In het merendeel van de vakken die het voortgezet onderwijs aanbiedt, kunnen leerlingen eindexamen doen. Voor deze vakken gelden inhoudelijke eindtermen. Dat betekent niet dat scholen het onderwijs verplicht langs de scheidslijnen van vakken moeten organiseren – al is dat in de praktijk vaak wel het geval. Scholen kunnen kiezen voor diverse gradaties van integratie van hun onderwijsaanbod.
Van strikt gescheiden vakken tot volledige integratie
Er zijn verschillende typologieën en indelingen van de manier en de mate waarop scholen de onderwijsinhoud aanbieden. Eigenlijk gaat het om een continuüm. Aan de ene kant van het spectrum staan volledig gescheiden vakken, met aparte leraren en lesuren per vak. De leerlingen zijn hier ontvangers van kennis en informatie. Aan de andere kant is sprake van volledige vakkenintegratie, met lerarenteams die het leerproces faciliteren. Hier nemen leerlingen kennis tot zich via onderzoekend leren op basis van hun behoeften en interesses.
Tussen deze uitersten zijn diverse varianten denkbaar. In een daarvan blijven afzonderlijke vakken bestaan, maar komen deze via thematisch onderwijs of probleemgestuurd onderwijs tegelijkertijd aan bod. Een specifieke vorm is bijvoorbeeld taalgericht vakonderwijs, waarbij de leraren in zaakvakken expliciet en structureel aandacht besteden aan taal. Het doel ervan is voorkomen dat gebrekkige taalbeheersing voor leerlingen een sta-in-de-weg wordt bij beheersing van andere vakken.
Meer of minder verwantschap tussen vakken
Begrippen als ‘vakkenintegratie’ en ‘vakoverstijgend onderwijs’ zijn al met al niet scherp afgebakend. Het hangt eigenlijk van de specifieke invulling af waar een variant zich op het spectrum bevindt. Daarnaast is de betekenis van de begrippen verschillend voor soorten vakken. Sommige vakken hebben inhoudelijk meer verwantschap (bijvoorbeeld natuur- en scheikunde) dan andere (bijvoorbeeld Frans en lichamelijke opvoeding).
Vakoverstijgend onderwijs heeft niet of nauwelijks effect
Onderzoek naar vakoverstijgend onderwijs en de relatie met leerprestaties laat echter of geen effect zien of een verwaarloosbaar klein effect – positief dan wel negatief. Kortom, vakoverstijgend onderwijs en vakkenintegratie dragen niet of nauwelijks bij aan leerprestaties.
Enkele studies laten wel effecten zien. Bij de combinatie van wiskunde en natuurwetenschappen, stegen in een paar gevallen de prestaties voor natuurwetenschappen en deels voor wiskunde. De combinatie geschiedenis en taal kwam de taalprestaties ten goede. Dit staat bekend onder de noemer ‘taalgericht vakonderwijs’. De bescheiden positieve effecten op taalverwerving, is echter vooral toegespitst op tweedetaalleerders.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).
