat bij rekeninterventies: van leerlingen die gemiddeld presteren tot leerlingen met (ernstige) rekenproblemen (Reynvoet et al., 2021) Reynvoet, B., Vanbecelaere, S., Depaepe, F., & Sasanguie, D. (2021). Intervention studies in math: A metareview. In D. Sasanguie & B. Reynvoet (Eds.), Heterogeneous contributions to numerical cognition (pp. 283–308). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-817414-2.00012-9
. Dit blijkt uit meerdere overzichtsstudies waarin resultaten van interventieonderzoek zijn samengevoegd en vergeleken (Jitendra et al., 2018, Jitendra, A. K., Lein, A. E., Im, S., Alghamdi, A. A., Hefte, S. B., & Mouanoutoua, J. (2018). Mathematical interventions for secondary students with learning disabilities and mathematics difficulties: a meta-analysis. Exceptional Children, 84(2), 177–196. https://doi.org/10.1177/0014402917737467
 2021; Jitendra, A. K., Alghamdi, A., Edmunds, R., McKevett, N. M., Mouanoutoua, J., & Roesslein, R. (2021). The effects of tier 2 mathematics interventions for students with mathematics difficulties: a meta-analysis. Exceptional Children, 87(3), 307–325. https://doi.org/10.1177/0014402920969187
 Stevens et al., 2018) Stevens, E. A., Rodgers, M. A., & Powell, S. R. (2018). Mathematics interventions for upper elementary and secondary students: A meta-analysis of research. Remedial and Special Education, 39(6), 327–340.
. Vooral andere factoren zoals de didactiek, zijn bepalend voor de verbetering van rekenprestaties. 

Internationaal onderzoek onder middelbare scholieren laat zien dat steunlessen om rekenvaardigheden te verbeteren effectief zijn onder de volgende voorwaarden:

1. De leraar geeft expliciete instructie gericht op strategiegebruik, meerdere representaties en reken-wiskundetaal.
2. De lessen sluiten aan bij de hiaten van leerlingen.
3. De lessen worden langdurig gegeven.

1. Expliciete instructie gericht op strategiegebruik, meerdere representaties en reken-wiskundetaal

Tijdens steunlessen kun je verschillende instructiemethoden gebruiken om rekenvaardigheden te verbeteren. Afhankelijk van de inhoud zijn met name expliciete (directe) instructie en inoefenen effectieve methodes, blijkt uit overzichtsstudies (Powell et al., 2021; Powell, S. R., Mason, E. N., Bos, S. E., Hirt, S., Ketterlin-Geller, L. R., & Lembke, E. S. (2021). A systematic review of mathematics interventions for middle–school students experiencing mathematics difficulty. Learning Disabilities Research & Practice, 36(4), 295-329. https://doi.org/10.1111/ldrp.12263
 Reynvoet et al., 2021) Reynvoet, B., Vanbecelaere, S., Depaepe, F., & Sasanguie, D. (2021). Intervention studies in math: A metareview. In D. Sasanguie & B. Reynvoet (Eds.), Heterogeneous contributions to numerical cognition (pp. 283–308). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-817414-2.00012-9
. Bij expliciete instructie bied je nieuwe leerstof gestructureerd en in kleine stappen aan. Je controleert steeds of je leerlingen het begrijpen. Ook ondersteun je ze met modelling en door feedback te geven. Doelgerichte inoefening zorgt ervoor dat leerlingen de nieuwe kennis en vaardigheden in de vingers krijgen. Je bouwt de begeleiding geleidelijk af, zodat je leerlingen de vaardigheid uiteindelijk zelfstandig kunnen toepassen (Gersten et al., 2009; Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
 Van der Vegt, 2025) Van der Vegt, A. (2025). Het inzetten van expliciete instructie. Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op 14 mei 2026 van www.onderwijskennis.nl/node/689
.

Bij expliciete instructie is het belangrijk om specifiek aandacht te besteden aan de onderliggende probleemstructuur van een reken-wiskundeopgave. Hierbij leren leerlingen de reken-wiskundige relaties in een opgave te herkennen, ordenen en visueel weer te geven (Gersten et al., 2009; Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
 Jitendra et al., 2021) Jitendra, A. K., Alghamdi, A., Edmunds, R., McKevett, N. M., Mouanoutoua, J., & Roesslein, R. (2021). The effects of tier 2 mathematics interventions for students with mathematics difficulties: a meta-analysis. Exceptional Children, 87(3), 307–325. https://doi.org/10.1177/0014402920969187
. Dit leidt tot verbeterde reken-wiskundeprestaties bij leerlingen met rekenproblemen, blijkt uit onderzoek waarin verschillende interventiestudies zijn vergeleken en samengevoegd (Gersten et al., 2009; Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
 Powell et al., 2021) Powell, S. R., Mason, E. N., Bos, S. E., Hirt, S., Ketterlin-Geller, L. R., & Lembke, E. S. (2021). A systematic review of mathematics interventions for middle–school students experiencing mathematics difficulty. Learning Disabilities Research & Practice, 36(4), 295-329. https://doi.org/10.1111/ldrp.12263
.  
Hetzelfde geldt voor het aanleren van heuristieken voor probleemoplossing. Een heuristiek is een algemene methode of strategie om reken-wiskundeproblemen op te lossen. Bijvoorbeeld: “Lees het probleem, markeer sleutelwoorden, los het probleem op en controleer je werk” (Gersten et al., 2009; Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
 Powell et al., 2021) Powell, S. R., Mason, E. N., Bos, S. E., Hirt, S., Ketterlin-Geller, L. R., & Lembke, E. S. (2021). A systematic review of mathematics interventions for middle–school students experiencing mathematics difficulty. Learning Disabilities Research & Practice, 36(4), 295-329. https://doi.org/10.1111/ldrp.12263
.

Rekenprestaties van leerlingen gaan ook vooruit als je de instructie van abstracte rekenconcepten ondersteunt met meerdere representaties. Denk aan visuele modellen en schematische weergaven (Powell, et al., 2021; Powell, S. R., Mason, E. N., Bos, S. E., Hirt, S., Ketterlin-Geller, L. R., & Lembke, E. S. (2021). A systematic review of mathematics interventions for middle–school students experiencing mathematics difficulty. Learning Disabilities Research & Practice, 36(4), 295-329. https://doi.org/10.1111/ldrp.12263
 Gersten et al., 2009) Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
. De Concreet–Representatie–Abstract (CRA)-opbouw kan daarbij helpen. Leerlingen werken hierbij eerst met concrete materialen, vervolgens met visuele representaties en uiteindelijk met symbolische notaties (Butler et al., 2003; Butler, F. M., Miller, S. P., Crehan, K., Babbitt, B., & Pierce, T. (2003). Fraction instruction for students with mathematics disabilities: Comparing two teaching sequences. Learning Disabilities Research & Practice, 18, 99–111. https://doi.org/10.1111/1540-5826.00066
 Shin & Bryant, 2015) Shin, M., & Bryant, D. P. (2015). Fraction interventions for students struggling to learn mathematics: A research synthesis. 36(6), 374–387. https://doi.org/10.1177/0741932515572910
. Ze maken bijvoorbeeld een situatie zichtbaar met honderd fiches, waarvan eerst zestig procent meedoet, daarvan wordt tien procent geselecteerd en uiteindelijk gaat een kwart door (concreet). Vervolgens zetten ze dit proces in een schema of verhoudingstabel (representatie). En daarna rekenen ze het uit: 100 x 0,6 x 0,1 x 0,25 = 1,5 procent (abstract). Als je visuele en schematische representaties combineert met andere vormen van effectieve instructie, heeft de instructie het meeste effect (Gersten et al., 2009) Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
. 

Daarnaast gebruik je tijdens de instructie reken-wiskundetaal. Je leert je leerlingen deze taal en woorden kennen en laat ze ermee oefenen (Gersten et al., 2009; Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
 Powell et al., 2021) Powell, S. R., Mason, E. N., Bos, S. E., Hirt, S., Ketterlin-Geller, L. R., & Lembke, E. S. (2021). A systematic review of mathematics interventions for middle–school students experiencing mathematics difficulty. Learning Disabilities Research & Practice, 36(4), 295-329. https://doi.org/10.1111/ldrp.12263
. Woordmuren, kaartjes en grafische schema’s kunnen helpen bij onbekende begrippen en definities (Powell et al. 2021) Powell, S. R., Mason, E. N., Bos, S. E., Hirt, S., Ketterlin-Geller, L. R., & Lembke, E. S. (2021). A systematic review of mathematics interventions for middle–school students experiencing mathematics difficulty. Learning Disabilities Research & Practice, 36(4), 295-329. https://doi.org/10.1111/ldrp.12263
. Denk hierbij aan een kaartje waarop het woord verhouding centraal staat. Op het kaartje staat een korte uitleg van het begrip en een visueel voorbeeld van een verhouding. 
Steunlessen waarbij je leerlingen aanmoedigt om hardop na te denken over hun aanpak, hebben positieve effecten op rekenprestaties (Gersten et al., 2009; Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
 Powell et al., 2021) Powell, S. R., Mason, E. N., Bos, S. E., Hirt, S., Ketterlin-Geller, L. R., & Lembke, E. S. (2021). A systematic review of mathematics interventions for middle–school students experiencing mathematics difficulty. Learning Disabilities Research & Practice, 36(4), 295-329. https://doi.org/10.1111/ldrp.12263
. Stimuleer je leerlingen om hun strategieën en oplossingsstappen te verwoorden. Dit ondersteunt ze bij hun aanpak om reken-wiskundeproblemen op te lossen (Gersten et al., 2009) Gersten, R., Chard, D. J., Jayanthi, M., Baker, S. K., Morphy, P., & Flojo, J. (2009). Mathematics instruction for students with learning disabilities: A meta-analysis of instructional components. Review of Educational Research, 79(3), 1202–1242. https://doi.org/10.3102/0034654309334431
. 

2. Lessen sluiten aan bij hiaten van leerlingen

Steunlessen kunnen bijdragen aan de verbetering van reken-wiskundevaardigheden in verschillende reken-wiskundedomeinen, zoals breuken, getallen en bewerkingen, verhoudingen en probleemoplossen (Reynoet et al. 2021; Reynvoet, B., Vanbecelaere, S., Depaepe, F., & Sasanguie, D. (2021). Intervention studies in math: A metareview. In D. Sasanguie & B. Reynvoet (Eds.), Heterogeneous contributions to numerical cognition (pp. 283–308). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-817414-2.00012-9
 Stevens et al., 2018) Stevens, E. A., Rodgers, M. A., & Powell, S. R. (2018). Mathematics interventions for upper elementary and secondary students: A meta-analysis of research. Remedial and Special Education, 39(6), 327–340.
. Dit blijkt uit overzichtstudies waarin onderzoeken naar reken-wiskunde-interventies werden gecombineerd en vergeleken (Jitendra et al., 2018; Jitendra, A. K., Lein, A. E., Im, S., Alghamdi, A. A., Hefte, S. B., & Mouanoutoua, J. (2018). Mathematical interventions for secondary students with learning disabilities and mathematics difficulties: a meta-analysis. Exceptional Children, 84(2), 177–196. https://doi.org/10.1177/0014402917737467
 Myers et al., 2018) Myers, J. A., Brownell, M. T., Griffin, C. C., Hughes, E. M., Witzel, B. S., Gage, N. A., Peyton, D., Acosta, K., & Wang, J. (2021). Mathematics interventions for adolescents with mathematics difficulties: A meta–analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 36(2), 145–166. https://doi.org/10.1111/ldrp.12244
. Het is hierbij belangrijk dat de lessen gericht zijn op de specifieke reken-wiskundevaardigheden die leerlingen niet goed beheersen (Reyvoet et al., 2021) Reynvoet, B., Vanbecelaere, S., Depaepe, F., & Sasanguie, D. (2021). Intervention studies in math: A metareview. In D. Sasanguie & B. Reynvoet (Eds.), Heterogeneous contributions to numerical cognition (pp. 283–308). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-817414-2.00012-9
. Het is nog onduidelijk of leerlingen uiteindelijk meer profiteren van inhoudelijk sterk afgebakende interventies of van interventies die verschillende, samenhangende vaardigheden combineren en geleidelijk complexer worden (Stevens et al., 2018) Stevens, E. A., Rodgers, M. A., & Powell, S. R. (2018). Mathematics interventions for upper elementary and secondary students: A meta-analysis of research. Remedial and Special Education, 39(6), 327–340.
. 

3. Lessen worden langdurig gegeven

Steunlessen zijn het meest effectief wanneer de docent ze voldoende langdurig aanbiedt (Jitendra et al., 2018; Jitendra, A. K., Lein, A. E., Im, S., Alghamdi, A. A., Hefte, S. B., & Mouanoutoua, J. (2018). Mathematical interventions for secondary students with learning disabilities and mathematics difficulties: a meta-analysis. Exceptional Children, 84(2), 177–196. https://doi.org/10.1177/0014402917737467
 Myers et al., 2021; Myers, J. A., Brownell, M. T., Griffin, C. C., Hughes, E. M., Witzel, B. S., Gage, N. A., Peyton, D., Acosta, K., & Wang, J. (2021). Mathematics interventions for adolescents with mathematics difficulties: A meta–analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 36(2), 145–166. https://doi.org/10.1111/ldrp.12244
 Rojo et al., 2024) Rojo, M., Gersib, J., Powell, S. R., Shen, Z., King, S. G., Akther, S. S., Arsenault, T. L., Bos, S. E., Lariviere, D. O., & Lin, X. (2024). A meta-analysis of mathematics interventions: Examining the impacts of intervention characteristics. Educational Psychology Review, 36(1), 9. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09843-0
. Het exacte aantal benodigde uren is niet eenduidig vast te stellen. Effectieve steunlessen hebben een totale duur van ongeveer tien tot dertig uur, of meer. Hoe meer uren aan steunlessen, des te groter de leerwinst – mits de lessen goed zijn ontworpen (Myers et al., 2021) Myers, J. A., Brownell, M. T., Griffin, C. C., Hughes, E. M., Witzel, B. S., Gage, N. A., Peyton, D., Acosta, K., & Wang, J. (2021). Mathematics interventions for adolescents with mathematics difficulties: A meta–analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 36(2), 145–166. https://doi.org/10.1111/ldrp.12244
. Dat langere en intensievere lessen effectiever zijn komt mogelijk doordat middelbare scholieren vaak hiaten hebben opgebouwd in meerdere domeinen. Rekenen-wiskunde bouwt voort op wat leerlingen eerder hebben geleerd. Als die basis niet stevig is, blijven leerlingen vastlopen. Daarom is vaak langdurige ondersteuning nodig om deze hiaten te herstellen en blijvende leerwinst te bereiken (Myers et al., 2021; Myers, J. A., Brownell, M. T., Griffin, C. C., Hughes, E. M., Witzel, B. S., Gage, N. A., Peyton, D., Acosta, K., & Wang, J. (2021). Mathematics interventions for adolescents with mathematics difficulties: A meta–analysis. Learning Disabilities Research & Practice, 36(2), 145–166. https://doi.org/10.1111/ldrp.12244
 Stevens et al., 2018) Stevens, E. A., Rodgers, M. A., & Powell, S. R. (2018). Mathematics interventions for upper elementary and secondary students: A meta-analysis of research. Remedial and Special Education, 39(6), 327–340.
.

Meer weten?

Reken-wiskundeonderwijs 10-14 jaar | Onderwijskennis

Kennismakelaar: Eveline Schoevers 

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Onder welke condities zijn steunlessen effectief voor het verbeteren van 3F-rekenvaardigheden bij rekenzwakke havo/vwo-leerlingen? (KR. 2602)