Leren leerlingen meer als ze vrijwillig hun vinger opsteken of als de leraar willekeurig bepaalt wie een beurt krijgt?

Om het leerproces in de klas te sturen en verdiepen, geven leraren hun leerlingen geregeld ‘de beurt’. Om een discussie te beginnen kan de leraar bijvoorbeeld leerlingen uitnodigen hun vinger op te steken als ze iets willen zeggen en een van de leerlingen met een opgestoken vinger de beurt geven. De leraar kan er ook voor kiezen om een willekeurige leerling de beurt te geven of een beurtsysteem te hanteren, zoals naamstokjes, kaarten of een lijst. Ook kunnen leerlingen elkaar de beurt doorgeven.

Randvoorwaarden voor cold calling

Alle manieren waarop leerlingen de beurt krijgen zonder zich vrijwillig te melden, worden in de wetenschappelijke literatuur cold calling genoemd (Dallimore et al., 2006) Dallimore, E. J., Hertenstein, J. H., & Platt, M. B. (2006). Nonvoluntary Class Participation in Graduate Discussion Courses: Effects of Grading and Cold Calling. Journal of Management Education, 30(2), 354-377. https://doi.org/10.1177/1052562905277031
. Om cold calling in te zetten zonder (te hoge) stress bij de leerlingen te veroorzaken, dient de leraar het regelmatig, willekeurig en niet als straf in te zetten (Birkland, 2021) Birkland, K. (2021). The effect of cold-calling on voluntary participation in a middle school science classroom. [Master thesis, Northwestern College].
. Een verdere voorwaarde is een veilig leerklimaat, waarin leerlingen worden beloond als ze een risico nemen en ze zich niet schamen voor een fout antwoord of als ze het antwoord niet weten. Ook moeten leerlingen bedenktijd krijgen voor de leraar een beurt geeft en moet de vraag passen bij het kennisniveau van de leerlingen (Dallimore et al., 2006) Dallimore, E. J., Hertenstein, J. H., & Platt, M. B. (2006). Nonvoluntary Class Participation in Graduate Discussion Courses: Effects of Grading and Cold Calling. Journal of Management Education, 30(2), 354-377. https://doi.org/10.1177/1052562905277031
. 

In het verdere antwoord gaan we er vanuit dat aan deze randvoorwaarden is voldaan en dat de les waarbij de leraar cold calling inzet goed is opgebouwd. De onderzoeken waarnaar we verwijzen in dit antwoord zijn uitgevoerd in de sectoren (eind) basisonderwijs tot hoger onderwijs. De leerprocessen zijn daarmee sectoroverstijgend. 

Cold calling zorgt voor actievere deelname aan de les

Er is geen onderzoek gevonden dat het effect van cold calling op leerprestaties direct vergelijkt met het effect van vrijwillig vingers opsteken in de klas. Wel zijn er verschillende onderzoeken gedaan naar de effecten van cold calling op actieve deelname aan de les.

In klassen waar leraren alleen het principe van ‘vingers opsteken’ gebruiken, blijkt vijftig procent van de leerlingen niet actief deel te nemen (Schnitzler et al., 2020). Vooral minder goed presterende leerlingen blijken minder vaak actief deel te nemen (Böheim et al., 2020) Böheim, R., Urdan, T., Knogler, M., & Seidel, T. (2020). Student hand-raising as an indicator of behavioral engagement and its role in classroom learning. Contemporary Educational Psychology, 62, 101894. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101894
. Leerlingen ontwijken het krijgen van een beurt, omdat ze niet hebben opgelet hebben, niet hebben geleerd, onzeker of verlegen zijn, of onderpresteren (Cameron, 2009; Cameron, C. A. (2009). Associations Between Shyness, Reluctance to Engage, and Academic Performance. Infant Child Development, 18(3), 299-305. https://doi.org/10.1002/icd.626. PMID: 21048885; PMCID: PMC2967032.
 Myhill, 2002) Myhill, D. (2002). Bad Boys and Good Girls? Patterns of Interaction and Response in Whole Class Teaching. British Educational Research Journal, 28(3), 339-352. https://doi.org/10.1080/01411920220137430
. 

In klassen waar leraren naast vrijwillig vingers opsteken ook regelmatig cold calling inzetten, kunnen leerlingen zich minder aan beurten onttrekken en zijn ze daardoor meer betrokken bij de les. In deze klassen zie je dan ook dat meer leerlingen vrijwillig een vinger-opsteek-vraag beantwoorden en ook dat leerlingen meer vragen beantwoorden dan in klassen waar leraren geen cold calling gebruiken (Birkland, 2021; Birkland, K. (2021). The effect of cold-calling on voluntary participation in a middle school science classroom. [Master thesis, Northwestern College].
 Dallimore et al., 2012) Dallimore, E. J., Hertenstein, J. H., & Platt, M. B. (2012). Impact of Cold-Calling on Student Voluntary Participation. Journal of Management Education, 37(3), 305-341. https://doi.org/10.1177/1052562912446067
.

Actieve deelname van leerlingen leidt tot beter begrip van de lesstof

Hoewel leerlingen ook leren door te luisteren naar hun actief deelnemende klasgenoten, leren ze meer als ze zelf actief deelnemen aan de les (Sedova et al., 2019) Sedova, K., Sedlacek, M., Svaricek, R., Majcik, M., Navratilova, J., Drexlerova, A., Kychler, J., & Salamounova, Z. (2019). Do those who talk more learn more? The relationship between student classroom talk and student achievement. Learning and Instruction, 63. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2019.101217
. Leerlingen die actief deelnemen ontwikkelen een dieper begrip van de lesstof dan leerlingen in een passieve rol (Chi & Wylie, 2014) Chi, M. T., & Wylie, R. (2014). The ICAP Framework: Linking Cognitive Engagement to Active Learning Outcomes. Educational Psychologist 49(4), 219-243. https://doi.org/10.1080/00461520.2014.965823
. Dat ze bij cold calling ‘opeens’ de beurt kunnen krijgen, doet een beroep op het vermogen van leerlingen om informatie snel te verwerken en om te zetten in een adequaat antwoord. De leerlingen moeten hun begrip onder woorden brengen en verbanden leggen tussen concepten, wat hun kennis versterkt (Quasthoff et al., 2022) Quasthoff, U., Heller, V., Prediger, S., & Erath, K. (2022). Learning in and Through Classroom Interaction: On the Convergence of Language and Content Learning Opportunities in Subject Matter Learning. European Journal of Applied Linguistics 10(1), 57-85. https://doi.org/10.1515/eujal-2020-0015
. Doordat leerlingen meer bezig zijn met de lesstof, onthouden ze die beter en nemen hun leerresultaten toe (Dallimore et al., 2010; Dallimore, E. J., Hertenstein, J. H., & Platt, M. B. (2010). Class Participation in Accounting Courses: Factors That Affect Student Comfort and Learning. Issues in accounting education, 25(4), 613-629. https://doi.org/10.2308/iace.2010.25.4.613
 Sereno et al., 2020, Sereno, K., Walter, N., & Brooks, J. J. (2019). Rethinking student participation in the college classroom: Can commitment and self-affirmation enhance oral participation? Journal of Applied Social Psychology, 50, 351-362. https://doi.org/10.1111/jasp.12664
 Putri et al., 2025) Putri, A. A., Abdul, N. B., & Azis, A. (2025). Active students perceptions on cold calling strategy (CCS) in ELT context. English Language Teaching Methodology, 5(1), 14-22. https://doi.org/10.56983/eltm.v5i1.1012
. 

Daarnaast is cold calling een manier om denkprocessen duidelijk te maken. Omdat niet alleen leerlingen aan de beurt komen die zeker zijn van hun zaak, wordt sneller duidelijk of er leerlingen zijn die op een verkeerd denkspoor zitten. De leraar kan zo eventuele denkfouten signaleren en bespreken, waardoor leerlingen de lesstof beter begrijpen (Hennessy et al., 2023) Hennessy, S., Calcagni, E., Leung, A., & Mercer, N. (2023). An Analysis of the Forms of Teacher-Student Dialogue That Are Most Productive for Learning. Language and Education, 37(2), 186-211. https://doi.org/10.1080/09500782.2021.1956943
.

Cold calling zorgt voor een evenwichtiger verdeling van beurten 

Cold calling zorgt ervoor dat de leraar beurten evenrediger verdeelt over de verschillende leerlingen in de klas. Want als leerlingen zich vrijwillig melden voor een beurt, dan blijken bepaalde groepen leerlingen vaker de beurt te krijgen dan andere groepen. Zo krijgen in de ene klas vooral sterke leerlingen de beurt, in de andere klas vooral de zwakkere leerlingen (Lipowsky et al., 2007) Lipowsky, F., Rakoczy, K., Pauli, C., Reusser, K., & Klieme, E. (2007). Gleicher Unterricht - gleiche Chancen für alle? Die Verteilung von Schülerbeiträgen im Klassenunterricht. Unterrichtswissenschaft, 35(2), 125-147. https://doi.org/10.25656/01:5489
. Uit de meta-analyse van Jones en Dindia (2004) blijkt dat leraren vaker een interactie aangaan met (of vragen stellen aan) jongens dan met meisjes (zie ook Stella, 2017) Stella, M. (2017). Gendered patterns in teacher-student interaction in EFL classroom: The Greek context. Journal of Language and Education, 3(3), 89-98. https://doi.org/10.17323/2411-7390-2017-3-3-89-98
. Dit geldt vanaf de basisschool tot en met het hoger onderwijs. Ook geven leraren leerlingen uit minderheidsgroepen minder vaak de beurt en stellen hun eenvoudigere vragen waardoor deze leerlingen hun denkproces niet verdiepen (Herbel-Eisenmann et al., 2019) Herbel-Eisenmann, B. & Shah, N. (2019). Detecting and reducing bias in questioning patterns. Mathematics Teaching in the Middle School,24(5), 282-289. https://doi.org/10.5951/mathteacmiddscho.24.5.0282
.

Als leerlingen een evenwichtige kans hebben om een beurt te krijgen, dan blijken ze betere cijfers te halen dan de leerlingen in klassen waarin bepaalde (groepen) leerlingen vaker de beurt krijgen (Lipowsky et al., 2007) Lipowsky, F., Rakoczy, K., Pauli, C., Reusser, K., & Klieme, E. (2007). Gleicher Unterricht - gleiche Chancen für alle? Die Verteilung von Schülerbeiträgen im Klassenunterricht. Unterrichtswissenschaft, 35(2), 125-147. https://doi.org/10.25656/01:5489
. Beurten beter spreiden, zorgt voor betere prestaties van zowel jongens als meisjes en voor een gelijkwaardiger klassenklimaat (Dallimore et al., 2019) Dallimore, E. J., Hertenstein, J. H., & Platt, M. B. (2019). Leveling the Playing Field: How Cold-Calling Affects Class Discussion Gender Equity. Journal of Education and Learning, 8(2), 14. https://doi.org/10.5539/jel.v8n2p14
.

Negatief effect van stress door cold calling is beperkt

Een vaak genoemd nadeel van cold calling is dat de kans om ‘opeens’ voor de hele groep een antwoord te moeten geven stress oproept bij leerlingen, vooral als die het antwoord niet weten of het fout hebben (Cooper et al., 2018; Cooper, K. M., Downing, V. R., & Brownell, S. E. (2018). The influence of active learning practices on student anxiety in large-enrollment college science classrooms. International Journal of STEM Education, 5(1), 23. https://doi.org/10.1186/s40594-018-0123-6
 Brigati et al., 2020) Brigati, J. R., England, B. J., & Schussler, E. E. (2020). How do undergraduates cope with anxiety resulting from active learning practices in introductory biology? PLOS ONE, 15(8), e0236558. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0236558
. Het stressniveau bij leerlingen blijkt echter stabiel wanneer de leraar willekeurige beurten geeft, zolang deze aan de randvoorwaarden van cold calling voldoen (Dallimore et al, 2006) Dallimore, E. J., Hertenstein, J. H., & Platt, M. B. (2006). Nonvoluntary Class Participation in Graduate Discussion Courses: Effects of Grading and Cold Calling. Journal of Management Education, 30(2), 354-377. https://doi.org/10.1177/1052562905277031
. 

Een zekere mate van stress kan juist voordelen opleveren. Want door de spanning van onverwacht een beurt krijgen, nemen leerlingen actiever deel aan de les en bereiden ze zich beter voor. Bijvoorbeeld door vooraf meer informatie en ondersteuning te zoeken en in te zetten op zelfredzaamheid (Brigati et al. 2020; Brigati, J. R., England, B. J., & Schussler, E. E. (2020). How do undergraduates cope with anxiety resulting from active learning practices in introductory biology? PLOS ONE, 15(8), e0236558. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0236558
 Dallimore et al., 2006) Dallimore, E. J., Hertenstein, J. H., & Platt, M. B. (2006). Nonvoluntary Class Participation in Graduate Discussion Courses: Effects of Grading and Cold Calling. Journal of Management Education, 30(2), 354-377. https://doi.org/10.1177/1052562905277031
. Sterker nog, in een onderzoek raakten actief deelnemende leerlingen van 15, 16 jaar zelfs teleurgesteld, omdat ze niet willekeurig een beurt kregen, terwijl ze juist iets hadden willen bijdragen (Putri et al., 2025) Putri, A. A., Abdul, N. B., & Azis, A. (2025). Active students perceptions on cold calling strategy (CCS) in ELT context. English Language Teaching Methodology, 5(1), 14-22. https://doi.org/10.56983/eltm.v5i1.1012
. 

Kennismakelaars: Loes van Druten & José Mulder  

Referentie: Kennisrotonde (2025). Leren leerlingen meer als ze vrijwillig hun vinger opsteken of als de leraar willekeurig bepaalt wie een beurt krijgt? (KR. 2746)